Το Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών είναι το ιστορικό νεκροταφείο της πρωτεύουσας. Βρίσκεται στην πλαγιά του λόφου του Αρδηττού, λίγα βήματα από το Παναθηναϊκό Στάδιο, και έχει πάνω από 12.000 τάφους. Λειτουργεί από το 1837 και δέχεται ακόμη ταφές: ο Διονύσης Σαββόπουλος κηδεύτηκε εδώ τον Οκτώβριο του 2025.

Εδώ αναπαύονται ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Γιώργος Σεφέρης, η Μελίνα Μερκούρη, η Αλίκη Βουγιουκλάκη, ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο Βασίλης Τσιτσάνης και ο Χάινριχ Σλήμαν, δίπλα σε αγωνιστές του 1821, πρωθυπουργούς και αρχιεπισκόπους. Πολλά μνημεία είναι έργα σημαντικών γλυπτών και αρχιτεκτόνων του 19ου αιώνα, και ο χώρος περιγράφεται συχνά ως υπαίθριο μουσείο γλυπτικής.

Ιστορία του Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών

Το νεκροταφείο ιδρύθηκε με βασιλικό διάταγμα το 1837 (κάποιες πηγές δίνουν το 1838), την ίδια εποχή που η Αθήνα έγινε πρωτεύουσα του νέου ελληνικού κράτους. Η ταφή μέσα στις εκκλησίες της πόλης είχε πια απαγορευτεί και η Αθήνα χρειαζόταν νεκροταφείο έξω από τον οικισμό.

Στην αρχή λειτούργησε χωρίς περίφραξη γύρω από τον ναό του Αγίου Λαζάρου και λεγόταν «Κοιμητήριον του Αγίου Λαζάρου». Σύμφωνα με τον τουριστικό οδηγό Athens Attica, το οικόπεδο το είχε δωρίσει ο Ιωάννης Παπαρρηγόπουλος, με αντάλλαγμα μια κρήνη για το πότισμα.

Το νεκροταφείο επεκτάθηκε αρκετές φορές, από το 1859 ως το 1943. Το 1884 παραχωρήθηκε τμήμα για ισραηλιτικό νεκροταφείο, που μεγάλωσε το 1910, και το 1914 μεταφέρθηκε εδώ το νεκροταφείο των Διαμαρτυρομένων, που παραχωρήθηκε σε Γερμανία, Δανία, Μεγάλη Βρετανία και Κάτω Χώρες. Το 1941 δημιουργήθηκε και στρατιωτικό τμήμα.

Η ιδιαιτερότητα του χώρου είναι η τέχνη του. Το μάρμαρο προέρχεται κυρίως από την Πεντέλη και οι μαρμαρογλύπτες ήταν συχνά από την Τήνο. Στα μνημεία δούλεψαν γλύπτες όπως ο Γιαννούλης Χαλεπάς, ο Ιωάννης Βιτσάρης και ο Φυτάλης, ενώ τα σχέδια υπέγραψαν αρχιτέκτονες όπως ο Λύσανδρος Καυταντζόγλου και ο Ερνστ Τσίλλερ. Το νεκροταφείο ανήκει στη Διαδρομή Σημαντικών Νεκροταφείων της Ευρώπης του Συμβουλίου της Ευρώπης. Ο χώρος δεν έχει ευδιάκριτο σχεδιασμό, γι’ αυτό ο ιστορικός οδηγός των εκδόσεων Ολκός (2017), με χάρτες και αριθμημένους τάφους, είναι χρήσιμος σε όποιον θέλει να τον περπατήσει.

Διάσημοι που αναπαύονται στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών

Ο κατάλογος παρακάτω έχει μόνο ονόματα που επιβεβαιώνονται από τουλάχιστον δύο πηγές. Δεν είναι πλήρης: οι γνωστές ταφές στο νεκροταφείο είναι δεκάδες περισσότερες, και αρκετές ακόμη περιμένουν δεύτερο έλεγχο πριν προστεθούν.

Από τους αρχιεπισκόπους Αθηνών που αναπαύονται εδώ, ο Χριστόδουλος, ο Σεραφείμ και ο Χρυσόστομος Β΄ έχουν τάφους δίπλα στην εκκλησία των Αγίων Θεοδώρων, ακριβώς μετά την είσοδο.

Ιστορίες πίσω από γνωστούς τάφους

Η Κοιμωμένη. Το πιο διάσημο γλυπτό του νεκροταφείου είναι έργο του Γιαννούλη Χαλεπά. Το φιλοτέχνησε το 1877 για τον τάφο της Σοφίας Αφεντάκη, που πέθανε από φυματίωση σε ηλικία δεκαοκτώ ετών. Ο ίδιος ο Χαλεπάς αναπαύεται λίγα μέτρα πιο πέρα.

Ο ναός του Σλήμαν. Ο τάφος του Χάινριχ Σλήμαν, όπου αναπαύεται και η σύζυγός του Σοφία, έχει τη μορφή δωρικού ναού που σχεδίασε ο Ερνστ Τσίλλερ και φέρει σκηνές από τον Τρωικό Πόλεμο. Βρίσκεται στο ανώτερο επίπεδο, πίσω από το μνημείο του Αβέρωφ.

Ο Θρηνών Άγγελος. Ένα από τα γνωστότερα γλυπτά του νεκροταφείου είναι ο Θρηνών Άγγελος του Ιωάννη Βιτσάρη, στον τάφο της οικογένειας Κουμέλη.

Ο Λαμπράκης. Ο βουλευτής Γρηγόρης Λαμπράκης, που δολοφονήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1963, έχει τάφο στο Α΄ Νεκροταφείο. Την υπόθεση τη διηγούμαστε στο άρθρο για τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη.

Κοντού και Σημίτης. Η ηθοποιός Μάρω Κοντού, που πέθανε τον Ιούλιο του 2026, αναπαύεται σε οικογενειακό τάφο δίπλα στη μητέρα της. Ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης κηδεύτηκε εδώ στις 9 Ιανουαρίου 2025.

Ο αποχαιρετισμός στον Σαββόπουλο. Ο Διονύσης Σαββόπουλος πέθανε σε ηλικία 81 ετών. Η εξόδιος ακολουθία έγινε στη Μητρόπολη Αθηνών το Σάββατο 25 Οκτωβρίου 2025, παρουσία πολιτικών και καλλιτεχνών, και η σορός του μεταφέρθηκε στο Α΄ Νεκροταφείο.

Όσοι δεν αναπαύονται πια εδώ

Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Η σορός του μεταφέρθηκε στο Α΄ Νεκροταφείο μετά την κηδεία του το 1843. Το 1930 τα οστά του τοποθετήθηκαν στο Μνημείο των Προκρίτων στην Τρίπολη και το 1993 μεταφέρθηκαν στη βάση του αγάλματός του στην πλατεία Άρεως.

Οδυσσέας Ανδρούτσος. Στο νεκροταφείο σώζεται μόνο το κενοτάφιό του, καθώς τα οστά του βρίσκονται στην Πρέβεζα.

Αδαμάντιος Κοραής. Πέθανε στο Παρίσι το 1833 και τάφηκε στο νεκροταφείο Μονπαρνάς. Τα οστά του μεταφέρθηκαν αργότερα στην Αθήνα, ενώ στο Παρίσι έμεινε το κενοτάφιό του.

Πρακτικές πληροφορίες για το Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών

Η είσοδος είναι ελεύθερη. Οι πηγές δίνουν ωράριο περίπου 8:00–17:00 τον χειμώνα και 8:00–20:00 το υπόλοιπο έτος, αλλά μπορεί να αλλάξει, γι’ αυτό έλεγξε το πριν πας. Το νεκροταφείο είναι ενεργό, οπότε αν υπάρχει κηδεία κράτα απόσταση και χαμηλή φωνή.

Η διεύθυνση είναι Λογγίνου 3 και η είσοδος βρίσκεται στο τέλος της οδού Αναπαύσεως. Υπάρχει στάση λεωφορείων και τρόλεϊ «Α΄ Νεκροταφείο», ενώ με τα πόδια είναι περίπου 15 λεπτά από το σταθμό του μετρό Ακρόπολη και 20 λεπτά από το Σύνταγμα.

Για να προσανατολιστείς, ένας επισκέπτης που περιέγραψε τη βόλτα του (2013) ξεκινά από την εκκλησία των Αγίων Θεοδώρων, ακριβώς μετά την είσοδο, με τους αρχιεπισκόπους, τον Αβέρωφ και τον Σλήμαν. Την Αλίκη Βουγιουκλάκη και τον Βασίλη Τσιτσάνη τους τοποθετεί στη βορειοδυτική γωνία και τον Ελύτη σε οικογενειακό τάφο με μικρή πλάκα, που δύσκολα βρίσκεται. Η Κοιμωμένη είναι στο κεντρικό μονοπάτι. Ο Άγιος Λάζαρος, με τους τάφους του Τοσίτσα και του Κανάρη, βρίσκεται νοτιότερα. Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά και μπορεί να έχουν αλλάξει. Ένας τάφος με ελληνική σημαία ή στεφάνι ανήκει συνήθως σε σημαντικό πρόσωπο.

Αν σε ενδιαφέρουν τα νεκροταφεία με ελληνικό ενδιαφέρον, δες και το Νεκροταφείο Μονπαρνάς, όπου αναπαύονται ο Καστοριάδης και ο Πουλαντζάς.

Συχνές ερωτήσεις

Πού βρίσκεται το Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών και πώς φτάνω;

Βρίσκεται στην πλαγιά του λόφου του Αρδηττού, πίσω από το Παναθηναϊκό Στάδιο και τον Ναό του Ολυμπίου Διός, με διεύθυνση Λογγίνου 3. Η είσοδος είναι στο τέλος της οδού Αναπαύσεως. Υπάρχει στάση λεωφορείων και τρόλεϊ με την ονομασία «Α΄ Νεκροταφείο», ενώ με τα πόδια είναι περίπου 15 λεπτά από το σταθμό του μετρό Ακρόπολη και περίπου 20 λεπτά από το Σύνταγμα.

Πόσο κοστίζει η είσοδος και ποιο είναι το ωράριο;

Η είσοδος είναι δωρεάν. Οι πηγές δίνουν ωράριο περίπου 8:00–17:00 τον χειμώνα και 8:00–20:00 το υπόλοιπο έτος, αλλά αλλάζει ανάλογα με την εποχή, γι’ αυτό αξίζει να το ελέγξεις πριν πας. Το νεκροταφείο είναι ενεργό και οι επισκέπτες πρέπει να σέβονται τις κηδείες.

Ποιοι διάσημοι είναι θαμμένοι στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών;

Μεταξύ άλλων, ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Γιώργος Σεφέρης, η Μελίνα Μερκούρη, ο Ζυλ Ντασέν, η Αλίκη Βουγιουκλάκη, ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Χάινριχ Σλήμαν, ο Γεώργιος Αβέρωφ και οι πρωθυπουργοί Χαρίλαος Τρικούπης, Γεώργιος Παπανδρέου, Ανδρέας Παπανδρέου και Κώστας Σημίτης. Εδώ αναπαύεται και ο Διονύσης Σαββόπουλος.

Πού είναι θαμμένος ο Διονύσης Σαββόπουλος;

Ο Διονύσης Σαββόπουλος κηδεύτηκε στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών το Σάββατο 25 Οκτωβρίου 2025. Η εξόδιος ακολουθία έγινε στη Μητρόπολη Αθηνών και ακολούθησε πομπή προς το νεκροταφείο.

Πού είναι θαμμένος ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης;

Μετά το θάνατό του το 1843 η σορός του Κολοκοτρώνη μεταφέρθηκε στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. Το 1930 τα οστά του τοποθετήθηκαν στο Μνημείο των Προκρίτων στην Τρίπολη και το 1993 μεταφέρθηκαν στη βάση του αγάλματός του στην πλατεία Άρεως.

Πού βρίσκεται το γλυπτό «Η Κοιμωμένη»;

Η Κοιμωμένη του Γιαννούλη Χαλεπά στέκεται πάνω στον τάφο της Σοφίας Αφεντάκη, στο κεντρικό μονοπάτι, νότια από την κεντρική πλατεία του νεκροταφείου, σύμφωνα με περιγραφή επισκέπτη. Είναι το πιο γνωστό γλυπτό του νεκροταφείου.