Το Κεντρικό νεκροταφείο Βιέννης (Wiener Zentralfriedhof) είναι ένα από τα μεγαλύτερα νεκροταφεία της Ευρώπης. Απλώνεται σε περίπου 2,5 τετραγωνικά χιλιόμετρα στο νότιο άκρο της πόλης, στη συνοικία Simmering, με πάνω από 330.000 τάφους και γύρω στα 3 εκατομμύρια ταφές. Άνοιξε το 1874 και σήμερα είναι ταυτόχρονα νεκροταφείο, πάρκο και ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της μουσικής ιστορίας.

Εδώ αναπαύονται ο Μπετόβεν, ο Σούμπερτ, ο Μπραμς, οι Στράους και ο Σένμπεργκ, αλλά και ο Falco, ο Udo Jürgens και η Hedy Lamarr. Για τον Μότσαρτ υπάρχει μόνο μνημείο, γιατί ο ίδιος τάφηκε αλλού. Το νεκροταφείο εμφανίζεται και στον «Τρίτο Άνθρωπο» (The Third Man), όπου ξεκινά και τελειώνει με κηδείες.

Ιστορία του Κεντρικό νεκροταφείο Βιέννης

Η Βιέννη του 19ου αιώνα μεγάλωνε με τη βιομηχανική επανάσταση και τα παλιά νεκροταφεία της δεν επαρκούσαν. Οι αρχές διάλεξαν ένα τεράστιο οικόπεδο πολύ έξω από την πόλη. Το 1869 έγινε η επιλογή, και το 1870 η μελέτη ανατέθηκε στους αρχιτέκτονες τοπίου Karl Jonas Mylius και Alfred Friedrich Bluntschli από τη Φρανκφούρτη.

Το νεκροταφείο άνοιξε την 1η Νοεμβρίου 1874, ημέρα των Αγίων Πάντων. Η τελετή αφιέρωσης ήταν αμφιλεγόμενη, γιατί το νεκροταφείο ήταν διαθρησκευτικό και οι συντηρητικοί καθολικοί κύκλοι αντέδρασαν. Ο δήμος δεν ήθελε επίσημη καθολική τελετή, κι έτσι έγινε μια διακριτική τελετή στις 31 Οκτωβρίου 1874, με τον δήμαρχο και τον καρδινάλιο Rauscher. Η πρώτη ταφή ήταν του Jacob Zelzer, και ο τάφος του υπάρχει ακόμη κοντά στο διοικητήριο.

Στην αρχή το νεκροταφείο δεν αγαπήθηκε, επειδή ήταν μακριά από το κέντρο. Για να προσελκύσει επισκέπτες, η πόλη δημιούργησε τιμητικούς τάφους (Ehrengräber) για επιφανείς Βιεννέζους. Σήμερα είναι περίπου 1.000, και το 1888 μεταφέρθηκαν εδώ τα οστά του Μπετόβεν και του Σούμπερτ από το νεκροταφείο όπου είχαν ταφεί. Έτσι το νεκροταφείο απέκτησε τους δύο πιο γνωστούς «κατοίκους» του.

Στο νεκροταφείο υπάρχουν τμήματα για πολλά δόγματα: καθολικό, προτεσταντικό (από το 1904), μουσουλμανικό (από το 1876), ορθόδοξα, ένα βουδιστικό (από το 2005, το πρώτο στην Ευρώπη) και δύο εβραϊκά. Το ελληνορθόδοξο τμήμα βρίσκεται στο Τμήμα 30A, δυτικά της πύλης 2.

Στο κέντρο του χώρου στέκεται η εκκλησία Karl Borromäus (Karl-Borromäus-Kirche), έργο του Max Hegele σε στιλ Jugendstil, που χτίστηκε το 1908–1910. Μπροστά της βρίσκεται η Γκρούφτ των προέδρων (Präsidentengruft), όπου ο Karl Renner ήταν ο πρώτος που τάφηκε, το 1951. Απέναντι από την κύρια είσοδο στέκεται το πρώτο κρεματόριο της Βιέννης, το Feuerhalle Simmering (1922), έργο του Clemens Holzmeister.

Διάσημοι που αναπαύονται στο Κεντρικό νεκροταφείο Βιέννης

Ο κατάλογος παρακάτω έχει μόνο ονόματα που επιβεβαιώνονται από τουλάχιστον δύο πηγές. Δεν είναι πλήρης: το νεκροταφείο έχει εκατοντάδες γνωστά ονόματα και πολλά ακόμη περιμένουν δεύτερο έλεγχο. Η σημείωση κάθε ονόματος δίνει την ομάδα (Gruppe) και τον αριθμό του τάφου, ώστε να τον βρεις με τον χάρτη της εισόδου.

Ιστορίες πίσω από γνωστούς τάφους

Ο Ehrenhain 32A. Η Ομάδα 32A είναι το πιο γνωστό τμήμα του νεκροταφείου και η πρώτη στάση για τους περισσότερους. Ο Μπετόβεν (αρ. 29) και ο Σούμπερτ (αρ. 28) αναπαύονται δίπλα-δίπλα, όπως και στο προηγούμενο νεκροταφείο τους. Ο τάφος του Μπετόβεν έχει αντίγραφο της αρχικής ταφόπλακας. Ο Μπραμς (αρ. 26) είναι δίπλα στον Γιόχαν Στράους Β΄ (αρ. 27), και ο Γιόχαν Στράους Α΄ (αρ. 15) είναι δίπλα στον αντίπαλό του, Γιόζεφ Λάνερ (αρ. 16). Στην επιγραφή του πρώτου γράφει «Johann Strauss Vater», δηλαδή «πατέρας».

Ο Μότσαρτ που δεν είναι εδώ. Στην Ομάδα 32A (αρ. 55) υπάρχει ένα μνημείο για τον Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ. Δεν είναι τάφος: ο συνθέτης τάφηκε στο νεκροταφείο St. Marx, όπου ο πιθανός τάφος του δεν έχει επιγραφή. Το μνημείο του Hanns Gasser, του 1859, μεταφέρθηκε από εκεί στο Κεντρικό νεκροταφείο το 1891.

Ο Σαλιέρι. Ο Αντόνιο Σαλιέρι, που ο κινηματογράφος έκανε γνωστό ως αντίπαλο του Μότσαρτ στο «Αμαντέους», δεν αναπαύεται στην 32A αλλά στην Ομάδα 0, αρ. 54. Για να τον βρεις, περπάτα βόρεια κατά μήκος του εξωτερικού τοίχου, ξεκινώντας από την πύλη 3. Στην ίδια ομάδα είναι και ο αρχιτέκτονας Αντόλφ Λους.

Ο Falco. Ο Johann Hölzel, γνωστός ως Falco, πέθανε στις 6 Φεβρουαρίου 1998 σε τροχαίο στη Δομινικανή Δημοκρατία και κηδεύτηκε στις 13 Φεβρουαρίου. Στην κηδεία του παρευρέθηκαν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι. Το τραγούδι του «Rock Me Amadeus» έφτασε το 1986 στην πρώτη θέση των αμερικανικών charts, και είναι ο μοναδικός γερμανόφωνος καλλιτέχνης που τα κατάφερε. Ο τάφος του, στην Ομάδα 40, είναι από τους πιο επισκέψιμους του νεκροταφείου και έχει έναν κόκκινο οβελίσκο με το όνομά του και ένα γυάλινο τόξο με τίτλους τραγουδιών, ανάμεσά τους «Der Kommissar» και «Rock Me Amadeus». Δίπλα του αναπαύεται η μητέρα του.

Η Hedy Lamarr. Η ηθοποιός και εφευρέτρια γεννήθηκε στη Βιέννη και πέθανε το 2000. Ο γιος της Anthony Loder διασκόρπισε ένα μέρος της τέφρας της στα Δάση της Βιέννης, όπως ήθελε εκείνη. Το 2014 στήθηκε μνημείο της στο Κεντρικό νεκροταφείο και η υπόλοιπη τέφρα θάφτηκε εδώ, σε τιμητικό τάφο στην Ομάδα 33G (αρ. 80), κοντά στη Γκρούφτ των προέδρων.

Ο Udo Jürgens. Ο τραγουδιστής και συνθέτης, που κέρδισε τη Eurovision το 1966 για την Αυστρία με το «Merci, Chérie», πέθανε το 2014. Αναπαύεται σε τιμητικό τάφο στην Ομάδα 33G, με ένα λευκό μνημείο και ένα χάλκινο τριαντάφυλλο.

Ο Σίντελαρ. Ο Matthias Sindelar ήταν ο κορυφαίος παίκτης της αυστριακής εθνικής ομάδας των αρχών της δεκαετίας του 1930, του «Wunderteam». Στην ταφόπλακά του (Ομάδα 12B) υπάρχει μια πέτρινη μπάλα.

Τα εβραϊκά τμήματα. Το παλαιότερο εβραϊκό νεκροταφείο, που ιδρύθηκε το 1863, βρίσκεται κοντά στην πύλη 1. Οι Ναζί το κατέστρεψαν σε μεγάλο βαθμό τη Νύχτα των Κρυστάλλων, αλλά διατηρούνται περίπου 60.000 τάφοι. Το νεότερο, της πύλης 4, χτίστηκε το 1917 και χρησιμοποιείται ακόμη. Την 1η Νοεμβρίου 2023 δράστες έβαλαν φωτιά στην είσοδο μιας αίθουσας τελετών των εβραϊκών τμημάτων και έγραψαν σβάστικες. Ήταν η πρώτη πυρπόληση τέτοιου χώρου από το 1938.

Στον κινηματογράφο και στη μουσική. Στον «Τρίτο Άνθρωπο» (1949) οι δύο κηδείες του Harry Lime, η ψεύτικη και η αληθινή, ανοίγουν και κλείνουν την ταινία εδώ. Το νεκροταφείο εμφανίζεται και στη σειρά «Vienna Blood». Ο τάφος του Carl Schweighofer φαίνεται στο βίντεο «Vienna» των Ultravox. Το τραγούδι του Wolfgang Ambros «Es lebe der Zentralfriedhof» (1975) γράφτηκε για τα 100 χρόνια από την ίδρυση. Ένα αστείο των Βιεννέζων λέει ότι το νεκροταφείο είναι «μισό της Ζυρίχης, αλλά διπλάσια πλάκα».

Πρακτικές πληροφορίες για το Κεντρικό νεκροταφείο Βιέννης

Η κύρια είσοδος είναι η πύλη 2 (Tor 2), στη διεύθυνση Simmeringer Hauptstraße 234, 1110 Wien, με το Infopoint. Η πύλη 1 οδηγεί στο παλιό εβραϊκό νεκροταφείο, η πύλη 3 στις κύριες ομάδες και στο Park der Ruhe und Kraft, και η πύλη 4 στο νέο εβραϊκό νεκροταφείο. Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Από τις 3 Νοεμβρίου ως το τέλος Φεβρουαρίου το νεκροταφείο ανοίγει 8:00–17:00. Τον Μάρτιο και από την 1η Οκτωβρίου ως τις 2 Νοεμβρίου ανοίγει 7:00–18:00. Από τον Απρίλιο ως τον Σεπτέμβριο ανοίγει 7:00–19:00, και τις Πέμπτες από Μάιο ως Αύγουστο ως τις 20:00. Οι πλαϊνές πύλες μπορεί να ανοίγουν μία ώρα αργότερα ή να κλείνουν μία ώρα νωρίτερα, γι’ αυτό μην αφήσεις τη βόλτα για το τέλος.

Από το κέντρο της Βιέννης, το τραμ 71 ξεκινά από το Schottentor και το Oper/Karlsplatz και χρειάζεται περίπου 20 λεπτά. Τα τραμ 11 και 71 σταματούν στη στάση «Zentralfriedhof 2. Tor». Υπάρχει και σταθμός του S7 («Zentralfriedhof») και, από τον τελευταίο σταθμό του U3 (Simmering), μπορείς να πάρεις τα τραμ 11 ή 71. Μέσα στον χώρο κινείται λεωφορείο, το 106, αλλά οι διαδρομές είναι επίπεδες και περπατιούνται.

Στην πύλη 2 υπάρχει Infopoint με χάρτη και αγγλικό οδηγό για τους τιμητικούς τάφους. Υπάρχει και ηχητικός οδηγός για κινητά σε 20 γλώσσες, με QR κωδικούς στον χώρο, που κοστίζει €8,40 για 24 ώρες (τιμή από τη σελίδα του Hedy Lamarr). Υπολόγισε 1,5 έως 3 ώρες, γιατί ο χώρος είναι τεράστιος και η διαδρομή από την πύλη 2 ως τα πιο απομακρυσμένα σημεία ξεπερνά το χιλιόμετρο.

Για να βρεις τους τάφους, μπες από την πύλη 2 και ακολούθησε τη λεωφόρο προς την εκκλησία. Η Ομάδα 32A είναι το δεύτερο τμήμα αριστερά μετά τις στοές. Οι Ομάδες 32C και 33G είναι αριστερά της Γκρούφτ των προέδρων και η Ομάδα 40 δυτικά της. Η φωτογράφιση επιτρέπεται, και το νεκροταφείο παραμένει ενεργό, οπότε κράτα απόσταση όταν γίνεται κηδεία. Η 1η Νοεμβρίου είναι η πιο γεμάτη μέρα του χρόνου.

Αν σε ενδιαφέρουν τα ονομαστά νεκροταφεία της Ευρώπης, δες και το νεκροταφείο Highgate στο Λονδίνο, το Νεκροταφείο Περ Λασαίζ και το Νεκροταφείο Μονπαρνάς στο Παρίσι.

Συχνές ερωτήσεις

Πού είναι θαμμένος ο Μπετόβεν;

Ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν αναπαύεται στο Κεντρικό νεκροταφείο της Βιέννης, στον Ehrenhain (τιμητικό δάσος) της Ομάδας 32A, τάφος αρ. 29. Ο Μπετόβεν πέθανε το 1827 και αρχικά τάφηκε αλλού. Τα οστά του μεταφέρθηκαν εδώ το 1888, μαζί με του Σούμπερτ, ο οποίος αναπαύεται δίπλα του (αρ. 28).

Είναι θαμμένος ο Μότσαρτ στο Zentralfriedhof;

Όχι. Στο Zentralfriedhof υπάρχει μόνο μνημείο για τον Μότσαρτ (Ομάδα 32A, αρ. 55). Ο ίδιος τάφηκε στο νεκροταφείο St. Marx, όπου ο πιθανός τάφος του δεν έχει επιγραφή. Το μνημείο, έργο του Hanns Gasser του 1859, μεταφέρθηκε στο Κεντρικό νεκροταφείο το 1891.

Πού είναι ο τάφος του Falco;

Ο Falco (Johann Hölzel) αναπαύεται στην Ομάδα 40, τάφος αρ. 64, στη δυτική πλευρά της Γκρούφτ των προέδρων. Πέθανε στις 6 Φεβρουαρίου 1998 σε τροχαίο στη Δομινικανή Δημοκρατία και κηδεύτηκε στις 13 Φεβρουαρίου 1998. Στην κηδεία του παρευρέθηκαν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι.

Πού είναι θαμμένη η Hedy Lamarr;

Η Hedy Lamarr, ηθοποιός και εφευρέτρια που γεννήθηκε στη Βιέννη, έχει τιμητικό τάφο στην Ομάδα 33G, αρ. 80, κοντά στη Γκρούφτ των προέδρων. Το 2014 στήθηκε μνημείο της στο νεκροταφείο και θάφτηκε εκεί η υπόλοιπη τέφρα της. Ένα μέρος της τέφρας της είχε ήδη διασκορπίσει ο γιος της στα Δάση της Βιέννης, σύμφωνα με την επιθυμία της.

Ποιο είναι το ωράριο και πόσο κοστίζει η είσοδος;

Η είσοδος στο νεκροταφείο είναι δωρεάν. Από τις 3 Νοεμβρίου ως το τέλος Φεβρουαρίου ανοίγει 8:00–17:00. Τον Μάρτιο και από την 1η Οκτωβρίου ως τις 2 Νοεμβρίου ανοίγει 7:00–18:00. Από τον Απρίλιο ως τον Σεπτέμβριο ανοίγει 7:00–19:00, και τις Πέμπτες από Μάιο ως Αύγουστο μένει ανοιχτό ως τις 20:00. Οι πλαϊνές πύλες μπορεί να ανοίγουν ως μία ώρα αργότερα ή να κλείνουν μία ώρα νωρίτερα.

Πώς φτάνω στο Κεντρικό νεκροταφείο της Βιέννης;

Η κύρια είσοδος (Tor 2) είναι στη διεύθυνση Simmeringer Hauptstraße 234, 1110 Wien. Το τραμ 71 ξεκινά από το κέντρο της πόλης (Schottentor, Oper/Karlsplatz) και χρειάζεται περίπου 20 λεπτά. Το τραμ 11 και το 71 σταματούν στη στάση «Zentralfriedhof 2. Tor». Υπάρχει και σταθμός του S7 με το όνομα «Zentralfriedhof». Από τον τελευταίο σταθμό του μετρό U3 (Simmering) μπορείς να πάρεις τα τραμ 11 ή 71.

Υπάρχει ελληνικό τμήμα στο Κεντρικό νεκροταφείο της Βιέννης;

Ναι. Το ελληνορθόδοξο τμήμα βρίσκεται στο Τμήμα 30A, δυτικά της πύλης 2. Το νεκροταφείο έχει και άλλα τμήματα για διαφορετικά δόγματα, όπως το ρωσικό, το σερβικό, το ρουμανικό και το βουλγαρικό ορθόδοξο.

Ποιοι άλλοι διάσημοι είναι θαμμένοι εδώ;

Εκτός από τους Μπετόβεν, Σούμπερτ και Μπραμς, αναπαύονται οι Γιόχαν Στράους πατέρας και γιος, ο Αντόνιο Σαλιέρι, ο Άρνολντ Σένμπεργκ, ο ποδοσφαιριστής Μάτιας Σίντελαρ, ο φυσικός Λούντβιχ Μπόλτσμαν, ο Udo Jürgens, ο Falco και η Hedy Lamarr.