Ο Edwin Hubble (Έντουιν Χαμπλ, 1889–1953) ήταν Αμερικανός αστρονόμος. Τον Οκτώβριο του 1923, με το τηλεσκόπιο των 100 ιντσών του Mount Wilson, εντόπισε σε μια φωτογραφία της Ανδρομέδας ένα αστέρι που άλλαζε φωτεινότητα και από αυτό υπολόγισε ότι το «νεφέλωμα» βρίσκεται πολύ πιο μακριά από τα όρια του Γαλαξία μας. Το 1929 έδειξε ότι οι μακρινοί γαλαξίες απομακρύνονται από εμάς με ταχύτητα που αυξάνεται περίπου ανάλογα με την απόστασή τους. Πέθανε στις 28 Σεπτεμβρίου 1953 στο San Marino της Καλιφόρνιας, στα 63 του, από εγκεφαλική θρόμβωση, και δεν πήρε ποτέ βραβείο Nobel.^{[1], [2], [3], [4], [5]}

Γεννήθηκε στις 20 Νοεμβρίου 1889 στο Marshfield του Missouri.^{[4], [5]} Το άρθρο ακολουθεί τη ζωή του από εκεί ως το San Marino και δεν παραλείπει τα σημεία όπου η εικόνα του μεγάλου ανακαλυπτή στενεύει: τις περιπέτειες της νεότητας που ο ίδιος διηγιόταν και που δεν επιβεβαιώνονται πάντα, τον ρόλο που έπαιξαν οι Slipher, Humason και Lemaître, την επιφύλαξή του για το αν το σύμπαν πράγματι διαστέλλεται, την αγωνία του για το Nobel και τον θάνατό του χωρίς κηδεία και με άγνωστο τάφο. Επειδή γύρω από τον Hubble κυκλοφορούν πολλές ιστορίες που δεν συμφωνούν μεταξύ τους, όπου οι πηγές διαφωνούν το λέω ρητά, και στο τέλος υπάρχει πίνακας με τις διαφωνίες.^{[4], [5], [6]}

Marshfield και Wheaton: τα παιδικά χρόνια

Ο Edwin Powell Hubble γεννήθηκε στο Marshfield του Missouri, ενώ οι γονείς του επισκέπτονταν τους παππούδες του. Ήταν το πέμπτο από τα επτά παιδιά της οικογένειας και ο δεύτερος γιος. Ο πατέρας του, ο John Powell Hubble, εργαζόταν σε ασφαλιστική εταιρεία με γραφείο στο Σικάγο, και η μητέρα του ήταν η Virginia Lee James. Η οικογένεια μετακόμισε το 1900 στο Wheaton του Illinois, προάστιο του Σικάγου. Ο Hubble έλεγε αργότερα ότι θα προτιμούσε να είχε γεννηθεί στο Kentucky.^{[4], [5]}

Από παιδί περνούσε ώρες έξω, παρακολουθώντας πουλιά και ζώα, κολυμπώντας και κάνοντας πατινάζ. Διάβαζε Jules Verne και τα Ορυχεία του βασιλιά Σολομώντα του H. Rider Haggard. Γύρω στα δώδεκα, απάντησε σε ερωτήσεις του παππού του για τον Άρη, και ο παππούς έβαλε την απάντηση να τυπωθεί σε εφημερίδα του Springfield. Τα πρώτα του χρήματα τα έβγαλε μοιράζοντας πρωινές εφημερίδες στο Wheaton.^[4]

Στο λύκειο του Wheaton το αγαπημένο του άθλημα ήταν το ποδόσφαιρο, και έτρεχε επίσης στίβο. Σε αγώνες στίβου του 1906 κέρδισε επτά αγωνίσματα και ήρθε τρίτος σε ένα ακόμη.^[5] Στην τελετή αποφοίτησης του 1906, ο διευθυντής είπε ότι δεν τον είχε δει ποτέ σε τέσσερα χρόνια να διαβάζει ούτε δέκα λεπτά, και αμέσως μετά ανακοίνωσε ότι ο Edwin είχε πάρει υποτροφία στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου. Από λάθος της γραμματείας η υποτροφία είχε δοθεί και σε άλλον μαθητή, οπότε το ποσό μοιράστηκε και τα υπόλοιπα έξοδα τα κάλυψε ο ίδιος.^{[4], [7]}

Το Σικάγο, το μπάσκετ και η πυγμαχία

Στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου πλήρωνε τις σπουδές του με ιδιαίτερα μαθήματα, καλοκαιρινές δουλειές, μια υποτροφία φυσικής στον τρίτο χρόνο και δουλειά βοηθού εργαστηρίου του Robert Millikan.^[4] Σπούδασε μαθηματικά και αστρονομία και πήρε το πτυχίο το 1910.^{[4], [7]} Η μητέρα του τον παρακάλεσε να παρατήσει το ποδόσφαιρο, και ο Hubble στράφηκε στο μπάσκετ. Για τον τίτλο της ομάδας οι πηγές δεν συμφωνούν: η Wikipedia γράφει ότι το 1907 οδήγησε την ομάδα του Σικάγου στον πρώτο της τίτλο στη Big Ten, ενώ το βιογραφικό της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών (NAS) αναφέρει ότι η ομάδα του 1909 κέρδισε το πρωτάθλημα της Δύσης.^{[4], [5]}

Έκανε και πυγμαχία. Σύμφωνα με το βιογραφικό της NAS, διοργανωτές αγώνων (promoters) τον παρότρυναν να γίνει επαγγελματίας και να αναμετρηθεί με τον παγκόσμιο πρωταθλητή των βαρέων βαρών Jack Johnson, και πήρε πανεπιστημιακό γράμμα (letter) σε στίβο, πυγμαχία και μπάσκετ.^[4] Ελληνικό βιογραφικό επαναλαμβάνει ότι του πρότειναν αγώνα με τον πρωταθλητή.^[8]

Oxford και ο νόμος

Το 1910 κέρδισε υποτροφία Rhodes και πήγε στο Queen’s College της Οξφόρδης, όπου έμεινε τρία χρόνια. Δεν σπούδασε αστρονομία αλλά νομική, ρωμαϊκό και αγγλικό δίκαιο. Η Wikipedia γράφει ότι το έκανε επειδή το ζήτησε ο πατέρας του, ενώ το βιογραφικό της ESA λέει ότι το υποσχέθηκε σε πατέρα που πέθαινε. Κατά τη Wikipedia, ο πατέρας πέθανε τον χειμώνα του 1913, δηλαδή μετά τα τρία χρόνια της Οξφόρδης.^{[4], [5], [7]} Πρόσθεσε στο πρόγραμμά του λογοτεχνία και ισπανικά και πήρε μεταπτυχιακό τίτλο (MA).^[5]

Κατά το βιογραφικό της NAS, ήταν Oxford Blue στον στίβο και στην πυγμαχία και κωπηλατούσε ως αρχηγός κουπιού (stroke) στη βάρκα του Queen’s. Αργότερα έγινε επίτιμο μέλος του κολεγίου.^[4] Άρθρο που στηρίζεται σε βιογραφίες του αναφέρει ότι ένας συμφοιτητής του στην Οξφόρδη, ο William Stuart, θυμόταν πώς άναβε την πίπα του και πετούσε το σπίρτο στον αέρα ώστε να διαγράψει κύκλο. Το ίδιο άρθρο, με παραπομπή στον Fox, λέει ότι θαύμαζε τη βρετανική κουλτούρα, υιοθέτησε βρετανική προφορά που κράτησε μια ζωή και χρησιμοποιούσε φράσεις όπως «by Jove».^[9]

Louisville, New Albany και το Yerkes

Το 1913 γύρισε στις ΗΠΑ. Η δικηγορική του πορεία είναι από τα πιο θολά σημεία της βιογραφίας. Κατά το βιογραφικό της NAS, πέρασε τις εξετάσεις του δικηγορικού συλλόγου στις 2 Σεπτεμβρίου 1913 και άσκησε «μισοκαρδία» το επάγγελμα για περίπου ένα χρόνο στο Louisville του Kentucky. Η Wikipedia και το Αμερικανικό Ινστιτούτο Φυσικής γράφουν ότι έγινε δεκτός στον σύλλογο αλλά δεν άσκησε ποτέ δικηγορία, και το άρθρο του Smokingpipes χαρακτηρίζει ψευδή την ιστορία ότι δούλεψε ως δικηγόρος.^{[4], [5], [6], [9]} Σύμφωνα με τη Wikipedia, δίδαξε ισπανικά, φυσική και μαθηματικά στο λύκειο του New Albany της Indiana και προπονούσε την ομάδα μπάσκετ.^[5]

Το 1914, μετά τον θάνατο του πατέρα του, ο Hubble γύρισε στο Louisville για να φροντίσει την οικογένεια.^[5] Την ίδια χρονιά επέστρεψε στο Σικάγο για μεταπτυχιακές σπουδές αστρονομίας στο αστεροσκοπείο Yerkes, και έγινε επικεφαλής του φοιτητικού οικήματος Snell Hall.^[4] Για την απόφασή του να αφήσει τη νομική είπε αργότερα, κατά την ESA: «Ήξερα ότι, ακόμη κι αν ήμουν δεύτερης ή τρίτης κατηγορίας, αυτό που είχε σημασία ήταν η αστρονομία.»^[7]

Η διδακτορική του διατριβή, Photographic Investigations of Faint Nebulae, στηρίχτηκε στο ανακλαστικό τηλεσκόπιο των 24 ιντσών του Yerkes. Σύμφωνα με το βιογραφικό της NAS, πρόσθεσε 512 νεφελώματα στα 76 που ήταν γνωστά σε σμήνη, και η διατριβή εκδόθηκε το 1920.^{[4], [10]} Για τον χρόνο του διδακτορικού οι πηγές διαφωνούν: η Wikipedia το τοποθετεί στο 1921, ενώ το αρχείο της Huntington Library, το βιογραφικό της NAS και το Physics Today μιλούν για το 1917, με το βιογραφικό να διευκρινίζει ότι τελείωσε στις αρχές του 1917.^{[4], [5], [11], [12]}

Ο πόλεμος, 1917–1919

Τον Απρίλιο του 1917, λίγο μετά την είσοδο των ΗΠΑ στον πόλεμο, ο George Ellery Hale, ιδρυτής του Mount Wilson, τον κάλεσε να ενταχθεί στο αστεροσκοπείο. Ο Hubble απάντησε με τηλεγράφημα: «Λυπάμαι, δεν μπορώ να δεχτώ την πρόσκλησή σας. Φεύγω για τον πόλεμο.» Σύμφωνα με το βιογραφικό της NAS, ξενύχτησε για να γράψει τη διατριβή και έδωσε τις προφορικές εξετάσεις το επόμενο πρωί, και ύστερα κατατάχθηκε στο πεζικό.^{[4], [7], [10]}

Έγινε λοχαγός στο 343ο Σύνταγμα Πεζικού της 86ης Μεραρχίας και αργότερα ταγματάρχης.^{[4], [5]} Για το αν πολέμησε οι πηγές δεν συμφωνούν. Η Wikipedia γράφει ότι δεν πήρε μέρος σε μάχες. Το βιογραφικό της NAS τον περιγράφει ως αξιωματικό πεδίου και γραμμής στη Γαλλία και λέει ότι στις αρχές Νοεμβρίου του 1918, λίγες μέρες πριν από την ανακωχή, βλήμα που έσκασε κοντά του προκάλεσε διάσειση και έβλαψε τον δεξιό αγκώνα του.^{[4], [5]} Η ίδια πηγή διηγείται και μια μικρή ιστορία από την πρώτη του αποστολή, τη συνοδεία ενισχύσεων: έβγαλε τις χειροπέδες από δύο άντρες, και αυτοί αργότερα έλεγξαν τις προμήθειες τροφίμων για χαλασμένα κουτιά, χωρίς κανένα κρούσμα τροφικής δηλητηρίασης στο ταξίδι.^[4]

Μετά την ανακωχή υπηρέτησε ως νομικός αξιωματικός (judge advocate) σε στρατοδικεία, λόγω του νομικού του τίτλου από την Οξφόρδη, και μετά ως διοικητικός υπεύθυνος των Αμερικανών αξιωματικών που σπούδαζαν στην Οξφόρδη, στο Cambridge και στην Ουαλία.^[4] Το 1919 γύρισε στις ΗΠΑ ακόμα με τη στολή και συστηνόταν ως «Major Hubble».^[7] Αποστρατεύτηκε στο Σαν Φρανσίσκο το καλοκαίρι του 1919 και πήγε κατευθείαν στην Πασαντένα. Δεν πήρε σύνταξη ούτε κανένα στρατιωτικό επίδομα. Κράτησε το ατσάλινο κράνος, τα σταυρωτά τουφέκια και τα χρυσά διακριτικά του ταγματάρχη, καθώς και ένα γερμανικό στιλέτο χαρακωμάτων, που έλεγε ότι το χρησιμοποιούσε «για να κόβει τις σελίδες των γαλλικών βιβλίων».^[4]

Mount Wilson

Το 1919 ο Hale του προσέφερε θέση και ο Hubble μπήκε στο προσωπικό του αστεροσκοπείου Mount Wilson, που ανήκε στο Ίδρυμα Carnegie, και έμεινε εκεί ως το καλοκαίρι του 1942, όταν έφυγε για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά τον πόλεμο δούλεψε ξανά στο Mount Wilson και στο Palomar ως το τέλος.^{[4], [5], [10]}

Το κύριο όργανό του ήταν το τηλεσκόπιο Hooker των 100 ιντσών, που εκείνη την εποχή ήταν το μεγαλύτερο του κόσμου.^{[7], [10]} Η ESA σημειώνει ότι πέρασε πολλές κρύες νύχτες στο τηλεσκόπιο και ότι ήταν επίμονος στην έρευνά του.^[7]

Η μεγάλη συζήτηση του 1920

Όταν ο Hubble έφτασε στο Mount Wilson, οι αστρονόμοι διαφωνούσαν για το μέγεθος του σύμπαντος. Στις 26 Απριλίου 1920, στο Εθνικό Μουσείο των ΗΠΑ στην Ουάσιγκτον, ο Harlow Shapley και ο Heber Curtis μίλησαν ο καθένας για σαράντα λεπτά, στη λεγόμενη Μεγάλη Συζήτηση (Great Debate). Ο Shapley διάβασε δακτυλογραφημένο κείμενο και ο Curtis χρησιμοποίησε προβολές διαφανειών.^[13]

Ο Shapley υποστήριζε ότι ο Γαλαξίας, με διάμετρο περίπου 300.000 έτη φωτός, είναι ολόκληρο το σύμπαν, και ότι τα σπειροειδή νεφελώματα, όπως η Ανδρομέδα, είναι αντικείμενα στο άκρο του. Ο Curtis έδινε στον Γαλαξία διάμετρο περίπου 30.000 ετών φωτός και έβλεπε τα σπειροειδή νεφελώματα ως ξεχωριστά «νησιωτικά σύμπαντα», δηλαδή γαλαξίες. Στα επιχειρήματά του ήταν οι περισσότεροι καινοφανείς αστέρες (novae) στην Ανδρομέδα απ’ ό,τι στον Γαλαξία, οι μεγάλες ακτινικές ταχύτητες των νεφελωμάτων και η σκόνη του Γαλαξία, που εμποδίζει τη θέα κατά μήκος του επιπέδου του.^[13]

Η συζήτηση δεν έκλεισε το ζήτημα. Όπως σημειώνει η Wikipedia, ο Curtis θεωρείται σήμερα ότι είχε δίκιο στο βασικό, ότι υπάρχουν άλλοι γαλαξίες, αλλά ο Shapley είχε δίκιο ότι ο Ήλιος βρίσκεται στα εξωτερικά τμήματα του Γαλαξία, και το πραγματικό μέγεθος του Γαλαξία είναι ανάμεσα στις δύο εκτιμήσεις. Το ζήτημα το έλυσε λίγα χρόνια αργότερα ο Hubble, με τη μέτρηση των Κηφείδων.^[13]

Η Leavitt και οι Κηφείδες

Η μέθοδος με την οποία ο Hubble μέτρησε την απόσταση της Ανδρομέδας στηρίχτηκε στο έργο μιας γυναίκας που, όπως όλες οι γυναίκες του αστεροσκοπείου της, δεν επιτρεπόταν να χειρίζεται τηλεσκόπιο. Η Henrietta Swan Leavitt γεννήθηκε στις 4 Ιουλίου 1868 στο Lancaster της Μασαχουσέτης, σπούδασε στο Oberlin και στην Εταιρεία Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης Γυναικών του Harvard (Society for the Collegiate Instruction of Women), που έγινε αργότερα Radcliffe, και πήρε πτυχίο το 1892. Ξεκίνησε εθελοντικά ως «υπολογίστρια» στο αστεροσκόπειο του Harvard. Το 1902 ο διευθυντής Edward Pickering την προσέλαβε για να μετρά και να καταγράφει τη φωτεινότητα αστέρων σε φωτογραφικές πλάκες. Στα τέλη της δεκαετίας του 1890 είχε αρρωστήσει και σταδιακά έχασε την ακοή της.^[14]

Το 1908 κατέγραψε 1.777 μεταβλητούς αστέρες στα Νέφη του Μαγγελάνου και σημείωσε ότι οι φωτεινότεροι έχουν μεγαλύτερη περίοδο. Το 1912, σε εργασία για 25 Κηφείδες στο Μικρό Νέφος του Μαγγελάνου, που υπέγραψε ο Pickering με την ένδειξη ότι «ετοιμάστηκε από τη δεσποινίδα Leavitt», έδειξε τη σχέση ανάμεσα στην περίοδο και στη φωτεινότητα. Επειδή οι αστέρες του νέφους βρίσκονται περίπου στην ίδια απόσταση από εμάς, η διαφορά στη φαινόμενη φωτεινότητά τους αντιστοιχεί σε διαφορά πραγματικής φωτεινότητας.^{[2], [14]}

Η μέθοδος που προκύπτει είναι απλή στην ιδέα. Ένας Κηφείδης αυξομειώνει τη φωτεινότητά του με σταθερό ρυθμό. Από την περίοδο, δηλαδή από τον χρόνο ανάμεσα σε δύο μέγιστα, προκύπτει η πραγματική του φωτεινότητα. Η σύγκριση αυτής με το πόσο αμυδρός φαίνεται δίνει την απόσταση.^{[1], [2]}

Η Leavitt πέθανε στις 12 Δεκεμβρίου 1921, από καρκίνο στο στομάχι, στο Cambridge της Μασαχουσέτης, σε ηλικία 53 ετών. Ο Hubble έλεγε συχνά ότι άξιζε το Nobel. Το 1924 ο μαθηματικός Gösta Mittag-Leffler προσπάθησε να την προτείνει και έμαθε ότι είχε πεθάνει τρία χρόνια πριν, και το Nobel δεν απονέμεται μετά θάνατον.^[14]

Οκτώβριος 1923: το «VAR!»

Στις 4 Οκτωβρίου 1923 ο Hubble φωτογράφισε την Ανδρομέδα με το τηλεσκόπιο Hooker. Την επόμενη νύχτα, στις 5 Οκτωβρίου, ένα αστέρι που φαινόταν να ανήκει στο νεφέλωμα είχε αλλάξει φωτεινότητα. Στην αρχή υποπτεύθηκε ότι είναι nova, δηλαδή έκρηξη αστέρα, και αργότερα κατάλαβε ότι είναι Κηφείδης.^[2] Το AAVSO ονομάζει το αστέρι M31-V1 και γράφει ότι η ταυτοποίηση έγινε στις 5–6 Οκτωβρίου.^[15] Ο Hubble ήταν τόσο ενθουσιασμένος που έγραψε ένα θαυμαστικό, «VAR!», στο πάνω μέρος της γυάλινης πλάκας, κάτι που, όπως σημειώνει το Carnegie, ήταν ασυνήθιστο για έναν άνθρωπο που κατά κανόνα ήταν συγκρατημένος.^[1]

Ο αστέρας ήταν πολύ μακριά για να ανήκει στον Γαλαξία μας.^[1] Ο Hubble υπολόγισε απόσταση περίπου ένα εκατομμύριο έτη φωτός, και σήμερα η Ανδρομέδα (M31) εκτιμάται περίπου στα 2,5 εκατομμύρια έτη φωτός.^[2] Η ανακάλυψη έδειξε ότι η Ανδρομέδα και τα άλλα σπειροειδή «νεφελώματα» είναι ξεχωριστοί γαλαξίες, «νησιωτικά σύμπαντα», όπως ήθελε ο Curtis.^{[2], [13]}

Ο Shapley, που είχε υπερασπιστεί το μικρότερο σύμπαν, έλαβε γράμμα από τον Hubble με τα αποτελέσματα. Σύμφωνα με τη διήγηση που μεταφέρουν το Ινστιτούτο Φυσικής και το AAVSO, με παραπομπή στο βιβλίο Mirror Mirror του Pendergast (2003), είπε: «Να το γράμμα που κατέστρεψε το σύμπαν μου.» Το ίδιο το AAVSO προσθέτει ότι ο Shapley, παρότι έπεσε έξω, ενθάρρυνε τον Hubble να δημοσιεύσει.^{[15], [16]} Η φράση αναφέρεται δεύτερο χέρι και δεν την έχω δει σε πρωτογενή πηγή.

Ως το τέλος του 1924 ο Hubble είχε εντοπίσει 36 μεταβλητές στην Ανδρομέδα, από τις οποίες το ένα τρίτο ήταν Κηφείδες.^[15] Η ανακάλυψη δημοσιεύτηκε στους New York Times στις 23 Νοεμβρίου 1924 και παρουσιάστηκε επίσημα στη συνάντηση της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας την 1η Ιανουαρίου 1925, με την εργασία «Cepheids in Spiral Nebulae». Κέρδισε το βραβείο της Αμερικανικής Εταιρείας (American Association Prize) με έπαθλο 500 δολάρια, ενώ το AAVSO γράφει ότι το βραβείο το μοιράστηκε.^{[5], [10], [15]}

Ο Hubble συνέχισε με άλλα αντικείμενα. Η εργασία του για το NGC 6822 (τον γαλαξία του Barnard), το 1925, έβαλε τον γαλαξία σε απόσταση περίπου 214.000 parsec. Το 1926 βρήκε στον Γαλαξία του Τριγώνου (M33) 35 τυπικούς Κηφείδες, και το 1929 μελέτησε την Ανδρομέδα με 40 Κηφείδες και έδωσε απόσταση περίπου 900.000 έτη φωτός.^{[4], [18]}

Η Grace και το σπίτι στο San Marino

Η Grace Burke γεννήθηκε το 1889 στο Walnut της Iowa. Η οικογένειά της μετακόμισε το 1891 στο Λος Άντζελες, όπου ο πατέρας της έγινε αντιπρόεδρος της First National Bank. Πήρε πτυχίο αγγλικών στο Stanford το 1912, με Phi Beta Kappa. Ο πρώτος σύζυγός της, ο Earl Leib, γεωλόγος της Southern Pacific, πέθανε σε ατύχημα σε ορυχείο το 1921. Αργότερα το ίδιο έτος η Grace συνόδευσε μια φίλη στο Mount Wilson και γνώρισε έναν νεαρό αστρονόμο, τον Edwin Hubble.^[19]

Παντρεύτηκαν στις 26 Φεβρουαρίου 1924, σε ιδιωτική τελετή στο σπίτι της. Το ταξίδι του μέλιτος ξεκίνησε από το εξοχικό της οικογένειάς της στο Pebble Beach και συνεχίστηκε στην Ευρώπη, από όπου η Grace γύρισε αγγλόφιλη.^{[5], [19]} Το 1925 έχτισαν το σπίτι τους στο Woodstock Road 1340 του San Marino, σχέδιο του αρχιτέκτονα Joseph Kucera: ένα δίπατο σπίτι σε στυλ «California Mission», όπως το περιγράφει η Υπηρεσία Εθνικών Πάρκων. Ο Hubble έζησε εκεί ως τον θάνατό του, δηλαδή 28 χρόνια, και το σπίτι έμεινε στην οικογένεια ως περίπου το 1973.^[20]

Η Grace έκανε το σπίτι τόπο συναντήσεων για ακαδημαϊκούς, επιστήμονες, Βρετανούς μετανάστες και ανθρώπους του Χόλιγουντ. Το 1931 ήταν η ανεπίσημη οικοδέσποινα του Albert Einstein στην πρώτη του επίσκεψη στην Πασαντένα, και έγινε φίλη με την Anita Loos και μέσω αυτής με τον Aldous και τη Maria Huxley. Βοηθούσε τον Huxley, που έβλεπε όλο και χειρότερα, διορθώνοντας χειρόγραφα και διαβάζοντάς του, μέχρι που η φιλία τελείωσε όταν εκείνος πειραματίστηκε με ναρκωτικές ουσίες, κάτι που η Grace δεν μπορούσε να δεχτεί.^[19]

Κρατούσε καθημερινό ημερολόγιο και έγραφε γράμματα για ανθρώπους, πολιτική, φύση και τέχνη. Το Tribune την περιγράφει ως «πρώτη γραμμή άμυνας» για τη δουλειά του Edwin: το 1940 αναθεώρησε ένα ραδιοφωνικό κείμενό του. Μετά τον θάνατό του σταμάτησε να γράφει ημερολόγιο και έζησε στο σπίτι άλλα είκοσι περίπου χρόνια. Κατέστρεψε μεγάλο μέρος της προσωπικής αλληλογραφίας του ζευγαριού. Κράτησε όμως τα επιστημονικά χαρτιά του και την οικιακή βιβλιοθήκη, και τα δώρισε, μαζί με τα ημερολόγιά της, στη βιβλιοθήκη Huntington.^{[11], [19]} Το αρχείο Hubble της Huntington έχει περίπου 1.300 τεμάχια σε 34 κουτιά: χειρόγραφα, αλληλογραφία, φωτογραφίες, μετάλλια, ημερολόγια παρατηρήσεων με τις πλάκες του Mount Wilson και του Palomar, και υλικό της Grace.^[11]

Η Grace, κατά τη Wikipedia, πέθανε το 1980, και η Huntington καταγράφει δωρεά της περιουσίας της εκείνη τη χρονιά. Το Tribune αναφέρει ότι το πιστοποιητικό θανάτου της φέρει το 1981 και την καταγράφει ως νοικοκυρά (housewife), ενώ η νεκρολογία την έλεγε συγγραφέα.^{[5], [11], [19]} Άρθρο που στηρίζεται στον βιογράφο Christianson προσθέτει ότι τα ημερολόγια της Grace, που είναι πηγή για τον βίο του Hubble, χαρακτηρίζονται από λατρεία προς τον σύζυγο και ίσως περιέχουν ανακρίβειες.^[9]

Η ταξινόμηση των γαλαξιών

Ο Hubble δημοσίευσε το σύστημα ταξινόμησης των γαλαξιών το 1926 και το παρουσίασε εκτενέστερα στο βιβλίο του The Realm of the Nebulae το 1936.^{[4], [21]} Το σύστημα έχει τρεις μεγάλες τάξεις με βάση τη μορφή τους: ελλειπτικοί, φακοειδείς και σπειροειδείς, και μια τέταρτη, των ανώμαλων.^[21]

Οι ελλειπτικοί σημειώνονται με το γράμμα E και έναν αριθμό, που είναι δεκαπλάσιος της ελλειπτικότητας, από E0 (σχεδόν κυκλικός) ως E7. Οι σπειροειδείς χωρίζονται σε δύο κλάδους, τους απλούς (S) και τους ραβδωτούς (SB), με υποδιαιρέσεις a, b και c ανάλογα με το πόσο σφιχτοί είναι οι σπειροειδείς βραχίονες και πόσο μεγάλο το κεντρικό εξόγκωμα. Ο Hubble θεωρούσε αρχικά υποθετικούς τους φακοειδείς (S0), και η ύπαρξή τους επιβεβαιώθηκε αργότερα. Το διάγραμμα ονομάστηκε «διαπασών» (tuning fork), επειδή η παραδοσιακή του απεικόνιση το θυμίζει.^[21]

Οι όροι «πρώιμου τύπου» (early-type) για τους ελλειπτικούς και «όψιμου τύπου» (late-type) για τους σπειροειδείς οδήγησαν σε παρεξήγηση: πολλοί πίστεψαν ότι η σειρά δείχνει την εξέλιξη των γαλαξιών από τον έναν τύπο στον άλλον. Ο Hubble είχε γράψει ότι η ονοματολογία «αναφέρεται σε θέση στη σειρά» και ότι όποιος της δίνει χρονική έννοια το κάνει «με δική του ευθύνη». Η Wikipedia χαρακτηρίζει την εξελικτική ανάγνωση λανθασμένη. Σήμερα θεωρείται πιθανό ότι οι σημερινοί ελλειπτικοί γαλαξίες σχηματίστηκαν από συγχωνεύσεις.^[21] Το 1961 ο Allan Sandage εξέδωσε το Hubble Atlas of Galaxies, που έκανε τη μορφή των βραχιόνων, και όχι τον λόγο εξογκώματος και δίσκου, κύριο κριτήριο για τα a, b, c.^[21]

Ο Sandage συνόψισε αργότερα το έργο του Hubble σε τέσσερα επιτεύγματα: τους τύπους των γαλαξιών, τους Κηφείδες του NGC 6822 (και της Ανδρομέδας και του Τριγώνου), την ομοιογένεια της κατανομής των γαλαξιών και τη σχέση ταχύτητας και απόστασης.^{[18], [22]}

Slipher, Humason, Lemaître και το 1929

Η σχέση που φέρει το όνομα του Hubble δεν γεννήθηκε από έναν άνθρωπο. Ο Vesto Slipher, στο αστεροσκοπείο Lowell του Flagstaff, μέτρησε το 1912 την ταχύτητα της Ανδρομέδας και βρήκε −300 km/s, δηλαδή ότι πλησιάζει. Ήταν ο πρώτος που παρατήρησε μετατόπιση φασματικών γραμμών σε γαλαξία. Ως το 1917 είχε μετρήσει 25 σπειροειδή νεφελώματα, και όλα εκτός από τρία απομακρύνονταν από εμάς.^{[23], [24]} Το 1922 ο Alexander Friedmann διατύπωσε τις εξισώσεις ενός σύμπαντος που διαστέλλεται, και το 1927 ο Georges Lemaître παρουσίασε την αναλογία ανάμεσα στην ταχύτητα απομάκρυνσης και στην απόσταση.^{[24], [25]}

Τις ταχύτητες των πιο αμυδρών γαλαξιών τις μέτρησε ο Milton Humason. Γεννήθηκε στις 19 Αυγούστου 1891 στο Dodge Center της Minnesota και εγκατέλειψε το σχολείο στα δεκατέσσερα. Αγαπούσε τα βουνά και δούλεψε ως «μουλαράς» (mule skinner), μεταφέροντας υλικά και εξοπλισμό στο Mount Wilson την εποχή που χτιζόταν το αστεροσκοπείο. Το 1917 έγινε επιστάτης στο αστεροσκοπείο και προσφέρθηκε εθελοντικά ως βοηθός νυχτερινών παρατηρήσεων. Το 1919 ο Hale τον έκανε μέλος του επιστημονικού προσωπικού, κάτι χωρίς προηγούμενο για άνθρωπο χωρίς διδακτορικό ή απολυτήριο λυκείου.^[26]

Ο Humason έγινε γνωστός ως σχολαστικός παρατηρητής, που έβγαζε δύσκολα φάσματα από αμυδρούς γαλαξίες. Το 1950 πήρε τίτλο D.Sc. από το Πανεπιστήμιο του Lund και συνταξιοδοτήθηκε το 1957. Φωτογράφισε τον Πλούτωνα σε τέσσερις εικόνες έντεκα χρόνια πριν τον ανακαλύψει ο Clyde Tombaugh, και ανακάλυψε έναν κομήτη, τον C/1961 R1. Πέθανε στις 18 Ιουνίου 1972 στο Mendocino της Καλιφόρνιας.^[26] Στη Wikipedia σημειώνεται, χωρίς παραπομπή, ότι μέρος της δουλειάς του πιστώθηκε στον Hubble.^[26]

Η εργασία του Hubble, A relation between distance and radial velocity among extra-galactic nebulae, δημοσιεύθηκε στα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών (PNAS), με ημερομηνία 17 Ιανουαρίου 1929.^{[3], [27]} Είχε ακτινικές ταχύτητες για 46 νεφελώματα, αλλά αποστάσεις για 24, και με αυτά έκανε δύο υπολογισμούς: έναν με τα 24 νεφελώματα χωριστά και έναν με εννέα ομάδες. Βρήκε K = +465 ± 50 και K = +513 ± 60 km/s ανά εκατομμύριο parsec, και υιοθέτησε τιμή γύρω στα 500. Η διατύπωσή του ήταν προσεκτική: τα στοιχεία δείχνουν «μια περίπου γραμμική σχέση ανάμεσα σε ταχύτητες και αποστάσεις».^[3] Αναγνωρίζει ρητά τον Humason, ο οποίος «ξεκίνησε πρόγραμμα προσδιορισμού ταχυτήτων των πιο μακρινών νεφελωμάτων που μπορούν να παρατηρηθούν με βεβαιότητα», και αναφέρει το πρώτο οριστικό αποτέλεσμα, τα +3779 km/s για το NGC 7619.^[3]

Το 1931, με τον Humason, επιβεβαίωσε τη γραμμική αύξηση, περίπου 500 km/s ανά εκατομμύριο parsec.^[4] Η σχέση είναι γνωστή ως νόμος του Hubble: όσο μακρύτερα βρίσκεται ένας γαλαξίας, τόσο πιο γρήγορα απομακρύνεται, με σταθερά αναλογίας, τη σταθερά του Hubble.^[27] Η τιμή των 500 αποδείχθηκε πολύ μεγάλη. Ο Baade έδειξε το 1952 ότι η κλίμακα αποστάσεων των Κηφείδων του Shapley ήταν μικρότερη της πραγματικής περίπου κατά το μισό,^[4] και η Wikipedia γράφει ότι οι αποστάσεις του Hubble αποδείχθηκαν τελικά περίπου επτά φορές μικρότερες από τις πραγματικές.^[5] Στη συνέχεια η σταθερά έπεσε στα 180 το 1956 και στα 75 το 1958, και σήμερα κινείται γύρω στα 70.^[24]

Ο Hubble, ο Lemaître και η επιφύλαξη απέναντι στη διαστολή

Ο Georges Lemaître ήταν Βέλγος κοσμολόγος και ιερέας, χειροτονημένος στις 22 Σεπτεμβρίου 1923 στην αρχιεπισκοπή του Mechelen. Το 1927 δημοσίευσε στα Annales de la Société Scientifique de Bruxelles (τόμος 47, σελίδες 49–59) την εργασία «Ένα ομοιογενές σύμπαν σταθερής μάζας και αυξανόμενης ακτίνας». Υποστήριζε, με βάση τη γενική σχετικότητα, ότι το σύμπαν δεν είναι στατικό και πρότεινε αναλογία ανάμεσα στη μέση ταχύτητα απομάκρυνσης των γαλαξιών και στην απόστασή τους. Επειδή λίγοι αστρονόμοι εκτός Βελγίου διάβαζαν το περιοδικό, η εργασία είχε μικρό αντίκτυπο. Ο Hubble δημοσίευσε παρόμοιο αποτέλεσμα το 1929 με καλύτερα και περισσότερα δεδομένα.^[25]

Ο Hubble ήταν επιφυλακτικός για το αν το σύμπαν πράγματι διαστέλλεται. Στην εργασία του 1929 έγραψε ότι η σχέση ίσως «αντιπροσωπεύει το φαινόμενο de Sitter», μια πιθανότητα και όχι συμπέρασμα, και μίλησε για «φαινόμενες» ταχύτητες.^{[3], [10]} Σε γράμμα του προς τον de Sitter το 1931 ξεκαθάρισε ότι χρησιμοποιεί τον όρο «φαινόμενες ταχύτητες» για να μην δεσμευτεί στην ερμηνεία.^{[4], [5]} Με τον Richard Tolman ανέλυσε το 1935–1936 αν η ερυθρή μετατόπιση οφείλεται σε απομάκρυνση ή σε κάτι άλλο.^[4] Το Physics Today σημειώνει ότι ήταν σκεπτικός απέναντι στην ερμηνεία του Lemaître.^[12]

Ο Sandage έγραψε αργότερα ότι ο Hubble κρατούσε ανοιχτό ένα μοντέλο χωρίς διαστολή, και το 1941, σε ομιλία στην AAAS, είπε ότι η έρευνά του δεν στήριζε τη διαστολή. Η πληροφορία προέρχεται από δημοσίευμα των Los Angeles Times του Δεκεμβρίου 1941, όπως τη μεταφέρει η Wikipedia.^[5] Ο ίδιος ο Hubble έλεγε για τον εαυτό του ότι ήταν «παρατηρητής και όχι θεωρητικός».^[5]

Ο Lemaître πρότεινε τον Μάρτιο του 1931, με σύντομη αναφορά στο Nature, ότι το σύμπαν ξεκίνησε από ένα αρχικό κβάντο, το «αρχέγονο άτομο». Πέθανε στις 20 Ιουνίου 1966 στη Λουβαίν, σε ηλικία 71 ετών.^[25] Η Διεθνής Αστρονομική Ένωση (IAU) πρότεινε το 2018, με ηλεκτρονική ψηφοφορία των μελών της, να λέγεται «νόμος Hubble–Lemaître» ο νόμος. Για την ημερομηνία και το ποσοστό οι σελίδες της Wikipedia διαφέρουν: η σελίδα για τον Lemaître γράφει 26 Οκτωβρίου 2018 και ποσοστό 78%, ενώ η σελίδα του νόμου αναφέρει ψήφισμα της 29ης Οκτωβρίου.^{[24], [25]}

Ο Einstein και η κοσμολογική σταθερά

Το 1917 ο Albert Einstein πρότεινε ένα πεπερασμένο, αμετάβλητο σύμπαν με ομοιόμορφα κατανεμημένη ύλη. Για να μην καταρρεύσει από τη βαρύτητα πρόσθεσε στις εξισώσεις μια κοσμολογική σταθερά. Σε γράμμα του προς τον Felix Klein την ονόμασε «σκανταλιάρικο και περιττό κόλπο». Ο Friedmann και ο Lemaître βρήκαν λύσεις χωρίς τη σταθερά, που περιέγραφαν σύμπαν που διαστέλλεται, και ο Einstein αντιτάχθηκε σφοδρά και στους δύο. Στο συνέδριο Solvay του 1927 είπε στον Lemaître, όπως το θυμόταν εκείνος αργότερα: «Οι υπολογισμοί σας είναι σωστοί, αλλά η φυσική σας είναι αποκρουστική».^{[25], [28]}

Ο Einstein έμεινε στην Πασαντένα από τα τέλη Δεκεμβρίου 1930 ως τον Μάρτιο του 1931. Σε σεμινάριο στο Mount Wilson, στις 4 Φεβρουαρίου 1931, είπε ότι ο χώρος δεν μπορεί να μοιάζει με το παλιό συμμετρικό μοντέλο. Ο δημοσιογράφος του Associated Press Walter B. Clausen απέδωσε την αλλαγή γνώμης στον Hubble και στον Tolman, και οι εφημερίδες παρουσίασαν τον Hubble ως αυτόν που διέψευσε τον Einstein. Μια εβδομάδα αργότερα ο Einstein δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι οι ερυθρές μετατοπίσεις των μακρινών νεφελωμάτων «κατέστρεψαν την παλιά μου κατασκευή σαν χτύπημα σφυριού».^[28]

Η διάλεξη του Roberto Trotta στο Gresham College επισημαίνει όμως ότι το ημερολόγιο του Einstein δεν αναφέρει ποτέ τον Hubble ονομαστικά, ούτε ο αποχαιρετιστήριος λόγος του, και ότι ο Einstein ίσως είχε ήδη πεισθεί από τις θεωρητικές αντιρρήσεις των Eddington, Friedmann, Lemaître και de Sitter. Οι ερυθρές μετατοπίσεις έπαιξαν τον ρόλο του «τελευταίου καρφιού στο φέρετρο της Λάμδα». Αργότερα ο Einstein είπε στη Grace ότι η δουλειά του άντρα της ήταν «ωραία». Σε γράμμα του προς τον Lemaître το 1947 αποκάλεσε τη σταθερά «άσχημη» και είπε ότι είχε πάντα «τύψεις» γι’ αυτήν.^[28]

Βιβλία, τιμές και το Nobel που δεν ήρθε

Το The Realm of the Nebulae («Το βασίλειο των νεφελωμάτων») βγήκε το 1936 και στηρίχτηκε στις διαλέξεις Silliman του 1935. Ο Sir James Jeans το επαίνεσε. Ακολούθησε το The Observational Approach to Cosmology το 1937, μια γερμανική έκδοση το 1938 και, μετά τον θάνατό του, το The Nature of Science and Other Lectures το 1954.^{[4], [5], [8]} Το 1934 έδωσε στην Οξφόρδη τη διάλεξη Halley και στις 30 Αυγούστου 1935 ανακάλυψε τον αστεροειδή 1373 Cincinnati.^[5] Μία από τις γνωστές φράσεις που του αποδίδονται: «Εξοπλισμένος με τις πέντε αισθήσεις του, ο άνθρωπος εξερευνά το σύμπαν γύρω του και αποκαλεί την περιπέτεια Επιστήμη.»^[10]

Τιμές: βραβείο Newcomb Cleveland (1924), μέλος της NAS (1927), μετάλλιο Barnard (1935), μετάλλιο Bruce (1938), μετάλλιο Franklin (1939), χρυσό μετάλλιο του Βασιλικού Αστρονομικού Συλλόγου (1940) και Legion of Merit (1946).^[5] Ήταν ο πρώτος Αμερικανός και ο πρώτος αστρονόμος που πήρε το μετάλλιο Barnard.^[22] Το βιογραφικό της NAS αναφέρει «Medal of Merit» για το 1946.^[4]

Παρά τις τιμές, ο Hubble δεν πήρε Nobel. Την εποχή εκείνη η αστρονομία δεν θεωρούνταν πεδίο του Nobel Φυσικής.^{[7], [29]} Κατά τη Wikipedia, πέρασε μεγάλο μέρος της μετέπειτα καριέρας του προσπαθώντας να ενταχθεί η αστρονομία στη φυσική, ώστε να μπορούν οι αστρονόμοι να διεκδικούν το βραβείο.^[5] Η ESA γράφει ότι στα τέλη της δεκαετίας του 1940 προσέλαβε ατζέντη δημοσίων σχέσεων, ισχυρισμός που δεν βρίσκεται στη μελέτη του Tsumura.^{[7], [29]} Στη δεκαετία του 1930, σύμφωνα με τους Hoyle και Millikan, κυκλοφορούσαν φήμες ότι η επιτροπή του Nobel ίσως τροποποιήσει τους κανονισμούς της για να τιμήσει τον Hubble.^[22]

Σύμφωνα με τον Tsumura, ο Hubble προτάθηκε για το Nobel Φυσικής του 1953 από τρεις προτείνοντες, τους James Franck, Albrecht Unsöld και W. Lochte-Holtgreven. Η επιτροπή αξιολόγησης δεν τον ενέκρινε, επειδή έκρινε ότι το έργο του δεν ταίριαζε στο βραβείο Φυσικής, και στις 15 Σεπτεμβρίου 1953 ενέκρινε τον Frits Zernike, ο οποίος πήρε τελικά το βραβείο για το μικροσκόπιο αντίθεσης φάσης. Ο Hubble πέθανε 13 μέρες αργότερα.^{[18], [29]}

Γύρω από το 1953 κυκλοφορεί και μια διαφορετική, πιο γοητευτική ιστορία. Στη βιογραφία του Christianson (1995), η Grace άκουσε ότι ο Enrico Fermi και ο Subrahmanyan Chandrasekhar, μέλη της επιτροπής, είχαν ψηφίσει ομόφωνα υπέρ του Hubble, και ότι οι Burbidge το επιβεβαίωσαν μιλώντας με τον Chandrasekhar. Η Wikipedia παρουσιάζει την ιστορία ως φήμη και σημειώνει ότι ο ισχυρισμός ότι ο Hubble θα κέρδιζε το 1953 είναι «πιθανότατα ψευδής». Ο Tsumura, με βάση τα έγγραφα της επιτροπής, που τα έλεγξε ο Okamoto το 2016, αμφιβάλλει ότι έγινε διαρροή και καταλήγει ότι το ανέκδοτο δεν ισχύει.^{[5], [22], [29]}

Για το πότε η αστρονομία έγινε δεκτή οι πηγές επίσης διαφωνούν. Η Wikipedia γράφει ότι λίγο μετά τον θάνατό του το έργο των αστρονόμων έγινε επιλέξιμο. Ο Tsumura γράφει ότι η αστρονομία δεν ήταν στόχος των βραβείων ως τη δεκαετία του 1960: ο Hans Bethe πήρε το 1967 το Nobel Φυσικής για έργο που αφορά την παραγωγή ενέργειας στα άστρα, και οι Ryle και Hewish το 1974, το πρώτο βραβείο για καθαρά αστρονομικό επίτευγμα.^{[5], [29]}

Ο άνθρωπος: πίπα, βρετανικό ύφος και ψάρεμα

Στις περιγραφές του ξεχωρίζει η πίπα. Την κρατούσε σφιγμένη στα δόντια, αναμμένη ή όχι, και σχεδόν ποτέ δεν ήταν χωρίς αυτήν. Ο Milton Humason τον περιέγραφε στο τηλεσκόπιο με την πίπα στο στόμα και σπίθες να πετούν μέσα στον θόλο. Στο γραφείο του είχε ντουλάπι με πίπες και βάση με περίπου έξι απλές πίπες από briar της Dunhill, ενώ τον καπνό τον έπαιρνε από το London Pipe Shop του Λος Άντζελες, και ο καπνός με τα χρόνια είχε χρωματίσει το ταβάνι. Αυτά τα στοιχεία τα μεταφέρει δευτερογενές άρθρο, με παραπομπές στον βιογράφο Christianson και στον Fox.^[9]

Το ίδιο άρθρο, με παραπομπή στον Fox, λέει ότι φορούσε πανταλόνια plus fours, σακάκια από τουίντ με δερμάτινα κουμπιά, μεγάλο κασκέτο και κρατούσε μπαστούνι, ενώ στο αστεροσκοπείο φορούσε στρατιωτικό αδιάβροχο. Γράφει επίσης ότι θαύμαζε τη βρετανική κουλτούρα και το συγκρατημένο, αξιοπρεπές της ύφος. Ο ισχυρισμός ότι τα χαρακτηριστικά αυτά ξεκίνησαν ως προσποίηση και έγιναν μέρος του χαρακτήρα του είναι ερμηνεία του συντάκτη του άρθρου, όχι τεκμηριωμένο γεγονός.^[9]

Το βιογραφικό της NAS δίνει μια πιο ήρεμη εικόνα. Ήταν δεινός ψαράς με τεχνητή μύγα (dry-fly): ψάρευε στις Βραχώδεις Κορυφές, στον ποταμό Test στο Longstock και στο Bossington House κοντά στο Stockbridge, σπίτι του φίλου του Sir Richard Fairey. Ήταν καλός ομιλητής και είχε πάθος με την ιστορία της επιστήμης, με προτίμηση στις πρωτότυπες πηγές. Τη βιβλιοθήκη του την άφησε στο Mount Wilson, και τα αγαπημένα του θέματα ήταν ο Νικόλαος Κουζάνος (Nicholas of Cusa), ο Giordano Bruno και η κινεζική επιστήμη και φιλοσοφία.^[4]

Έβγαινε και έξω από την αστρονομία. Από το 1938 ως τον θάνατό του ήταν μέλος του διοικητικού συμβουλίου της βιβλιοθήκης Huntington, στη θέση του Hale, και προήδρευσε στην Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων του Λος Άντζελες. Προειδοποίησε νωρίς ότι η πολιτική του κατευνασμού θα αποτύχει, και τον Οκτώβριο του 1941 είπε ότι είναι «υπέρ του πολιτισμού» και όχι απλώς «φιλοβρετανός». Στον σεισμό του Μαρτίου του 1933 ηρέμησε τους καλεσμένους στο ξενοδοχείο Huntington, χωρίς να αναφέρει ότι το ξενοδοχείο στεκόταν πάνω σε ρήγμα.^[4]

Για τη θρησκεία του η Wikipedia γράφει ότι μεγάλωσε προτεστάντης και ότι οι μεταγενέστερες δηλώσεις του δείχνουν αβεβαιότητα. Σε μία από αυτές είπε: «Το όλο πράγμα είναι τόσο μεγαλύτερο από εμένα…»^[5]

Ο Β΄ παγκόσμιος πόλεμος στο Aberdeen

Το καλοκαίρι του 1942, στα 52 του, ο Hubble άφησε το Mount Wilson.^[4] Το PBS γράφει ότι ήθελε να ξαναμπεί στις ένοπλες δυνάμεις, αλλά τον έπεισαν ότι θα προσέφερε περισσότερα ως επιστήμονας.^[30] Πήγε στο Εργαστήριο Βαλλιστικής Έρευνας (Ballistic Research Laboratory) του Aberdeen Proving Ground στο Maryland, ως επικεφαλής της εξωτερικής βαλλιστικής και διευθυντής της υπερηχητικής αεροσήραγγας. Η Wikipedia προσθέτει ότι σχεδίασε μια κάμερα υψηλής ταχύτητας με ρολόι. Το 1946 πήρε το Legion of Merit.^{[4], [5]}

Palomar και η καρδιακή προσβολή

Το τηλεσκόπιο των 200 ιντσών του Palomar, ο «Μεγάλος Οφθαλμός» (Big Eye), ήταν έργο του Hale, που το ξεκίνησε το 1928, με χρηματοδότηση 6 εκατομμυρίων δολαρίων από το Ίδρυμα Rockefeller. Το κάτοπτρο τρίφτηκε και γυαλίστηκε επί έντεκα χρόνια στο οπτικό εργαστήριο του Caltech, και το τηλεσκόπιο έμεινε για πάνω από σαράντα χρόνια το μεγαλύτερο αποτελεσματικό οπτικό τηλεσκόπιο του κόσμου.^[31] Ο Hubble βοήθησε στον σχεδιασμό και προγραμμάτισε τα πρώτα ερευνητικά προγράμματα. Για το τι ήλπιζε να βρει είπε, σύμφωνα με την ESA σε εκπομπή του BBC το 1948: «Ελπίζουμε να βρούμε κάτι που δεν περιμέναμε.»^{[4], [7]}

Τον Ιανουάριο του 1949 ο Hubble ανέβηκε με ανελκυστήρα 78 πόδια (περίπου 24 μέτρα) ως τον κλωβό της πρωτεύουσας εστίας και πήρε τις πρώτες εικόνες του τηλεσκοπίου. Η φωτογραφία της 26ης Ιανουαρίου 1949 δείχνει το NGC 2261, που σήμερα λέγεται Μεταβλητό Νεφέλωμα του Hubble, σε απόσταση περίπου 2.500 ετών φωτός στον Μονόκερω. Στους δημοσιογράφους είπε ότι το τηλεσκόπιο ανοίγει «έναν όγκο χώρου περίπου οκτώ φορές μεγαλύτερο» από πριν.^[31] Η Wikipedia τον αναφέρει ως τον πρώτο αστρονόμο που χρησιμοποίησε το τηλεσκόπιο.^[5]

Τον Ιούλιο του 1949, ενώ ψάρευε στις Βραχώδεις Κορυφές, έπαθε στεφανιαία θρόμβωση, καρδιακή προσβολή. Η Wikipedia τοποθετεί τον τόπο στο Κολοράντο και σημειώνει ότι η Grace τον φρόντισε μετά.^{[4], [5]} Σύμφωνα με τον Christianson, όπως τα μεταφέρει το άρθρο του Smokingpipes, ο γιατρός του απαγόρευσε το κάπνισμα και ο Hubble συντρίφτηκε.^[9] Παρ’ όλα αυτά, τον Μάιο του 1953 ταξίδεψε στην Αγγλία, όπου έδωσε τις διαλέξεις George Darwin και Cormack και μια διάλεξη στο Royal Institution, και πήγε και στο Institut de France στο Παρίσι.^[4]

Ο θάνατος και ο τάφος που δεν βρέθηκε

Ο Edwin Hubble πέθανε στις 28 Σεπτεμβρίου 1953 στο San Marino της Καλιφόρνιας, από εγκεφαλική θρόμβωση, στα 63 του. Είχε γυρίσει στις έρευνές του στο Mount Wilson και στο Palomar και, κατά την ESA και το MacTutor, ετοιμαζόταν για αρκετές νύχτες παρατήρησης.^{[4], [5], [7], [10]} Ο οικογενειακός γιατρός είπε στη Grace ότι ο θάνατος ήταν «ακαριαίος και χωρίς πόνο».^[22] Ελληνικό βιογραφικό δίνει ως αιτία εγκεφαλική αιμορραγία, ενώ οι υπόλοιπες πηγές μιλούν για θρόμβωση.^{[5], [8]}

Δεν έγινε κηδεία, και η Grace δεν αποκάλυψε ποτέ πού τάφηκε. Αυτό αναφέρει η Wikipedia, που προσθέτει ότι τα χαρτιά του πέρασαν στη βιβλιοθήκη Huntington μετά τον θάνατο της Grace.^[5] Δεν είναι γνωστό πού μπορεί να τον επισκεφθεί κανείς. Το σημείο που συνδέεται με τη ζωή του είναι το σπίτι του στο Woodstock Road 1340 του San Marino, που χαρακτηρίστηκε Εθνικό Ιστορικό Ορόσημο (National Historic Landmark). Το έντυπο του Εθνικού Πάρκου, που συντάχθηκε το 1976, το περιγράφει ως «εξαιρετικό παράδειγμα» του στυλ California Mission της δεκαετίας του 1920, αλλά σημειώνει ότι δεν φαίνεται να έχει εθνική αρχιτεκτονική σημασία.^[20]

Το τηλεσκόπιο με το όνομά του και η ένταση του Hubble

Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble πήρε το όνομά του το 1983 και εκτοξεύτηκε στις 24 Απριλίου 1990 με το διαστημικό λεωφορείο Discovery, στην αποστολή STS-31, και αναπτύχθηκε την επόμενη ημέρα. Το πρωτεύον κάτοπτρο των 2,4 μέτρων είχε γυαλιστεί σε λάθος σχήμα: η εξωτερική του άκρη ήταν πολύ επίπεδη κατά περίπου 2.200 νανόμετρα, και η ευκρίνεια των εικόνων χάθηκε. Η επιτροπή Allen απέδωσε το σφάλμα σε λάθος συναρμολόγηση ενός οργάνου ελέγχου (null corrector), όπου ένας φακός ήταν 1,3 χιλιοστά εκτός θέσης.^[32]

Η πρώτη αποστολή συντήρησης, τον Δεκέμβριο του 1993 με το Endeavour, έβαλε διορθωτική οπτική (COSTAR) και τη Wide Field and Planetary Camera 2, και η NASA κήρυξε την αποστολή επιτυχημένη στις 13 Ιανουαρίου 1994. Ακολούθησαν συνολικά πέντε αποστολές συντήρησης. Η τελευταία, τον Μάιο του 2009 με το Atlantis, έβαλε νέα κάμερα και φασματογράφο και άλλαξε και τα έξι γυροσκόπια. Οι εικόνες του βαθέος πεδίου (Hubble Deep Field, Ultra-Deep Field) είναι οι βαθύτερες οπτικές εικόνες που έχουν ληφθεί και δείχνουν γαλαξίες σε απόσταση δισεκατομμυρίων ετών φωτός. Το τηλεσκόπιο λειτουργεί και το 2026, και η πτώση της τροχιάς του εκτιμάται για τη δεκαετία του 2030. Το James Webb, που εκτοξεύτηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2021, καλύπτει το υπέρυθρο και δεν μπορεί να επισκευαστεί εύκολα από αστροναύτες.^[32]

Η σταθερά που φέρει το όνομά του είναι σήμερα το κέντρο μιας μεγάλης διαφωνίας. Το 1929 ο Hubble βρήκε περίπου 500 km/s ανά megaparsec. Οι εκτιμήσεις έπεσαν στα 180 το 1956 και στα 75 το 1958, και το 2001–2005 έφτασαν στα 72 ± 8.^[24] Το 2018 ο δορυφόρος Planck έδωσε 67,4 ± 0,5 με βάση το κοσμικό υπόβαθρο μικροκυμάτων, ενώ το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble έδωσε 74,03 ± 1,42 από μετρήσεις στο κοντινό σύμπαν. Το 2025 μια εκτίμηση της Wendy Freedman έδωσε 70,39 ± 1,94 και το 2026 μια άλλη ομάδα (H0DN) 73,50 ± 0,81. Η απόκλιση ανάμεσα στο κοντινό σύμπαν (περίπου 73) και στο πρώιμο (περίπου 67,7) ξεπερνά τα 5σ και ονομάζεται «ένταση του Hubble» (Hubble tension).^[24] Δεν έχει λυθεί.

Οι τιμές της σταθεράς και η κατάσταση των τηλεσκοπίων ισχύουν έως τον Οκτώβριο του 2026 και μπορεί να αλλάξουν με νέες μετρήσεις.

Το όνομά του έχουν πάρει ο αστεροειδής 2069 Hubble, ένας κρατήρας της Σελήνης, το Πλανητάριο Hubble στο Μπρούκλιν, ο αυτοκινητόδρομος I-44 που στο Marshfield λέγεται «Edwin Hubble Highway» και το γυμνάσιο Hubble Middle School στο Wheaton. Το 2003 μπήκε στη Hall of Famous Missourians και το 2017 στο Indiana Basketball Hall of Fame. Στις 6 Μαρτίου 2008 κυκλοφόρησε γραμματόσημο των 41 σεντς, και το θεατρικό έργο Creation’s Birthday του Hasan Padamsee τον έχει ήρωα.^[5] Βιογραφίες του έχουν γράψει ο Gale Christianson, Edwin Hubble: Mariner of the Nebulae (1995), και οι Alexander Sharov και Igor Novikov, Edwin Hubble: The Discoverer of the Big Bang Universe (1993).^[33]

Κριτική και διαφωνίες

Η βιογραφία του Hubble έχει δύο ζητήματα πίστωσης. Το πρώτο είναι το ποιος ανακάλυψε τη διαστολή. Ο Lemaître διατύπωσε τη σχέση το 1927, και το MacTutor σημειώνει ότι το κοινό πιστώνει συχνά τον Hubble.^{[10], [25]} Το δεύτερο είναι οι άνθρωποι πίσω από τα δεδομένα: ο Slipher, που μέτρησε τις ταχύτητες, ο Humason, που έκανε το δύσκολο μέρος των φασματογραφικών μετρήσεων, και η Leavitt, που έδωσε το εργαλείο των αποστάσεων. Ο Hubble ανέφερε τον Humason στην εργασία του και είπε ότι η Leavitt άξιζε το Nobel.^{[3], [14]} Η απόφαση της IAU του 2018 για το όνομα «νόμος Hubble–Lemaître» δείχνει πώς η συζήτηση έφτασε και στην ονοματολογία.^{[24], [25]}

Το δεύτερο ζήτημα είναι η εικόνα του ίδιου. Το Αμερικανικό Ινστιτούτο Φυσικής σημειώνει ότι οι διηγήσεις του Hubble για την Οξφόρδη δείχνουν ίσως περισσότερο την εικόνα που είχε για τον εαυτό του παρά όσα έγιναν.^[6] Κάποιες λεπτομέρειες της βιογραφίας του, όπως οι σπουδές στην Οξφόρδη και οι εξετάσεις του δικηγορικού συλλόγου, εμφανίζονται σε πολλές πηγές. Άλλες, όπως η πραγματική δικηγορική πρακτική στο Louisville, εξαρτώνται από το ποια πηγή διαβάζει κανείς. Στον πίνακα παρακάτω βάζω τις διαφωνίες με τις πηγές τους.

Πηγές του πίνακα: Wikipedia, NAS, ESA, AIP, Carnegie, Astronomy, AAVSO, Huntington, Physics Today, Tsumura, Soares, Πανεπιστήμιο Hamburg, Σαν Σήμερα, Άστρος της θαλάσσης, San Marino Tribune.^{[1], [2], [3], [4], [5], [6], [7], [8], [11], [12], [15], [17], [19], [22], [24], [25], [27], [29], [34]}

Λιγότερο γνωστά, έργα και χρονολόγιο

• Στα δώδεκά του απάντησε σε ερωτήσεις του παππού του για τον Άρη, και η απάντηση τυπώθηκε σε εφημερίδα.^[4]
• Έλεγε ότι θα προτιμούσε να είχε γεννηθεί στο Kentucky.^[4]
• Σταμάτησε το ποδόσφαιρο επειδή του το ζήτησε η μητέρα του και έπαιξε μπάσκετ στη θέση του.^[4]
• Δεν πήρε σύνταξη ούτε στρατιωτικό επίδομα για την υπηρεσία του στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.^[4]
• Το στιλέτο χαρακωμάτων που κράτησε από τον πόλεμο το χρησιμοποιούσε, όπως έλεγε, για να κόβει τις σελίδες των γαλλικών βιβλίων.^[4]
• Το 1935 ήταν ο πρώτος Αμερικανός και ο πρώτος αστρονόμος που πήρε το μετάλλιο Barnard.^[22]
• Ο Humason φωτογράφισε τον Πλούτωνα έντεκα χρόνια πριν από την επίσημη ανακάλυψη.^[26]
• Η Leavitt πέθανε το 1921, τρία χρόνια πριν προσπαθήσουν να την προτείνουν για Nobel.^[14]
• Το μεταβλητό νεφέλωμα NGC 2261 της πρώτης φωτογραφίας του Palomar φέρει σήμερα το όνομά του.^[31]
• Στη βιβλιοθήκη που άφησε στο Mount Wilson ξεχώριζαν τα ενδιαφέροντά του για τον Νικόλαο Κουζάνο, τον Bruno και την κινεζική επιστήμη.^[4]
• Το αρχείο του στη Huntington έχει ημερολόγια παρατηρήσεων με τις πλάκες που φωτογράφισε στο Mount Wilson και στο Palomar.^[11]

Πηγές του πίνακα: NAS, MacTutor, Wikipedia.^{[4], [5], [10]}

Πηγές του χρονολογίου: NAS, Wikipedia, Carnegie, Astronomy, Gresham College, Tsumura, Caltech, San Marino Tribune.^{[1], [2], [4], [5], [19], [28], [29], [31], [32]}

Συχνές ερωτήσεις για τον Edwin Hubble

Πηγές και τεκμηρίωση

1. Carnegie Science — 100 Years of Discovering the Universe
2. Astronomy — Oct. 5th, 1923: Hubble discovers galaxies beyond the Milky Way
3. Hubble (1929) — A relation between distance and radial velocity among extra-galactic nebulae
4. National Academy of Sciences — Edwin Powell Hubble, βιογραφικό απομνημόνευμα
5. Wikipedia — Edwin Hubble
6. American Institute of Physics — Who Was Edwin Hubble?
7. ESA/Hubble — The scientist behind the name
8. Σαν Σήμερα.gr — Έντουϊν Χαμπλ
9. Smokingpipes.com — Edwin Hubble: Pipe Smoker and Astronomer
10. MacTutor (St Andrews) — Edwin Hubble
11. Online Archive of California — Edwin Powell Hubble Papers, Huntington Library
12. Physics Today — Edwin Hubble (20 Νοεμβρίου 2017)
13. Wikipedia — Great Debate (astronomy)
14. Wikipedia — Henrietta Swan Leavitt
15. AAVSO — Shattering Shapley’s Universe
16. Institute of Physics — How Hubble destroyed the universe
17. Το Άστρος της θαλάσσης — Έντγουιν Πάουελ Χαμπλ, o ιδρυτής της εξωγαλαξιακής αστρονομίας
18. physicsgg — Ο Χαμπλ και το βραβείο Νόμπελ (30/05/2017)
19. San Marino Tribune — The story of Grace Lillian Burke Hubble
20. National Park Service — Edwin Hubble House (National Historic Landmark nomination)
21. Wikipedia — Hubble sequence
22. Soares — Hubble’s Nobel Prize (arXiv:astro-ph/0103069)
23. Wikipedia — Vesto Slipher
24. Wikipedia — Hubble’s law
25. Wikipedia — Georges Lemaître
26. Wikipedia — Milton L. Humason
27. Εταιρεία Αστρονομίας και Διαστήματος — Ο νόμος του Χάμπλ (Hubble)
28. Gresham College — Einstein’s Blunder (R. Trotta)
29. Tsumura — Verification of the anecdote about Edwin Hubble and the Nobel Prize (arXiv:1705.10125)
30. PBS — A Science Odyssey: Edwin Hubble
31. Caltech Magazine — A Big Eye on the Universe: 75 Years of the Palomar Observatory
32. Wikipedia — Hubble Space Telescope
33. Encyclopedia.com — Hubble, Edwin P.
34. Universität Hamburg (b-online) — Edwin Hubble