Ο Isaac Newton (Woolsthorpe, 04/01/1643 – Kensington, 31/03/1727) ήταν Άγγλος μαθηματικός και φυσικός. Στα Principia διατύπωσε τους νόμους της κίνησης και της παγκόσμιας έλξης, στην Opticks εξήγησε την ανάλυση του λευκού φωτός σε χρώματα, και αργότερα διηύθυνε το Νομισματοκοπείο και προήδρευσε της Royal Society.

Isaac Newton: παιδικά χρόνια στο Woolsthorpe

Γεννήθηκε στο Woolsthorpe Manor, στο χωριό Woolsthorpe-by-Colsterworth του Lincolnshire, στις 25/12/1642 με το ιουλιανό ημερολόγιο που ίσχυε τότε στην Αγγλία. Με το γρηγοριανό αυτό αντιστοιχεί στις 04/01/1643.[1,2,3] Ο πατέρας του, που λεγόταν επίσης Isaac και ήταν εύπορος αγρότης, είχε πεθάνει τρεις μήνες πριν από τη γέννησή του.[1,4] Το σπίτι είχε αγοράσει το 1623 ο παππούς του, Robert Newton, από την οικογένεια Underwood, και το 1639 το παραχώρησε στον μεγαλύτερο γιο του, Isaac, ως γαμήλιο δώρο.[10]

Ήρθε στον κόσμο πρόωρα και ήταν πολύ μικρός. Η μητέρα του, Hannah Ayscough, έλεγε αργότερα ότι χωρούσε μέσα σε μια κούπα του ενός τετάρτου του γαλονιού.[1] Όταν ήταν τριών ετών (ο MacTutor γράφει δύο) η Hannah ξαναπαντρεύτηκε τον αιδεσιμότατο Barnabas Smith και μετακόμισε, αφήνοντας το παιδί στη μητέρα της, Margery Ayscough.[1,3,4] Ο Newton δεν συμπάθησε τον πατριό του και κράτησε κάποια εχθρότητα προς τη μητέρα του. Σε κατάλογο αμαρτημάτων που κρατούσε ως τα 19 του έγραψε, κατά την Wikipedia: «Απειλούσα να κάψω τον πατέρα και τη μητέρα Smith και το σπίτι πάνω τους».[1] Ο Smith πέθανε το 1653 και η μητέρα επέστρεψε.[3,4]

Από περίπου 12 έως 17 ετών πήγε στο King’s School του Grantham και έμενε στο σπίτι του φαρμακοποιού William Clarke, όπου κατά τη Wikipedia ανέπτυξε ενδιαφέρον για τη χημεία.[1,4,20] Οι πρώτες σχολικές εκθέσεις τον περιέγραφαν «αδρανή» και «απρόσεκτο». Αυτό που τον απορροφούσε ήταν οι μηχανικές κατασκευές, όπως ανεμόμυλοι και ρολόγια.[3,4] Στο σχολείο δείχνουν ακόμη μια υπογραφή που αποδίδεται σε εκείνον, χαραγμένη στον τοίχο της σημερινής βιβλιοθήκης. Η γνησιότητά της δεν έχει επιβεβαιωθεί.[20]

Γύρω στο 1659 η μητέρα του τον έβγαλε από το σχολείο για να δουλέψει το κτήμα. Αυτός το μισούσε. Ο Henry Stokes, δάσκαλος του σχολείου, και ο θείος του, αιδεσιμότατος William Ayscough, την έπεισαν να τον στείλει πίσω.[1,4] Το 1660 επέστρεψε στο Grantham υπό τον Stokes, που κατά τον MacTutor πιθανότατα τον βοήθησε να προετοιμαστεί για το πανεπιστήμιο.[3]

Cambridge και ο Barrow

Τον Ιούνιο του 1661 έγινε δεκτός στο Trinity College του Cambridge. Ο MacTutor δίνει ημερομηνία 05/06/1661 και τον αναφέρει ως sizar, δηλαδή φοιτητή που πλήρωνε μέρος των εξόδων του εξυπηρετώντας άλλους φοιτητές. Η Wikipedia γράφει «subsizar».[1,3] Στην αρχή στόχευε σε πτυχίο νομικής, αλλά διάβαζε Descartes, Gassendi, Hobbes και Boyle και κατέγραφε τις ιδέες του στο τετράδιο «Quaestiones Quaedam Philosophicae».[3]

Σύμφωνα με τον de Moivre, όπως τον παραθέτει ο MacTutor, η σοβαρή του ενασχόληση με τα μαθηματικά ξεκίνησε το φθινόπωρο του 1663, όταν διάβασε την έκδοση του Barrow για τα «Στοιχεία» του Ευκλείδη.[3] Το 1664 τον εξέτασε για υποτροφία ο Isaac Barrow, που απογοητεύτηκε από τις γνώσεις του στον Ευκλείδη. Στις 28/04/1664 έγινε scholar.[3,4] Πτυχίο πήρε το 1665: ο MacTutor γράφει Απρίλιο, η Wikipedia Αύγουστο.[1,3]

Τα χρόνια της πανώλης

Το καλοκαίρι του 1665 η πανώλη έκλεισε το πανεπιστήμιο και ο Newton γύρισε στο Woolsthorpe. Ο MacTutor μιλά για δύο χρόνια (1665–1667), η Wikipedia για το 1665 και το 1666. Αργότερα έγραψε ο ίδιος ότι τον «ανάγκασε η πανώλη» να φύγει από το Cambridge.[3,4] Στο σπίτι εργάστηκε μόνος του στα μαθηματικά, στην οπτική και στη βαρύτητα.[4]

Το 1665 ανακάλυψε το γενικευμένο διωνυμικό θεώρημα και άρχισε να αναπτύσσει αυτό που έγινε ο απειροστικός λογισμός.[1] Ο ιστορικός A. Rupert Hall γράφει ότι ως το τέλος του 1666 ήταν κύριος των βασικών τεχνικών του λογισμού. Ο Louis Trenchard More έγραψε ότι στην ιστορία της επιστήμης δεν υπάρχει άλλο παράδειγμα επιτεύγματος συγκρίσιμο με εκείνο του Newton στα «δύο χρυσά χρόνια».[1] Ένα χειρόγραφο του Οκτωβρίου 1666 περιγράφει ήδη τις ροές (fluxions), αλλά δεν δημοσιεύθηκε παρά το 1737.[6]

Επέστρεψε στο Cambridge και τον Οκτώβριο του 1667 έγινε minor fellow του Trinity (major τον Ιούλιο του 1668).[1,3] Η υποτροφία είχε όρο: μέσα σε επτά χρόνια από το μεταπτυχιακό έπρεπε να πάρει θεία τάξη και να δώσει όρκο αγαμίας. Ο Newton σκέφτηκε να φύγει για να το αποφύγει. Το 1676 ο Secretary of State Joseph Williamson άλλαξε το καταστατικό του Trinity, με βοήθεια του Barrow, ώστε να υπάρξει απαλλαγή.[16]

Το μήλο: τι ξέρουμε

Η πιο διάσημη ιστορία γύρω από τον Newton είναι αυτή του μήλου. Οι πηγές είναι τρεις. Ο William Stukeley κατέγραψε συζήτηση στο Kensington στις 15/04/1726, περίπου 50 χρόνια μετά τα γεγονότα. Ο Newton του είπε ότι βρισκόταν στην ίδια θέση όπως όταν του ήρθε η ιδέα της έλξης, καθισμένος σε διαλογισμό, όταν ένα μήλο έπεσε. Αναρωτήθηκε γιατί το μήλο πέφτει κάθετα προς το έδαφος και όχι πλάγια ή προς τα πάνω, και κατέληξε ότι η ύλη έλκει την ύλη.[9]

Ο John Conduitt, συνεργάτης του στο Νομισματοκοπείο και σύζυγος της ανιψιάς του, τοποθετεί το περιστατικό στο 1666, στο σπίτι της μητέρας του στο Lincolnshire, και προσθέτει ότι ο Newton αναρωτήθηκε αν η έλξη φτάνει ως τη Σελήνη. Ο Voltaire έγραψε στο «Δοκίμιο για το επικό ποίημα» (1727) ότι ο Newton είχε την πρώτη σκέψη για το σύστημά του «βλέποντας ένα μήλο να πέφτει από δέντρο», και η Wikipedia σημειώνει ότι το άκουσε από την ανιψιά, Catherine Barton.[9]

Η εκδοχή με το μήλο που χτυπά το κεφάλι του δεν υπάρχει στη διήγηση του Stukeley· η μία σελίδα της Wikipedia τη χαρακτηρίζει αβάσιμη και η άλλη γράφει ότι την επινόησε ο Isaac D’Israeli.[4,9] Οι Mary και John Gribbin υποστηρίζουν ότι ο Newton μπορεί να επινόησε την ιστορία, ίσως επειδή δεν ήθελε να αναγνωρίσει τον Hooke, που είχε μιλήσει για βαρύτητα σε διάλεξη του 1674.[9] Στο Trinity, η καστανιά της New Court δεν έχει σχέση: η ιστορία ότι από εκεί έπεσε μήλο χαρακτηρίζεται μύθος, αφού ο Newton ήταν στο Woolsthorpe.[21]

Το δέντρο του Woolsthorpe είναι μηλιά της ποικιλίας Flower of Kent. Η Wikipedia δίνει δύο χρονολογίες για την καταιγίδα που το έριξε, 1816 και 1820. Ξαναβλάστησε από τις ρίζες του, και μια ανάλυση δενδροχρονολόγησης της Οξφόρδης βρήκε ότι ένα δέντρο του οπωρώνα είναι άνω των 400 ετών.[9,10] Η Wikipedia για τα πρώτα χρόνια του Newton γράφει διαφορετικά, ότι το δέντρο της παράδοσης κόπηκε το 1866 λόγω φθοράς.[4] Κλώνοι υπάρχουν σε πολλά μέρη του κόσμου, μαζί με το Trinity, και όπως φαίνεται υπάρχει διαφωνία για το ποιος κλώνος κατάγεται από ποιο δέντρο.[9]

Φως, χρώματα και το τηλεσκόπιο

Τον Ιανουάριο του 1670 ξεκίνησε μαθήματα οπτικής. Με ένα γυάλινο πρίσμα έδειξε ότι το λευκό φως είναι μίγμα ακτίνων με διαφορετική διάθλαση.[3] Αυτό τον οδήγησε σε μια εσφαλμένη, όπως αποδείχθηκε, πεποίθηση: ότι τα διοπτρικά τηλεσκόπια θα πάσχουν πάντα από χρωματική εκτροπή. Γι’ αυτό έφτιαξε ανακλαστικό τηλεσκόπιο.[3]

Το πρώτο, κατασκευασμένο στα τέλη του 1668, είχε μήκος περίπου οκτώ ίντσες και μεταλλικό κάτοπτρο.[1,19] Το 1671 το παρουσίασε στη Royal Society, που τον ενθάρρυνε να δημοσιεύσει τις σημειώσεις του για τα χρώματα. Το 1672 έγινε μέλος της (FRS) και δημοσίευσε την πρώτη εργασία του για το φως και τα χρώματα.[1,3,8]

Η εργασία προκάλεσε αντιδράσεις. Ο Robert Hooke και ο Christiaan Huygens αντέτειναν στη σωματιδιακή του θεωρία για το φως, και ο Newton προσβλήθηκε και αποσύρθηκε από τη δημόσια συζήτηση.[1,3] Το 1675 ο Hooke τον κατηγόρησε ότι είχε κλέψει αποτελέσματά του στην οπτική, κάτι που βάθυνε το χάσμα.[3] Σε επιστολή στον Hooke, στις 05/02/1676, ο Newton έγραψε τη διάσημη φράση: «Αν έχω δει λίγο πιο μακριά, είναι γιατί στάθηκα στους ώμους γιγάντων». Η σελίδα που συμβουλεύτηκα, δευτερογενής πηγή, υποστηρίζει ότι δεν είναι σίγουρο πως στόχευε στον Hooke: η επιστολή ξεκινά με επαίνους στον Descartes. Την εκδοχή ότι υπαινισσόταν το ανάστημα του Hooke την παρουσιάζει ως εικασία.[26]

Η Opticks εκδόθηκε το 1704, μετά τον θάνατο του Hooke το 1703, και οι πηγές συμφωνούν ότι ο Newton ανέβαλε τη δημοσίευση ώσπου να πεθάνει ο Hooke.[3,8] Έχει τρία βιβλία (σχεδίαζε και τέταρτο, για τη δράση από απόσταση, που το εγκατέλειψε). Περιγράφει επτά χρώματα, το κόκκινο, το πορτοκαλί, το κίτρινο, το πράσινο, το μπλε, το λουλακί και το ιώδες, και το «experimentum crucis»: το χρώμα ενός φωτός αντιστοιχεί στον βαθμό διάθλασής του και δεν αλλάζει με νέα ανάκλαση ή διάθλαση.[8]

Το τρίτο βιβλίο κλείνει με «Queries», ερωτήσεις που ο Newton διατυπώνει ρητορικά: 16 στην πρώτη έκδοση, 23 στη λατινική του 1706 και 31 στην τέταρτη έκδοση του 1730. Η τελευταία, η 31η, ρωτά αν μια σωματιδιακή θεωρία μπορεί να εξηγήσει γιατί μια ουσία αντιδρά πιο έντονα με κάποιες από άλλες, και συνδέεται συχνά με τις απαρχές της έννοιας της χημικής συγγένειας.[8]

Η έδρα του Lucas

Η έδρα Lucasian των μαθηματικών ιδρύθηκε το 1663 από τη διαθήκη του Henry Lucas και καθιερώθηκε επίσημα από τον Κάρολο Β΄ στις 18/01/1664. Πρώτος καθηγητής ήταν ο Isaac Barrow.[18] Το 1669 ο Barrow παραιτήθηκε και πρότεινε τον Newton ως διάδοχο. Ο Newton ήταν τότε 26 ή 27 ετών, ανάλογα με την πηγή.[1,3] Κράτησε την έδρα ως το 1702, και τον διαδέχθηκε ο William Whiston.[18]

Το ίδιο έτος έγραψε το De analysi per aequationes numero terminorum infinitas, που ο Barrow έστειλε τον Ιούνιο στον John Collins.[1,6] Το 1671 έγραψε το De Methodis Serierum et Fluxionum, που έμεινε αδημοσίευτο ως τη μετάφραση του John Colson το 1736.[3] Θα δούμε πιο κάτω γιατί οι ημερομηνίες δημοσίευσης έχουν σημασία.

Halley και τα Principia

Η αφορμή ήρθε από μια αλληλογραφία. Τον Νοέμβριο του 1679 ο Hooke ξεκίνησε μια σειρά επιστολών προς τον Newton. Στις 06/01/1680 έγραψε ότι υποθέτει πως η έλξη μεταβάλλεται αντιστρόφως με το τετράγωνο της απόστασης.[14] Οι ανταλλαγές του 1679–1680 έστρεψαν τον Newton στις ελλειπτικές τροχιές.[1]

Τον Αύγουστο του 1684 ο Edmond Halley πήγε στο Cambridge για να συζητήσει τις πλανητικές τροχιές. Ο Newton είχε ήδη λύσει το πρόβλημα, αλλά δεν είχε δημοσιεύσει τη λύση. Είπε ότι δεν έβρισκε τους υπολογισμούς και υποσχέθηκε να τους ξανακάνει. Το αποτέλεσμα ήταν η σύντομη πραγματεία «De motu corporum in gyrum», εννέα σελίδων, που στάλθηκε στον Halley στα τέλη του 1684.[7,15] Όταν ο Halley γύρισε για να οργανώσει τη δημοσίευση, ο Newton την επέκτεινε στο Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (κατά λέξη «Μαθηματικές αρχές της φυσικής φιλοσοφίας»).[15]

Όταν το πρώτο βιβλίο παρουσιάστηκε στη Royal Society το 1686, ο Hooke ζήτησε να αναγνωριστεί γι’ αυτόν η ιδέα του αντίστροφου τετραγώνου. Ο Halley ανέφερε ότι ο Hooke αποδέχθηκε πως η απόδειξη των καμπυλών που προκύπτουν ανήκε ολοκληρωτικά στον Newton. Ο Newton αρνήθηκε ότι οφείλει κάτι. Στο σχόλιο των Principia αναγνώρισε τους Wren, Hooke και Halley, ενώ ιδιωτικά είπε στον Halley ότι ο Hooke δεν του είχε δώσει τίποτα καινούργιο.[14]

Η Royal Society είχε ξοδέψει τον προϋπολογισμό της για βιβλία στο De Historia piscium, ένα βιβλίο για τα ψάρια. Τα έξοδα της εκτύπωσης τα κάλυψε ο ίδιος ο Halley. Αργότερα η Εταιρεία δεν μπορούσε να του πληρώσει τον ετήσιο μισθό των 50 λιρών και του έδωσε αδιάθετα αντίτυπα.[7,15] Τα Principia εκδόθηκαν τον Ιούλιο του 1687 (η Wikipedia δίνει 05/07/1687). Η σφραγίδα έγκρισης (imprimatur) είναι του 1686, και η ίδια σελίδα της Wikipedia δίνει 05/07/1686 σε ένα σημείο και 30/06/1686 σε άλλο.[1,7]

Το έργο ανοίγει με ορισμούς και τα «αξιώματα ή νόμους της κίνησης» και συνεχίζει με τρία βιβλία: το πρώτο για την κίνηση χωρίς αντίσταση του μέσου, το δεύτερο για την κίνηση μέσα σε αντιστατικά μέσα, το τρίτο, «De mundi systemate», για το σύστημα του κόσμου και την παγκόσμια έλξη.[7] Ο νόμος της παγκόσμιας έλξης λέει ότι κάθε μάζα έλκει κάθε άλλη με δύναμη ανάλογη του γινομένου των μαζών και αντιστρόφως ανάλογη του τετραγώνου της απόστασης.[3] Ο MacTutor το χαρακτηρίζει «το μεγαλύτερο επιστημονικό βιβλίο που γράφτηκε ποτέ».[3]

Τυπώθηκαν, κατά εκτιμήσεις, έως 750 αντίτυπα, αν και νεότερες έρευνες προτιμούν περίπου 500. Μια απογραφή του 2020 εντόπισε 387 σωζόμενα αντίτυπα της πρώτης έκδοσης.[7] Η δεύτερη έκδοση (1713, 750 αντίτυπα) ετοιμάστηκε από τον Roger Cotes, κατόπιν ανάθεσης του Richard Bentley, και πρόσθεσε το «Γενικό σχόλιο», όπου ο Newton απαντά στην κριτική ότι η βαρύτητα είναι «αποκρυφιστική» δύναμη με τη φράση «hypotheses non fingo» («δεν επινοώ υποθέσεις»). Η τρίτη (25/03/1726, 1.250 αντίτυπα) έγινε υπό την επιμέλεια του Henry Pemberton.[7] Η Émilie du Châtelet μετέφρασε το έργο στα γαλλικά, και ο Andrew Motte το 1729 στα αγγλικά.[7]

Βουλευτής στο Westminster

Ο Newton δεν ήταν μόνο ερευνητής. Ο Ιάκωβος Β΄ έγινε βασιλιάς στις 06/02/1685 και προσπάθησε να εγκαταστήσει καθολικούς στο Cambridge. Ο Newton αντιτάχθηκε και έγραψε στον αντιπρύτανη: «Να είστε θαρραλέοι και σταθεροί στους Νόμους και δεν μπορείτε να αποτύχετε».[3] Στις 15/01/1689 το πανεπιστήμιο τον εξέλεξε στο Κοινοβούλιο.[3] Ήταν βουλευτής του Cambridge το 1689–1690 και το 1701–1702, και κατά ορισμένες διηγήσεις η μοναδική του καταγεγραμμένη παρέμβαση ήταν να ζητήσει να κλείσει ένα παράθυρο λόγω του ρεύματος.[1]

Αλχημεία και θεολογία

Ένα μεγάλο μέρος της δουλειάς του δεν δημοσιεύτηκε όσο ζούσε. Για την αλχημεία έγραψε ή αντέγραψε περίπου ένα εκατομμύριο λέξεις.[17] Τα χειρόγραφά του πέρασαν στους κόμητες του Portsmouth. Το 1872 ο πέμπτος κόμης έδωσε στο Cambridge μέρος τους, κυρίως τα φυσικομαθηματικά. Το 1936 ο οίκος Sotheby’s δημοπράτησε 329 παρτίδες, από τις οποίες πάνω από το ένα τρίτο ήταν αλχημικές. Ο οικονομολόγος John Maynard Keynes αγόρασε πολλά έγγραφα, μαζί με τη νεκρική μάσκα του Newton, και τον ονόμασε «τον τελευταίο των μάγων».[17]

Ήταν πιστός αλλά αντισυμβατικός χριστιανός. Ιδιωτικά απέρριπτε το δόγμα της Τριάδας και αρνήθηκε να χειροτονηθεί.[1] Οι περισσότεροι μελετητές τον θεωρούν αρειανό. Την πραγματεία «An Historical Account of Two Notable Corruptions of Scripture» την έστειλε στον John Locke με επιστολή της 14/11/1690, και δεν δημοσίευσε κανένα από τα βιβλικά του κείμενα όσο ζούσε.[16] Το «The Chronology of Ancient Kingdoms Amended» εκδόθηκε το 1728 και οι «Παρατηρήσεις στις προφητείες του Δανιήλ και στην Αποκάλυψη του Ιωάννη» το 1733, μετά τον θάνατό του. Σε χειρόγραφο γύρω στο 1704 υπολόγισε ότι ο κόσμος δεν θα τελειώσει πριν από το 2060, χωρίς να πιστεύει ότι θα τελειώσει ακριβώς τότε.[16]

Fatio και η κρίση του 1693

Ο Nicolas Fatio de Duillier γνώρισε τον Newton πιθανότατα σε συνεδρίαση της Royal Society στις 12/06/1689. Στις 10/07/1689 τον συνόδευσε με τον Huygens και τον John Hampden σε ακρόαση στον νέο βασιλιά, και σύντομα έγιναν φίλοι. Ο Newton πρότεινε να μοιραστούν σπίτι στο Λονδίνο.[13] Ο Fatio συνέταξε κατάλογο λαθών των Principia. Ο ιστορικός William Newman τον αποκαλεί κύριο αλχημικό συνεργάτη του Newton, με αλληλογραφία από το 1689 ως το 1694.[13]

Το 1693 η σχέση τους τελείωσε ξαφνικά και ανεξήγητα. Ο Newton έπαθε νευρική κατάρρευση και έστειλε επιστολές με κατηγορίες στον Samuel Pepys και στον John Locke.[1] Ο MacTutor αναφέρει ως πιθανές αιτίες τη δηλητηρίαση από υδράργυρο λόγω της αλχημείας, την απογοήτευση στην έρευνα, το τέλος της φιλίας με τον Fatio και θρησκευτικά προβλήματα, και κρίνει ως πιθανότερη την κατάθλιψη. Ο Newton κατηγορούσε την έλλειψη ύπνου, που ο MacTutor θεωρεί σύμπτωμα.[3]

Οι Frank Manuel και Richard Westfall είχαν υποθέσει ότι η κρίση συνδέεται με τη ρήξη και ότι η σχέση μπορεί να είχε συναισθηματικό ή ερωτικό στοιχείο. Ο Scott Mandelbrote το απορρίπτει ως υπερβολή ενός μόνο γράμματος, και ο Newman θεωρεί ότι οι παλαιότεροι συγγραφείς δραματοποίησαν τόσο την αντίδραση όσο και τη συμπεριφορά του Newton το 1693.[13]

Για τον υδράργυρο: μια ανάλυση του 1979 σε τούφα από τα μαλλιά του Newton βρήκε σημαντική ποσότητα. Η σελίδα που τη μνημονεύει δεν λέει ποιος την έκανε ούτε σε ποια τούφα, και δεν ήταν, καθώς φαίνεται, αυτή που φυλάσσει το Παρατηρητήριο του Παρισιού.[24] Στο ίδιο έτος και στο ίδιο περιοδικό (Notes and Records of the Royal Society, τόμ. 34) δημοσιεύθηκε η εργασία των Spargo και Pounds «Newton’s ‘Derangement of the Intellect’». Το Trinity κρατά μόνο καταχώριση χωρίς περίληψη και δεν είδα το κείμενο, οπότε δεν μπορώ να πω τι ακριβώς αναφέρει.[25] Η Wikipedia γράφει ότι ο υδράργυρος προέρχεται «πιθανότατα» από τις αλχημικές ασχολίες του και θα μπορούσε να εξηγεί την εκκεντρικότητα των τελευταίων χρόνων.[1]

Το Νομισματοκοπείο

Το 1696 έγινε Warden του Βασιλικού Νομισματοκοπείου, με μεσολάβηση του Charles Montagu.[5] Η Αγγλία είχε πρόβλημα με το νόμισμα: τα ασημένια νομίσματα που κόβονταν με το χέρι πριν από το 1662 είχαν ψαλιδιστεί και είχαν χάσει βάρος, ενώ γύρω στο 10% του νομίσματος εκτιμάται ότι ήταν πλαστό. Το ασήμι άξιζε περισσότερο ως μετάλλευμα στο Παρίσι και στο Άμστερνταμ παρά ως νόμισμα στο Λονδίνο, και έτσι τα νομίσματα έλιωναν και εξάγονταν.[12]

Ο William Lowndes, του Δημοσίου Ταμείου, ζήτησε τη βοήθειά του. Στις 10/06/1696 κυκλοφόρησε διάταγμα που ζητούσε από τους εισπράκτορες φόρων να δέχονται το χειροποίητο ασήμι με το βάρος, προς 5 σελίνια και 8 πένες την ουγγιά. Μεταξύ 1696 και 1700 κόπηκε ασήμι αξίας £5.106.019, έναντι £3.302.193 στα 35 χρόνια πριν.[12] Η επανακοπή κράτησε περίπου δύο χρόνια, αλλά δεν ήταν οικονομική επιτυχία.[5,12] Το 1699 έγινε Master, θέση με απολαβές £1.200 έως £1.500 τον χρόνο, και τη διατήρησε μέχρι τον θάνατό του· το 1701 παραιτήθηκε από τις θέσεις του στο Cambridge.[1,3,5]

Στο Νομισματοκοπείο κυνήγησε πλαστογράφους. Ο William Chaloner, γεννημένος το 1650 στο Warwickshire, ήταν επαγγελματίας απατεώνας που έκοβε πλαστά νομίσματα και είχε περάσει πολλές φορές από το Newgate.[11] Τον Σεπτέμβριο του 1697 στάλθηκε στο Newgate, αλλά φίλοι του τον βοήθησαν να αθωωθεί. Αργότερα ξαναδικάστηκε.[5] Ως τον Ιανουάριο του 1699 ο Newton είχε οργανώσει ενδελεχή έρευνα με κατασκόπους και πληροφοριοδότες και είχε πάρει καταθέσεις από πρώην συνεργάτες του Chaloner.[11]

Η δίκη έγινε στο Old Bailey στις 03/03/1699, με δικαστή τον Sir Salathiel Lovell. Ο Chaloner αντιμετώπισε δύο κατηγορίες εσχάτης προδοσίας, για κοπή γαλλικών πιστολών το 1692 και κορωνών και μισών κορωνών το 1698. Υπερασπίστηκε μόνος του τον εαυτό του, χωρίς να γνωρίζει τις αποδείξεις. Ο Newton κάλεσε οκτώ μάρτυρες. Οι ένορκοι τον έκριναν ένοχο μέσα σε λίγα λεπτά.[11] Εκτελέστηκε στο Tyburn: η Wikipedia για τον Chaloner δίνει 22/03/1699 και η σελίδα για τη μετέπειτα ζωή του Newton 23/03/1699.[5,11]

Η διαμάχη με τον Leibniz

Η μεγαλύτερη διαμάχη της ζωής του ήταν με τον Gottfried Wilhelm Leibniz για το ποιος επινόησε πρώτος τον απειροστικό λογισμό. Η χρονολογία, όπως τη δίνει η Wikipedia, είναι η εξής. Ο Newton είχε τις βασικές ιδέες ως το 1666 και το 1669 έγραψε το De analysi. Ο Leibniz έδειξε στις 01/02/1673, στην πρώτη του επίσκεψη στο Λονδίνο, τον μηχανικό υπολογιστή του στη Royal Society. Στις 13/06/1676 και 24/10/1676 ο Newton έγραψε δύο επιστολές στον Henry Oldenburg, και την ίδια χρονιά ο Leibniz συζήτησε με τον Collins και τον Oldenburg. Το 1684 ο Leibniz δημοσίευσε την πρώτη του εργασία για τον λογισμό, «Nova Methodus pro Maximis et Minimis».[6]

Το 1687 τα Principia παρουσίασαν μια γεωμετρική μορφή του λογισμού. Το 1693 ο Newton δημοσίευσε μερικό λογαριασμό του συμβολισμού των ροών, και τον πλήρη το 1704.[6] Το 1699 ο Fatio de Duillier, στο Lineae brevissimae, τον είπε «τον πρώτο και κατά πολλά χρόνια παλαιότερο εφευρέτη» αυτού του λογισμού και αμφισβήτησε τον Leibniz. Οι Johann Bernoulli και Leibniz απάντησαν θυμωμένοι στο Acta Eruditorum.[13] Το 1704 μια ανώνυμη βιβλιοκρισία της πραγματείας του Newton για τις τετραγωνίσεις υπαινίσσεται ότι ο Newton δανείστηκε τις ροές από τον Leibniz.[6]

Ο Newton μπήκε στη διαμάχη το 1711.[6] Ως πρόεδρος της Royal Society όρισε επιτροπή για να κρίνει ποιος εφηύρε τον λογισμό, και έγραψε ο ίδιος την επίσημη έκθεσή της, ανώνυμα, καθώς και μια ανώνυμη βιβλιοκρισία στα Philosophical Transactions.[3] Η έκθεση δημοσιεύθηκε ως Commercium Epistolicum το 1712 ή στις αρχές του 1713, όπως δίνει η ίδια η Wikipedia.[6] Ο βοηθός του William Whiston έγραψε γι’ αυτόν ότι ήταν «ο πιο φοβισμένος, επιφυλακτικός και καχύποπτος χαρακτήρας που γνώρισα ποτέ».[3]

Η διαμάχη κράτησε ως τον θάνατο του Leibniz το 1716.[1] Η σύγχρονη άποψη των ιστορικών είναι ότι οι δύο άνδρες επινόησαν και διατύπωσαν τον λογισμό ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο.[6]

Πρόεδρος της Royal Society

Στις 30/11/1703 εξελέγη πρόεδρος της Royal Society και επανεκλεγόταν κάθε χρόνο ως τον θάνατό του.[5] Στις 16/04/1705 η βασίλισσα Άννα τον έκανε ιππότη στο Trinity Lodge του Cambridge.[5] Σχετικά με το πόσο πρωτοποριακό ήταν: η Wikipedia τον ονομάζει δεύτερο επιστήμονα που έγινε ιππότης, μετά τον Francis Bacon, ενώ ο MacTutor τον αποκαλεί πρώτο επιστήμονα που τιμήθηκε με ιπποτικό τίτλο για το έργο του.[1,3]

Έκανε και εχθρούς. Ο Αστρονόμος του Βασιλιά John Flamsteed τον αντιπάθησε, αφού ο Newton δημοσίευσε πρόωρα το Historia Coelestis Britannica του.[1] Όταν η Εταιρεία μετακόμισε το 1710 σε νέες εγκαταστάσεις, το πορτρέτο του Hooke ήταν το μόνο που χάθηκε και δεν βρέθηκε ποτέ. Ο βιογράφος Allan Chapman απορρίπτει ως μύθο ότι ο Newton ή οι υποστηρικτές του το κατέστρεψαν σκόπιμα.[14]

Τα τελευταία χρόνια και ο θάνατος

Γύρω στο 1720 το South Sea Company κατέρρευσε και ο Newton έχασε τουλάχιστον £10.000 και πιθανότατα πάνω από £20.000. Η ανιψιά του Catherine Barton, μετέπειτα Conduitt, έγραψε ότι έχασε «είκοσι χιλιάδες λίρες».[1,5] Παρ’ όλα αυτά πέθανε πλούσιος, με περιουσία περίπου £30.000.[1] Δεν παντρεύτηκε ποτέ. Ο Voltaire έγραψε γι’ αυτόν ότι «δεν υπέκυψε σε κανένα πάθος και δεν υπόκειτο στις συνήθεις αδυναμίες των ανθρώπων». Η ετεροθαλής ανιψιά του Catherine Barton είχε τον ρόλο της οικοδέσποινας στο Λονδίνο.[1]

Από το φθινόπωρο του 1723 ετοίμαζε την τρίτη έκδοση των Principia, που βγήκε στις 25/03/1726.[7] Τον Ιανουάριο του 1725 έπαθε βίαιο βήχα και φλεγμονή στους πνεύμονες, και αυτό τον οδήγησε να μετακομίσει στο Kensington.[5] Εκεί, στις 15/04/1726, είχε τη συζήτηση με τον Stukeley για το μήλο.[9]

Την τελευταία αρρώστια ο Stukeley την περιγράφει ως «φλεγμονή στον λαιμό της κύστης». Ο ίδιος έκρινε ότι ήταν ουρική, ενώ «μερικοί νόμιζαν ότι ήταν πέτρα». Ο γιατρός Mead τον παρακολουθούσε, ο πόνος ήταν τόσο μεγάλος που «το κρεβάτι και το δωμάτιο έτρεμαν από την αγωνία του», και ο Newton τον υπέμεινε με «υποδειγματική υπομονή».[23] Η Wikipedia μιλά για ουρολιθίαση και για χολόλιθο που βρέθηκε στα τέλη Φεβρουαρίου 1727, και σημειώνει ότι άρχισε να παραληρεί γύρω στις 6 το απόγευμα της 18/03/1727.[5] Ο Stukeley γράφει ότι είχε τις αισθήσεις του «ως εκείνο το βράδυ, αλλά τότε τις έχασε ανεπανόρθωτα».[23]

Πέθανε μεταξύ 1 και 2 τα ξημερώματα της 20/03/1727 με το παλαιό ημερολόγιο, δηλαδή 31/03/1727 με το νέο, στο Kensington, σε ηλικία 84 ετών.[1,2,5] Ο Stukeley τον τοποθετεί «γύρω στις 2 τα ξημερώματα», και η κύρια σελίδα της Wikipedia γράφει ότι πέθανε στον ύπνο του.[1,23] Η περιουσία του μοιράστηκε εξίσου σε οκτώ ετεροθαλείς ανιψιούς και ανιψιές, τρεις Pilkington, τρεις Smith και δύο Barton, ανάμεσά τους η Catherine. Το Woolsthorpe πέρασε στον κληρονόμο, John Newton, που το υποθήκευσε και αργότερα το πούλησε.[5] Ο Newton ανήκει σε όσους έφυγαν από τη ζωή στις αρχές του 18ου αιώνα.

Ο τάφος και το μνημείο

Το σώμα του εκτέθηκε στο Jerusalem Chamber, δωμάτιο του Αβαείου του Westminster, και η ταφή έγινε στις 28/03/1727 (παλαιό ημερολόγιο). Οι περισσότεροι από τους Fellows της Royal Society ακολούθησαν το φέρετρο. Φορείς ήταν ο Lord Chancellor, οι δούκες του Montrose και του Roxburgh και οι κόμητες του Pembroke, του Sussex και του Macclesfield. Κύριος πενθών ήταν ο Sir Michael Newton, κατά το London Journal της 08/04/1727.[22] Η Wikipedia γράφει ότι ήταν ο πρώτος επιστήμονας που τάφηκε στο Αβαείο, και ότι ο Voltaire, που βρισκόταν στο Λονδίνο, ίσως παρευρέθηκε στην κηδεία· σε άλλη σελίδα της λέγεται σαφώς ότι παρευρέθηκε.[1,5]

Ο τάφος βρίσκεται μπροστά από το διαχωριστικό του χορού, κοντά στο μνημείο, με τη λατινική επιγραφή «Hic depositum est, quod mortale fuit Isaaci Newtoni» («Εδώ αναπαύεται ό,τι ήταν θνητό από τον Isaac Newton»).[22] Το μνημείο το ανέθεσε ο John Conduitt, σύζυγος της Catherine Barton. Το έφτιαξε ο γλύπτης Michael Rysbrack (1694–1770) με σχέδιο του αρχιτέκτονα William Kent. Ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο του 1730 και αποκαλύφθηκε τον επόμενο χρόνο. Μια σαρκοφάγος στηρίζει την ξαπλωμένη μορφή του Newton, με τον αγκώνα πάνω σε βιβλία που αντιπροσωπεύουν τα μεγάλα έργα του. Πάνω της, ένα ανάγλυφο δείχνει αγόρια με τηλεσκόπιο, πρίσμα και ζυγό που κρατά τον Ήλιο και τους πλανήτες, και σκηνές από τη δουλειά του στο Νομισματοκοπείο.[22]

Η επιγραφή δίνει ως ημερομηνία θανάτου την 20/03/1726, που είναι το έτος με το παλαιό ημερολόγιο. Ο Alexander Pope έγραψε επιτάφιο για τον Newton, αλλά δεν επιτράπηκε στο μνημείο. Το 1834, όταν ο Edward Blore ανακαίνισε το διαχωριστικό, το μνημείο περιβλήθηκε από την καμάρα που φαίνεται σήμερα.[22]

Στο Cambridge υπάρχει άγαλμά του, έργο του Roubiliac, στο παρεκκλήσι του Trinity College, που ο Sir Francis Chantrey είχε χαρακτηρίσει «το ευγενέστερο, νομίζω, από όλα τα αγγλικά αγάλματα».[21] Για περισσότερους τάφους δείτε τους τάφους διασήμων. Ο Newton ανήκει στις μεγάλες προσωπικότητες και στις βιογραφίες διασήμων του αρχείου.

Ο χαρακτήρας του

Ο βοηθός του William Whiston, που τον ήξερε από κοντά, τον περιέγραψε ως τον πιο φοβισμένο, επιφυλακτικό και καχύποπτο άνθρωπο που είχε γνωρίσει.[3] Η πορεία του δίνει υλικό σε αυτή την εικόνα: αποσύρθηκε από τη δημόσια συζήτηση μετά την κριτική του Hooke, ανέβαλε την Opticks ώσπου να πεθάνει ο Hooke, δεν δημοσίευσε τα θεολογικά του κείμενα, και στη διαμάχη με τον Leibniz έγραψε ο ίδιος, ανώνυμα, την έκθεση της επιτροπής.[1,3,8,16]

Την ίδια ώρα ήταν ικανός να σταθεί απέναντι σε ισχυρούς: αντιτάχθηκε στον Ιάκωβο Β΄ για τους καθολικούς του Cambridge και, ως επικεφαλής του Νομισματοκοπείου, συγκέντρωσε με οκτώ μάρτυρες την υπόθεση που οδήγησε έναν πλαστογράφο στην εκτέλεση.[3,11] Οι συγκρούσεις του με τον Hooke, τον Leibniz και τον Flamsteed ήταν όλες δημόσιες και κράτησαν χρόνια.[1,6,14]

Μύθοι και διορθώσεις

Πρώτον, το μήλο δεν χτύπησε τον Newton στο κεφάλι. Η εκδοχή αυτή λείπει από τη διήγηση του Stukeley και χαρακτηρίζεται αβάσιμη.[9] Δεύτερον, η έκφραση «ανακάλυψε τη βαρύτητα» δεν στέκει. Ο Hooke είχε μιλήσει για έλξη στους ουράνιους κόσμους σε διάλεξη του 1674, και ο Newton διατύπωσε στα Principia τον μαθηματικό νόμο της παγκόσμιας έλξης.[3,7,9] Τρίτον, ο απειροστικός λογισμός δεν είναι έργο μόνο του Newton: οι ιστορικοί δέχονται ότι ο Leibniz τον επινόησε ανεξάρτητα.[6]

Τέταρτον, ο υδράργυρος στα μαλλιά του δεν παρουσιάζεται στις πηγές που διαβάσαμε ως αιτία θανάτου, μόνο ως πιθανή εξήγηση για την κρίση και την εκκεντρικότητά του.[1,24] Πέμπτον, το έτος 1726 στην επιγραφή του μνημείου δεν είναι λάθος: ακολουθεί το παλαιό ημερολόγιο. Ο Stukeley γράφει «20 march 1726-7».[22,23]

Λιγότερο γνωστά στοιχεία

• Γεννήθηκε τόσο μικρός που, κατά τη μητέρα του, χωρούσε σε μια κούπα του ενός τετάρτου.[1]
• Σαν παιδί έφτιαχνε μηχανικά μοντέλα, ανεμόμυλους και ρολόγια.[4]
• Το 1936 ο Keynes αγόρασε στη δημοπρασία της Sotheby’s και τη νεκρική μάσκα του.[17]
• Το πορτρέτο του Hooke είναι το μόνο που χάθηκε από τη Royal Society το 1710, και σήμερα δεν υπάρχει κανένα επαληθευμένο πορτρέτο του.[14]
• Μια τούφα από τα μαλλιά του φυλάσσεται στο Παρατηρητήριο του Παρισιού από το 1965.[24]
• Ο κλώνος της μηλιάς του στον Βοτανικό Κήπο του Cambridge έπεσε στην καταιγίδα Eunice.[9]

Συχνές ερωτήσεις

Στοιχεία έως 19/10/2026.

Για περισσότερα, δείτε τη σελίδα του Αβαείου του Westminster για τον τάφο και το μνημείο του Newton.