Ο Louis Pasteur (Dole, 27/12/1822 – Marnes-la-Coquette, 28/09/1895) ήταν Γάλλος χημικός που έγινε ένας από τους ιδρυτές της μικροβιολογίας. Έδειξε ότι μικροοργανισμοί προκαλούν τη ζύμωση και τις ασθένειες, διέψευσε την αυτόματη γέννεση, ανέπτυξε εμβόλια για τον άνθρακα και τη λύσσα και ίδρυσε το Ινστιτούτο Παστέρ στο Παρίσι.

Louis Pasteur: παιδικά χρόνια στο Jura

Γεννήθηκε στο Dole, στο Jura της Γαλλίας, στις 27/12/1822, ως τρίτο παιδί του Jean-Joseph Pasteur και της Jeanne-Etiennette Roqui. Η οικογένεια ήταν φτωχή και καθολική, και ο πατέρας βυρσοδέψης.[1] Το 1826 μετακόμισαν στο Marnoz και το 1827 στην Arbois, όπου ο πατέρας έστησε βυρσοδεψείο.[1,17]

Στο δημοτικό πήγε το 1831 και στη συνέχεια φοίτησε στο Collège d’Arbois. Ήταν επιμελής αλλά όχι λαμπρός μαθητής, και στην αρχή τον τραβούσαν το σχέδιο και η ζωγραφική περισσότερο από τη χημεία.[1,17] Τον Οκτώβριο του 1838 έφυγε για οικοτροφείο στο Παρίσι, νοστάλγησε και γύρισε τον Νοέμβριο.[1]

Το 1839–1840 ήταν στο Collège Royal της Besançon και πήρε το απολυτήριο γραμμάτων το 1840. Το 1841 απέτυχε σε μία εξέταση και το 1842 πήρε το επιστημονικό απολυτήριο από το Dijon, με μέτριο βαθμό στη χημεία.[1] Πέρασε στην École Normale Supérieure το 1843, στην τέταρτη θέση των εισαγωγικών, κατά το φυλλάδιο του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδος.[1,17]

Σπουδές και οι κρύσταλλοι του τρυγικού οξέος

Στη Normale ο Antoine Jérôme Balard τον πήρε βοηθό στο εργαστήριο το 1846. Το 1847 υπέβαλε διατριβές στη χημεία και στη φυσική, με θέματα το αρσενικό οξύ και την περιστροφική πόλωση των υγρών.[1,17] Έπειτα δίδαξε φυσική στο Tournon, το 1848 στο Dijon και χημεία στο Στρασβούργο, όπου πήρε την έδρα το 1852.[1]

Το 1848 ερμήνευσε την οπτική δραστικότητα των τρυγικών αλάτων από το σχήμα των κρυστάλλων και τη μοριακή ασυμμετρία. Η Wikipedia το περιγράφει ως την πρώτη επίδειξη της χειρομορφίας των μορίων.[1] Το φυλλάδιο του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδος προσθέτει ότι το 1857 αναγνώρισε την ασυμμετρία ως χαρακτηριστικό των ζωντανών οργανισμών.[17]

Γάμος και οικογένεια

Στις 29/05/1849 παντρεύτηκε στο Στρασβούργο τη Marie Laurent, κόρη του πρύτανη της Ακαδημίας. Εκείνη ήταν 23 ετών και αυτός 26.[1,12] Η Marie δούλεψε ως γραμματέας του, κατέγραφε όσα υπαγόρευε και βοηθούσε στα πειράματα. Μεγάλωσε μεταξοσκώληκες για τις έρευνές του και φρόντισε αργότερα τα παιδιά που έλαβαν πειραματική θεραπεία.[12]

Απέκτησαν πέντε παιδιά και τα τρία πέθαναν νωρίς. Η Jeanne, γεννημένη το 1850, πέθανε από τυφοειδή πυρετό σε ηλικία εννέα ετών, το 1859, ενώ ήταν οικότροφη στην Arbois. Ο Camille πέθανε το 1865 σε ηλικία δύο ετών: η Wikipedia για τον Pasteur γράφει όγκο στο ήπαρ και η Wikipedia για τη Marie τύφο.[1,12] Η Cécile πέθανε από τυφοειδή στις 23/05/1866, σε ηλικία 12 ετών.[1,12]

Επέζησαν ο Jean Baptiste (γεννημένος το 1851), που υπηρέτησε ως στρατιώτης στον γαλλοπρωσικό πόλεμο, και η Marie Louise (1858).[1] Ο Jean-Baptiste Biot έγραψε στον πατέρα του ότι ο γιος του «είναι και δικός μας» και ότι μοιράζονται με τη Marie την αγάπη για εκείνον.[12] Η Marie θα τον επιζήσει 15 χρόνια: πέθανε στο Παρίσι στις 28/09/1910, ακριβώς την ίδια ημερομηνία με τον σύζυγό της, και τάφηκε στην κρύπτη του Ινστιτούτου.[12]

Λιλ και η ζύμωση

Το 1854 έγινε κοσμήτορας της νέας Σχολής Φυσικών Επιστημών στη Λιλ, εκεί όπου ξεκίνησαν οι μελέτες για τη ζύμωση.[1] Από το 1857 έως το 1861 υποστήριξε ότι η μαγιά προκαλεί την αλκοολική ζύμωση, αντιπαρατιθέμενος με τους Liebig και Berzelius, που υποστήριζαν διαφορετική εξήγηση. Το 1861 παρατήρησε αυτό που σήμερα λέγεται «φαινόμενο Pasteur».[1]

Ο Béchamp αμφισβήτησε την προτεραιότητα του Pasteur στη ζύμωση, και η διαμάχη κράτησε όσο ζούσαν και οι δύο.[1]

Από το 1857 έως το 1867 ήταν διευθυντής επιστημονικών σπουδών στην École Normale, με αυστηρές και αμφιλεγόμενες μεταρρυθμίσεις. Το 1863–1867 δίδαξε και στην École des Beaux-Arts.[1] Το 1867 πήρε έδρα οργανικής χημείας στη Σορβόννη, την οποία παράτησε για λόγους υγείας, και διηύθυνε το εργαστήριο φυσιολογικής χημείας της Normale από το 1867 έως το 1888.[1]

Αυτόματη γέννεση

Την εποχή εκείνη πολλοί πίστευαν ότι τα μικρόβια γεννιούνται μόνα τους μέσα στα υγρά. Ο Pasteur έβρασε ζωμό κρέατος σε φιάλη με λαιμό σε σχήμα S, ώστε ο αέρας να μπαίνει αλλά τα σωματίδια να μένουν στην καμπύλη. Ο ζωμός έμενε καθαρός. Όταν έγερναν τη φιάλη ώστε να μπουν τα σωματίδια, θόλωνε γρήγορα.[14]

Η Wikipedia τοποθετεί το πείραμα στο 1859. Το 1862 η Ακαδημία Επιστημών προκήρυξε βραβείο για πειράματα πάνω στην αυτόματη γέννεση, το βραβείο Alhumbert των 2.500 φράγκων, που κέρδισε ο Pasteur.[1,14] Στις 07/04/1864 μίλησε για το θέμα στη Σορβόννη.[14] Το ζήτημα δεν έκλεισε αμέσως: ο Tyndall χρειάστηκε αργότερα να εξηγήσει γιατί ορισμένα βακτήρια, με ανθεκτικά σπόρια, επιζούσαν στο βράσιμο.[14]

Κρασί, μπύρα και παστερίωση

Το 1860, ύστερα από πρόσκληση του Ναπολέοντα Γ΄, μελέτησε τις ασθένειες του κρασιού.[17] Το καλοκαίρι του 1864, σε διακοπές στην Arbois, δοκίμασε πώς να διορθωθεί η συχνή οξύτητα των τοπικών κρασιών που παλαίωναν. Βρήκε ότι αν το νεαρό κρασί θερμανθεί για λίγο περίπου στους 50–60 °C, οι μικροοργανισμοί σκοτώνονται και το κρασί μπορεί να παλαιώσει χωρίς να χάσει την ποιότητά του.[13] Η μέθοδος πήρε το όνομά του και κατοχυρώθηκε το 1865, κατά την Wikipedia.[1]

Το γάλα ήρθε αργότερα και όχι από εκείνον. Την παστερίωση του γάλακτος πρότεινε ο Franz von Soxhlet το 1886, και το πρότυπο της αργής θέρμανσης στους 60 °C για 20 λεπτά το έθεσε στις αρχές του 20ού αιώνα ο Milton Rosenau.[13] Από τη δεκαετία του 1870 ο Pasteur έδωσε τις γνώσεις του και στη ζυθοποιία, για τον έλεγχο της ζύμωσης και τη συντήρηση της μπύρας.[17]

Οι μεταξοσκώληκες

Το 1865, ύστερα από πρόσκληση του Jean-Baptiste Dumas, ο Pasteur πήγε στο Alès για να μελετήσει δύο ασθένειες των μεταξοσκωλήκων, την pébrine και τη flacherie. [1,17] Εργάστηκε εκεί από το 1865 έως το 1870 και συμπέρανε ότι σωματίδια προκαλούν την pébrine και ότι η ασθένεια είναι κληρονομική. Ανέπτυξε μέθοδο ελέγχου των νυμφών ώστε να επιλέγονται υγιή αυγά.[1]

Η ασθένεια δεν είχε θεραπεία, αλλά τα μέτρα υγιεινής που πρότεινε έσωσαν, κατά το φυλλάδιο του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδος, τη μεταξουργία.[17] Η σύζυγός του μεγάλωσε μεταξοσκώληκες για τις ανάγκες των πειραμάτων.[12] Στον τάφο του, ανάμεσα στα ψηφιδωτά, υπάρχουν μουριές, μεταξοσκώληκες και νύμφες.[6]

Το εγκεφαλικό και ο πόλεμος του 1870

Το 1868 έπαθε σχεδόν θανατηφόρο εγκεφαλικό που τον άφησε ημιπαράλυτο στην αριστερή πλευρά. Ανέρρωσε, αλλά η παράλυση τον συνόδευε μέχρι το τέλος, κατά τους Times.[1,10,17] Δούλεψε με αυτή την αναπηρία για άλλα 27 χρόνια.

Ο γαλλοπρωσικός πόλεμος του 1870 και η ήττα της Γαλλίας τον σημάδεψαν βαθιά. Το φυλλάδιο του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδος γράφει ότι ανέπτυξε έντονο μίσος για τους Γερμανούς.[17] Ο Pasteur είχε διδάξει στο Στρασβούργο, και η Αλσατία πέρασε στη Γερμανία. Αυτό χρωμάτισε αργότερα και τη σχέση του με τον Robert Koch.[9]

Χολέρα των πτηνών και άνθρακας

Το 1876 ο Robert Koch απέδειξε ότι ο άνθρακας προκαλείται από συγκεκριμένο βακτήριο, και ο Pasteur επιβεβαίωσε τα ευρήματα. Έτσι ο όρος «μικρόβιο» καθιερώθηκε.[9,17] Ο ίδιος πέρασε από τη θεωρία στην πρόληψη το 1879–1880, όταν έδειξε με τη χολέρα των πτηνών ότι ένα εξασθενημένο παθογόνο μπορεί να προστατεύσει. Εισήγαγε τον όρο «εξασθένιση».[1]

Το 1880 ο Henry Toussaint ανακοίνωσε εμβόλιο για τον άνθρακα με χημική αδρανοποίηση, και ο Pasteur τον κατήγγειλε δημόσια, πριν παρουσιάσει δικό του εμβόλιο.[9] Ένας κτηνίατρος, ο H. Rossignol, τον προκάλεσε να δοκιμάσει τη μέθοδο δημόσια στο αγρόκτημά του στο Pouilly-le-Fort, κοντά στο Παρίσι.[11]

Στις αρχές Μαΐου του 1881 εμβολιάστηκαν 25 ζώα, ενώ άλλα 25 έμειναν χωρίς εμβόλιο. Τα ζώα είχαν τοποθετηθεί σε εναλλασσόμενα ζεύγη, ένα εμβολιασμένο και ένα όχι.[11,18] Στις 31 Μαΐου όλα τα ζώα εμβολιάστηκαν με τοξική καλλιέργεια. Στις 02/06/1881, 48 ώρες μετά, οι παρευρισκόμενοι είδαν ότι και τα 25 ανεμβολίαστα είχαν πεθάνει ενώ τα 25 εμβολιασμένα ήταν υγιή.[11,18] Ήταν η πρώτη επιτυχημένη δοκιμή εμβολίου εκτός εργαστηρίου.[11]

Το 1882–1883 ο Pasteur και ο Louis Thuillier ανέπτυξαν εμβόλιο για το ερυσίπελας των χοίρων. Ο Thuillier είχε βρει το βακτηρίδιο τον Μάρτιο του 1883.[1]

Η λύσσα και ο Joseph Meister

Το 1880 ο Pasteur στράφηκε στη λύσσα, μια ασθένεια που σκότωνε ανθρώπους και ζώα. Τα μικροσκόπια της εποχής δεν μπορούσαν να δουν τον ιό, που αναγνωρίστηκε οπτικά μόνο το 1962 με ηλεκτρονικό μικροσκόπιο.[5] Με βάση τη δουλειά του Duboué, κατάλαβε ότι ο παράγοντας ταξιδεύει από τα νεύρα προς τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Δούλεψε με κουνέλια, που ήταν πιο εύκολα στη διαχείριση.[5]

Κρέμασε τους μυελούς των λυσσασμένων κουνελιών σε βάζα με ξηρό αέρα, και η μολυσματικότητα μειωνόταν σταδιακά ως την εξαφάνιση. Έκανε ενέσεις σε σκύλους με παρασκευάσματα αυξανόμενης ισχύος και οι σκύλοι δεν αρρώσταιναν. Δίσταζε όμως να περάσει σε ανθρώπους.[5] Τη μέθοδο που εφαρμόστηκε στο πρώτο εμβόλιο την είχε αναπτύξει ο Émile Roux.[1]

Στις 06/07/1885 έφτασε στο εργαστήριο της École Normale ο εννιάχρονος Joseph Meister από την Αλσατία, με τη μητέρα του, ύστερα από ταξίδι περίπου 600 χιλιομέτρων. Λυσσασμένος σκύλος τον είχε δαγκώσει δύο μέρες πριν, με 14 βαθιά δαγκώματα.[5,7,15,16] Ο Pasteur δεν ήταν γιατρός. Συμβουλεύτηκε τους Alfred Vulpian και Jacques-Joseph Grancher, που στήριξαν τη θεραπεία, και ο Grancher έκανε τις ενέσεις.[5,7]

Ακολούθησαν 13 ενέσεις σε 10–11 ημέρες, ανάλογα με την πηγή, με ολοένα πιο ισχυρό υλικό. Το φυλλάδιο του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδος δίνει ως ημερομηνία της πρώτης ένεσης την 5η Ιουλίου, ενώ οι υπόλοιπες πηγές την 6η.[1,5,17] Το παιδί δεν αρρώστησε ποτέ. Θεωρείται ο πρώτος άνθρωπος που εμβολιάστηκε με επιτυχία κατά της λύσσας.[5,7]

Ο Pasteur κράτησε στην αρχή το αποτέλεσμα ήσυχο. Τον Οκτώβριο του 1885 θεράπευσε και τον 15χρονο βοσκό Jean-Baptiste Jupille, και αυτή τη φορά η είδηση έφτασε σε όλον τον κόσμο. Άνθρωποι από τη Γαλλία και το εξωτερικό έρχονταν στην École Normale.[5] Μέχρι το 1886 είχαν θεραπευτεί 350 άτομα, με ένα μόνο κρούσμα λύσσας.[1]

Ο Jupille, γεννημένος στις 30/11/1869, είχε δαγκωθεί στις 14/10/1885, όταν επιτέθηκε σε λυσσασμένο σκύλο για να προστατέψει έξι νεότερους βοσκούς. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Παστέρ, χτύπησε τον σκύλο με το μαστίγιο, τον ακινητοποίησε, του έδεσε το στόμα και τον έριξε αναίσθητο με ένα παπούτσι. Ο Pasteur τον θεράπευσε από τις 20 έως τις 29 Οκτωβρίου.[4] Ο Jupille πήρε το βραβείο Montyon για γενναιότητα, των 1.000 φράγκων.[4]

Αργότερα και οι δύο δούλεψαν στο Ινστιτούτο: ο Jupille από το 1890, και τελικά αρχιφύλακας, και ο Meister ως φύλακας από το 1913. Ο Jupille πέθανε το 1923 και ο Meister στις 24/06/1940, δέκα ημέρες μετά την είσοδο των Γερμανών στο Παρίσι.[4,7] Ο μύθος ότι υπερασπίστηκε την κρύπτη του Pasteur απέναντι στους Γερμανούς θεωρείται απόκρυφος από τις πηγές.[6,7]

Το Ινστιτούτο Παστέρ

Η επιτυχία του εμβολίου κατά της λύσσας οδήγησε στη δημιουργία ινστιτούτου, με χρήματα από δημόσια συνδρομή που προκήρυξε η Ακαδημία Επιστημών.[3] Το Ινστιτούτο εγκαινιάστηκε στις 14/11/1888 με την παρουσία του προέδρου Sadi Carnot. Το κτίριο ήταν από τούβλο και πέτρα, σε ύφος Λουδοβίκου ΧΙΙΙ, με την επιγραφή «Souscription publique 1888» στο αέτωμα.[3]

Παρευρέθηκαν περίπου 600 καλεσμένοι στη βιβλιοθήκη, που είχε μετατραπεί σε αίθουσα δεξιώσεων. Ο Pasteur, 65 ετών, συγκινήθηκε τόσο ώστε ζήτησε από τον γιο του να διαβάσει την ομιλία. Στο κείμενο έλεγε ότι η επιτροπή υποστηρικτών αποφάσισε, παρά τη θέλησή του, το Ινστιτούτο να πάρει το όνομά του.[3] Στην είσοδο δέσποζε ο χάλκινος ανδριάντας του Jupille να παλεύει με τον σκύλο.[3,4]

Στη βιβλιοθήκη υπήρχαν μαρμάρινες προτομές δωρητών, ανάμεσά τους η κυρία Boucicaut, η κυρία Furtado-Heine, ο αυτοκράτορας Πέδρο Β΄ της Βραζιλίας, ο τσάρος Αλέξανδρος Γ΄ και ο βαρόνος Alphonse de Rothschild.[3] Τα πρώτα εργαστήρια ανήκαν στους Grancher (λύσσα), Émile Duclaux (γενική μικροβιολογία), Émile Roux (τεχνική μικροβιολογία), Ilya Mechnikov (μορφολογική μικροβιολογία) και Charles Chamberland (εμβόλια).[3]

Ο Roux οργάνωσε ένα χρόνο μετά τα εγκαίνια το πρώτο μάθημα μικροβιολογίας στον κόσμο.[1] Στο Ινστιτούτο ανακαλύφθηκαν αργότερα το μικρόβιο της πανώλης και η θεραπεία της διφθερίτιδας (1894), το BCG και τα εμβόλια διφθερίτιδας και τετάνου (δεκαετία του 1920), το εμβόλιο της πολιομυελίτιδας (1955) και ο ιός του AIDS (1983).[17]

Διαμάχες και αντιφάσεις

Η δημόσια εικόνα του Pasteur είναι εκείνη του ήρωα. Ο προσωπικός του χαρακτήρας ήταν σκληρότερος: οι μεταρρυθμίσεις του στη Normale θεωρήθηκαν δογματικές και ο Patrice Debré, στη βιογραφία του του 1998, τον περιγράφει ως άδικο και μαχητικό σε ορισμένες περιπτώσεις.[1]

Koch. Οι δύο άνδρες συναντήθηκαν στο διεθνές ιατρικό συνέδριο του 1881. Το 1882, σε συνέδριο, ένας κακομεταφρασμένος όρος σε διάλεξη του Pasteur εξόργισε τον Koch, και οι συνεργάτες του Loeffler και Gaffky δημοσίευσαν επίθεση στη δουλειά του για τον άνθρακα. Το 1883 οι δύο πλευρές έστειλαν αποστολές στην Αλεξάνδρεια για τη χολέρα. Ο Koch γύρισε νικητής, και ο Pasteur στράφηκε στη λύσσα.[9] Ο ίδιος είχε χαρακτηρίσει νωρίτερα τη δουλειά του Koch για τον άνθρακα «αξιοσημείωτο επίτευγμα».[9]

Toussaint και ο άνθρακας. Στο Pouilly-le-Fort, ο Pasteur ανακοίνωσε εμβόλιο με εξασθένιση μέσω οξυγόνου. Τα τετράδια του εργαστηρίου και η μαρτυρία ενός τεχνικού δείχνουν, κατά τον Geison, ότι χρησιμοποιήθηκε εμβόλιο αδρανοποιημένο με διχρωμικό κάλιο, παρόμοια με τη μέθοδο του Toussaint. Η Wikipedia προσθέτει ότι ο Chamberland το ετοίμασε κρυφά. Ο Max Perutz απαντά ότι ο Toussaint χρησιμοποιούσε φαινόλη και ότι το διχρωμικό αφήνει ζωντανά βακτήρια που μπορούν να εξασθενήσουν, οπότε δεν υπάρχει «ενεργή παραπλάνηση».[1,8]

Η θεραπεία του Meister. Ο Geison θεωρεί ότι η απόφαση να θεραπευτεί ο Meister ήταν ηθικά αμφίβολη με τα δεδομένα της εποχής. Ο Perutz απαντά ότι ο σκύλος ήταν σαφώς λυσσασμένος, ότι τέτοια δαγκώματα ήταν συνήθως θανατηφόρα και ότι ο Pasteur θα ήταν «δειλός και άκαρδος» αν δεν έκανε την προσπάθεια.[8] Ως μη γιατρός, ο Pasteur έδρασε τεχνικά χωρίς άδεια, και οι κατηγορίες αποσύρθηκαν μετά την επιτυχία.[7]

Τα τετράδια. Το 1995, στην εκατονταετία του θανάτου του, ο Geison δημοσίευσε το «The Private Science of Louis Pasteur». Με βάση τα ιδιωτικά τετράδια, υποστήριξε ότι υπάρχουν αποκλίσεις ανάμεσα στη δημόσια και στην ιδιωτική επιστήμη του Pasteur. Οι ιστορικοί διχάστηκαν: ο William Summers υπερασπίστηκε την προσέγγιση του Geison και ο Perutz τη χαρακτήρισε αβάσιμη.[1,8]

Ο Toussaint κατηγόρησε τον Pasteur ότι αμφισβητούσε την προτεραιότητά του στο εμβόλιο του άνθρακα και ότι παρουσίασε παραπλανητικά τον τρόπο παρασκευής του δικού του.[1]

Τα τελευταία χρόνια και ο θάνατος

Τα τελευταία χρόνια ήταν ταυτόχρονα χρόνια δόξας και αρρώστιας. Το 1892, στα εβδομήντα του γενέθλια, η Σορβόννη τον τίμησε με τελετή στην οποία πήραν μέρος επισκέπτες από όλον τον κόσμο.[17] Είχε ήδη τιμηθεί με το Μετάλλιο Copley (1874) και με έδρα στη Γαλλική Ακαδημία (1881), και ήταν ξένο μέλος της Royal Society από το 1869. Από τη Λεγεώνα της Τιμής είχε φτάσει στον Μεγαλόσταυρο το 1881.[1,2]

Η υγεία του κλονίστηκε μετά τη διαμάχη για τη θεραπεία της λύσσας το 1886, που του άφησε καρδιακό πρόβλημα, κατά τους Times. Τον χειμώνα του 1887 πήγε στο Bordighera, από όπου γύρισε στο Παρίσι ύστερα από σεισμό στη Ριβιέρα. Είχε περιστασιακές κρίσεις και αλβουμινουρία, και τον προηγούμενο χειμώνα έμεινε κλινήρης για μήνες.[10] Το 1894 ένα εγκεφαλικό ή ουραιμία επιδείνωσε σοβαρά την κατάστασή του.[1]

Η τελευταία δημόσια εμφάνισή του ήταν στις 24/10/1894, στην τελετή απονομής διάκρισης στον Roux.[10] Πέθανε στις 28/09/1895, ηλικίας 72 ετών, κοντά στο Παρίσι. Οι Times τον τοποθετούν στο Garches, κοντά στο Saint-Cloud, στις πέντε το απόγευμα, σε σπίτι που του είχε παραχωρήσει ο δήμος για την έρευνά του. Η Wikipedia γράφει Marnes-la-Coquette και η Britannica Saint-Cloud.[1,2,10] Την Παρασκευή πριν είχε δεχθεί τα τελευταία μυστήρια, ως πιστός καθολικός, κατά τους Times.[10]

Η γαλλική κυβέρνηση οργάνωσε κρατική κηδεία και ο Pasteur ετάφη αρχικά στην Notre-Dame.[1] Η εφημερίδα Times σημείωσε ότι ο θάνατός του ακολουθούσε εκείνους των Thiers, Victor Hugo, Claude Bernard, Renan και Taine, και ότι έφευγε ένας ακόμη από τους μεγάλους της Γαλλίας του 19ου αιώνα.[10]

Η κρύπτη του Pasteur

Η χήρα του αρνήθηκε το σχέδιο της κυβέρνησης για ταφή στο Πάνθεον και επέμεινε ότι ο Pasteur ανήκει στο αγαπημένο του Ινστιτούτο. Το σώμα μεταφέρθηκε εκεί[15] και τοποθετήθηκε σε ιδιωτική κρύπτη κάτω από το πρώην διαμέρισμά του, σε χώρο που παλιά ήταν κελάρι για ιατρικό υλικό.[1,6]

Τον τάφο ανέθεσε ο γιος του. Ο αρχιτέκτονας Charles Girault σχεδίασε θολωτό χώρο εμπνευσμένο από τον τάφο της Galla Placidia στη Ραβέννα. Ο ζωγράφος Luc-Olivier Merson δημιούργησε τις εικόνες που έγιναν ψηφιδωτά, και ο Auguste Guilbert-Martin, χημικός στην εκπαίδευσή του, τα εκτέλεσε.[6] Το ύφος είναι νεοβυζαντινό, με χρυσά ψηφιδωτά στην οροφή και στους τοίχους.[6]

Οι ψηφίδες απεικονίζουν τις μεγάλες ανακαλύψεις του: λυκίσκο και αμπέλια για τη ζύμωση, μουριές, μεταξοσκώληκες και νύμφες για τις ασθένειες των μεταξοσκωλήκων, πουλερικά για τη χολέρα των πτηνών, πρόβατα για τον άνθρακα, λυσσασμένους σκύλους και λευκά κουνέλια για τη λύσσα.[6] Ο Jupille εμφανίζεται κι αυτός σε ψηφιδωτό της κρύπτης και στο πεντάφραγκο του 1966 της Banque de France.[4] Το Ινστιτούτο έχει σήμερα παραρτήματα σε όλον τον κόσμο: η Wikipedia μετρά 32 ινστιτούτα σε 29 χώρες. Για περισσότερους τάφους δείτε τους τάφους διασήμων.[1]

Ο Pasteur ανήκει στις μεγάλες προσωπικότητες και στις βιογραφίες διασήμων του αρχείου, όπως και στη λίστα με όσους έφυγαν από τη ζωή τον 19ο αιώνα.

Μύθοι και διορθώσεις

Ο Pasteur δεν «ανακάλυψε» μόνος του τη μικροβιακή θεωρία. Το 1876 ο Koch έδειξε με καθαρές καλλιέργειες ότι ένα βακτήριο προκαλεί τον άνθρακα, ενώ ο Toussaint δούλευε ανεξάρτητα στο εμβόλιο.[9] Ελληνικό δημοσίευμα γράφει ότι ο Pasteur ανακοίνωσε το 1882, μαζί με τον Koch, την απομόνωση του βακίλου της φυματίωσης.[19] Το βρίσκουμε λάθος: το 1882 τον βάκιλο της φυματίωσης τον απομόνωσε ο Koch.[9]

Δεύτερον, η παστερίωση δεν δημιουργήθηκε αρχικά για γάλα, αλλά για κρασί και μπύρα, και το γάλα ακολούθησε δεκαετίες αργότερα.[13] Τρίτον, ο Meister δεν πέθανε «για να υπερασπιστεί τον τάφο», όπως λέει ο θρύλος. Οι πηγές που διαβάσαμε το θεωρούν απόκρυφο.[6,7] Και τέλος, ο Pasteur δεν ήταν γιατρός.[5,7]

Λιγότερο γνωστά στοιχεία

• Στα δεκαπέντε του έφυγε για οικοτροφείο στο Παρίσι και γύρισε μέσα σε ένα μήνα, από νοσταλγία.[1]
• Σχεδίαζε και ζωγράφιζε πριν στραφεί στη χημεία.[17]
• Κέρδισε το βραβείο Alhumbert των 2.500 φράγκων το 1862 για τα πειράματα στην αυτόματη γέννεση.[1]
• Ο ιός της λύσσας φάνηκε σε μικροσκόπιο για πρώτη φορά το 1962, 77 χρόνια μετά το εμβόλιο του Pasteur.[5]
• Η σύζυγός του πέθανε στις 28/09/1910, ακριβώς 15 χρόνια μετά από εκείνον.[12]
• Ο Jupille και ο Meister δούλεψαν και οι δύο ως φύλακες στο Ινστιτούτο που έφερε το όνομα του άνδρα που τους είχε σώσει.[4,7]

Συχνές ερωτήσεις

Στοιχεία έως 19/10/2026.

Για περισσότερα, δείτε το άρθρο του Ινστιτούτου Παστέρ για τα εγκαίνια του 1888.