Ο Neil Armstrong (Νιλ Άρμστρονγκ, 1930–2012) γεννήθηκε στο Οχάιο, πέταξε στον πόλεμο της Κορέας και ως πιλότος δοκιμών, και στις 20 Ιουλίου 1969, ως διοικητής της αποστολής Apollo 11, έγινε ο πρώτος άνθρωπος που περπάτησε στη Σελήνη. Η μετάδοση έφτασε σε περίπου 530 εκατομμύρια τηλεθεατές. Μετά την αποστολή παραιτήθηκε από τη NASA, δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι και απέφυγε τη δημοσιότητα. Στις 7 Αυγούστου 2012, στα 82 του, έκανε εγχείρηση στεφανιαίας παράκαμψης και πέθανε στις 25 Αυγούστου από επιπλοκές. Το 2014 το νοσοκομείο πλήρωσε στην οικογένειά του 6 εκατομμύρια δολάρια, για να λήξει μια διαφορά που αφορούσε τη μετεγχειρητική φροντίδα. Η τέφρα του σκορπίστηκε στον Ατλαντικό Ωκεανό.

Ο Armstrong έγινε το πρόσωπο της πιο διάσημης πρώτης φοράς της ιστορίας, χωρίς να ψάξει ποτέ τη φήμη. Η ζωή του είχε σχεδόν θανάσιμες στιγμές πολύ πριν από τη Σελήνη: μια σύγκρουση με καλώδιο στην Κορέα, μια ανεξέλεγκτη περιστροφή στο Gemini 8 και ένα όχημα προπόνησης που συνετρίβη και έπιασε φωτιά λίγο μετά την εκτίναξή του. Εδώ θα βρεις τη ζωή του, τι ακριβώς έγινε στην προσελήνωση και τι ξέρουμε και τι δεν ξέρουμε για τις μετεγχειρητικές επιπλοκές, με βάση δικαστικά έγγραφα και δημοσιεύματα. Για άλλους επιστήμονες που έφυγαν, δες τη σελίδα Επιστήμονες.

Neil Armstrong: ένα παιδί που μετακόμιζε στο Οχάιο

Ο Neil Alden Armstrong γεννήθηκε στις 5 Αυγούστου 1930 στην αγροτική κοινότητα Washington Township της κομητείας Auglaize, κοντά στο Wapakoneta του Οχάιο. Οι γονείς του ήταν ο Stephen Koenig Armstrong, ελεγκτής της πολιτείας του Οχάιο, και η Viola Louise Engel. Ήταν το μεγαλύτερο από τρία παιδιά, με μια μικρότερη αδελφή, την June, και έναν αδελφό, τον Dean.

Λόγω της δουλειάς του πατέρα, η οικογένεια άλλαζε συνεχώς σπίτι: μέσα σε 14 χρόνια έζησε σε 16 πόλεις. Η τελευταία μετακόμιση, το 1944, τους έφερε πίσω στο Wapakoneta, όπου ο Neil πήγε στο λύκειο Blume.

Το πρώτο αεροπλάνο και το δίπλωμα πριν από το δίπλωμα οδήγησης

Το πάθος του για τα αεροπλάνα ξεκίνησε νωρίς. Στα δύο του ο πατέρας τον πήγε στους Αγώνες Αεροπλάνων του Κλίβελαντ και στα πέντε ή έξι του πέταξε για πρώτη φορά, με ένα Ford Trimotor, στο Warren του Οχάιο. Έφτιαχνε και πετούσε μοντέλα αεροπλάνων.

Στο Wapakoneta πήρε μαθήματα πτήσης. Πήρε άδεια μαθητευόμενου πιλότου την ημέρα των 16ων γενεθλίων του και έκανε το πρώτο του σόλο τον Αύγουστο, όλα πριν αποκτήσει δίπλωμα οδήγησης. Ήταν ενεργός πρόσκοπος και έφτασε στον βαθμό του Eagle Scout. Κατά την πτήση προς τη Σελήνη, στις 18 Ιουλίου 1969, έστειλε χαιρετισμό στους πρόσκοπους που συγκεντρώθηκαν στην Αϊντάχο.

Purdue και το Ναυτικό

Το 1947, στα 17 του, ο Armstrong άρχισε να σπουδάζει αεροναυπηγική στο Πανεπιστήμιο Purdue, στην Ιντιάνα. Τον είχε δεχτεί και το MIT, αλλά διάλεξε το Purdue. Τα δίδακτρά του πλήρωνε το Ναυτικό, με το σχέδιο Holloway: δύο χρόνια σπουδών, δύο χρόνια εκπαίδευσης πτήσης και ένας χρόνος υπηρεσίας ως αεροπόρος, και μετά η ολοκλήρωση του πτυχίου.

Ο Armstrong κλήθηκε από το Ναυτικό στις 26 Ιανουαρίου 1949 και έγινε μαθητευόμενος αξιωματικός στις 24 Φεβρουαρίου. Την πρώτη προσγείωσή του σε αεροπλανοφόρο την έκανε στις 2 Μαρτίου 1950, στο USS Cabot, και θεωρούσε το επίτευγμα συγκρίσιμο με το πρώτο σόλο. Στις 16 Αυγούστου 1950 έγινε πλήρως πιστοποιημένος ναυτικός αεροπόρος.

Ο Neil Armstrong στην Κορέα: 78 αποστολές και ένα καλώδιο

Ο Armstrong υπηρέτησε στη μοίρα VF-51 και πέταξε με το Grumman F9F Panther από το αεροπλανοφόρο USS Essex. Η πρώτη του μάχη ήταν στις 29 Αυγούστου 1951, ως συνοδός αναγνωριστικού αεροσκάφους.

Στις 3 Σεπτεμβρίου 1951, ενώ έκανε χαμηλή βομβιστική πτήση με 560 χλμ/ώρα, το φτερό του έσπασε σε ένα καλώδιο που είχε τεντωθεί ανάμεσα στους λόφους ως παγίδα. Έχασε περίπου 1,8 μέτρα από το φτερό. Αρχικά αναφέρθηκε ότι τον χτύπησε αντιαεροπορικό πυρ. Επέστρεψε πάνω από φιλική περιοχή και εκτινάχθηκε. Το αλεξίπτωτό του παρασύρθηκε πάνω από τη στεριά, και ένας συμμαθητής του από τη σχολή τον πήρε με τζιπ.

Συνολικά πέταξε 78 αποστολές πάνω από την Κορέα, σε 121 ώρες. Η τελευταία ήταν στις 5 Μαρτίου 1952. Πήρε το Air Medal και δύο χρυσά αστέρια. Από τους 492 άνδρες του Ναυτικού που σκοτώθηκαν στον πόλεμο, 27 ήταν από το Essex.

Ξανά στο Purdue: μπάντα, μιούζικαλ και πτυχίο

Μετά τον πόλεμο ο Armstrong γύρισε στο Purdue και οι βαθμοί του βελτιώθηκαν. Έπαιξε βαρύτονο στην μπάντα του πανεπιστημίου, έγραψε και σκηνοθέτησε δύο μιούζικαλ για τη φοιτητική επιθεώρηση, ένα βασισμένο στη «Χιονάτη» και ένα με τίτλο «The Land of Egelloc» («college» ανάποδα), και ήταν πρόεδρος του αεροπορικού ομίλου. Πήρε πτυχίο αεροναυπηγικής τον Ιανουάριο του 1955. Το μεταπτυχιακό του στο USC το ολοκλήρωσε το 1970.

Γάμος, και μια απώλεια

Ο Armstrong γνώρισε τη Janet Shearon σε ένα πάρτι. Παντρεύτηκαν στις 28 Ιανουαρίου 1956. Απέκτησαν τρία παιδιά. Τον Ιούνιο του 1961 η κόρη τους, η Karen, διαγνώστηκε με κακοήθη όγκο στον εγκεφαλικό κορμό. Η θεραπεία επιβράδυνε την εξέλιξη, αλλά η υγεία της χειροτέρεψε. Πέθανε από πνευμονία στις 28 Ιανουαρίου 1962, σε ηλικία δύο ετών.

Πιλότος δοκιμών στο Edwards

Μετά το πτυχίο ο Armstrong έγινε πιλότος δοκιμών στη NACA, πρόδρομο της NASA, στο Edwards της Καλιφόρνιας. Η πρώτη του μέρα στο Σταθμό Πτήσεων Υψηλών Ταχυτήτων ήταν στις 11 Ιουλίου 1955. Στην καριέρα του πέταξε περισσότερα από 200 διαφορετικά μοντέλα αεροσκαφών.

Πέταξε επτά φορές το πυραυλοκίνητο αεροπλάνο X-15, ανάμεσα στις 30 Νοεμβρίου 1960 και τις 26 Ιουλίου 1962, και έφτασε σε ταχύτητα Mach 5,74. Στις 20 Απριλίου 1962 ανέβηκε πάνω από 63 χιλιόμετρα και βρέθηκε 64 χιλιόμετρα νότια του Edwards, στη μεγαλύτερη πτήση X-15 σε χρόνο και διαδρομή. Ο Michael Collins έγραψε ότι ο Armstrong δεν ήταν από τους καλύτερους στο «χειρισμό», αλλά ήταν ο καλύτερος στο να καταλαβαίνει το μηχάνημα.

Περιπέτειες στο Edwards

Στις 22 Μαρτίου 1956, ως συγκυβερνήτης σε ένα B-29, ο Armstrong και ο κυβερνήτης Stan Butchart έπαθαν πρόβλημα με έλικα και κινητήρες και προσγειώθηκαν με έναν μόνο κινητήρα. Στις 24 Απριλίου 1962 πέταξε για μοναδική φορά με τον Chuck Yeager, σε T-33, για να ελέγξουν μια ξερή λίμνη ως έκτακτο πεδίο προσγείωσης. Το αεροπλάνο κόλλησε στη λάσπη και έπρεπε να τους διασώσουν.

Στις 21 Μαΐου 1962, στην «Υπόθεση Nellis», προσγειώθηκε με F-104 χωρίς να έχει ανοίξει εντελώς το σύστημα προσγείωσης, και κατέληξε να σύρει μια αλυσίδα στον διάδρομο του Nellis. Τα δύο αεροπλάνα που στάλθηκαν να τον πάρουν είχαν επίσης προβλήματα και οι τρεις πιλότοι γύρισαν τελικά οδικώς.

Οι «Νέοι Εννέα»: ο πρώτος πολίτης αστροναύτης

Το 1962 η NASA άνοιξε τη δεύτερη ομάδα αστροναυτών και για πρώτη φορά δέχτηκε πολίτες πιλότους. Η αίτηση του Armstrong έφτασε περίπου μία εβδομάδα μετά την προθεσμία, αλλά ο ειδικός προσομοιωτών Dick Day την έβαλε στη στοίβα πριν την προσέξει κανείς. Στις 13 Σεπτεμβρίου 1962 ο Deke Slayton του τηλεφώνησε και του πρότεινε να μπει στην ομάδα. Εκείνος απάντησε ναι χωρίς δισταγμό.

Ο Armstrong ήταν ένας από τους δύο πολίτες της ομάδας των «Νέων Εννέα». Ο Collins έγραψε ότι ήταν με διαφορά ο πιο έμπειρος πιλότος δοκιμών του σώματος αστροναυτών.

Neil Armstrong και Gemini 8: η πρώτη σύνδεση στο διάστημα

Στις 16 Μαρτίου 1966 ο Armstrong πέταξε ως κυβερνήτης του Gemini 8, με πιλότο τον David Scott. Έγινε ο πρώτος πολίτης αστροναύτης της NASA που πέταξε στο διάστημα. Ο πύραυλος Titan II τους ανέβασε στις 11:41 και κυνήγησαν το μη επανδρωμένο Agena. Πέτυχαν την πρώτη σύνδεση δύο διαστημοπλοίων.

Όταν η σύνδεση ήταν εκτός επικοινωνίας με τη Γη, το σύνολο άρχισε να περιστρέφεται. Μετά την αποσύνδεση, η περιστροφή έφτασε σχεδόν μία στροφή το δευτερόλεπτο. Ο Armstrong ενεργοποίησε το σύστημα ελέγχου επανεισόδου (RCS) και έκλεισε το σύστημα OAMS. Ο κανόνας της αποστολής όριζε ότι, μόλις ενεργοποιηθεί αυτό το σύστημα, το διαστημόπλοιο πρέπει να επιστρέψει στην πρώτη ευκαιρία. Αργότερα θεωρήθηκε ότι ένας ελαττωματικός ωθητήρας είχε κολλήσει σε θέση «ενεργό».

Τι έμαθε η NASA από το Gemini 8

Ορισμένοι αστροναύτες, ανάμεσά τους ο Walter Cunningham, θεωρούσαν ότι ο Armstrong και ο Scott «τα είχαν κάνει θάλασσα». Οι κατηγορίες θεωρήθηκαν αβάσιμες, γιατί δεν υπήρχε διαδικασία για τέτοια βλάβη. Ο διευθυντής πτήσεων Gene Kranz έγραψε ότι οι αστροναύτες αντέδρασαν όπως τους είχαν εκπαιδεύσει, και αντέδρασαν λάθος επειδή τους είχαν εκπαιδεύσει λάθος. Οι ελεγκτές δεν είχαν σκεφτεί ότι δύο συνδεδεμένα διαστημόπλοια λειτουργούν ως ένα.

Ο Armstrong στενοχωρήθηκε που η αποστολή διακόπηκε και ο Scott έχασε τον διαστημικό περίπατό του. Πήρε το Μετάλλιο Εξαιρετικής Υπηρεσίας της NASA. Μετά από χρόνια, στο μνημόσυνό του, ο Scott διηγήθηκε ότι λίγα λεπτά πριν κλείσουν την καταπακτή, ένα κομμάτι ξερής κόλλας είχε πέσει στο κούμπωμα του ιμάντα του και δεν κούμπωνε. Ο Armstrong ζήτησε βοήθεια από τον Pete Conrad, που το έλυσε.

6 Μαΐου 1968: ο Armstrong εκτινάσσεται λίγο πριν την πρόσκρουση

Για να εκπαιδεύσει τους διοικητές στην κάθοδο προς τη Σελήνη, η NASA χρησιμοποιούσε τα «Lunar Landing Research Vehicles», που τα αποκαλούσαν «ιπτάμενα κρεβάτια». Στις 6 Μαΐου 1968, σε ύψος 30 μέτρων, τα χειριστήρια του Armstrong άρχισαν να χειροτερεύουν και το όχημα άρχισε να περιστρέφεται.

Εκτινάχθηκε με ασφάλεια, λίγο πριν χτυπήσει στο έδαφος και πιάσει φωτιά. Αργότερα ανάλυση έδειξε ότι, αν είχε εκτιναχθεί μισό δευτερόλεπτο αργότερα, το αλεξίπτωτό του δεν θα είχε ανοίξει εγκαίρως. Ο μόνος τραυματισμός του ήταν μια δαγκωμένη γλώσσα. Ο ίδιος υποστήριζε ότι χωρίς τα οχήματα αυτά οι προσσεληνώσεις δεν θα πετύχαιναν.

Η απόφαση για τον Neil Armstrong και την Apollo 11

Στις 23 Δεκεμβρίου 1968, ενώ το Apollo 8 περιφερόταν γύρω από τη Σελήνη, ο Slayton πρότεινε στον Armstrong τη διοίκηση της Apollo 11. Σύμφωνα με τη βιογραφία του, «First Man», ο Slayton του πρόσφερε και τη δυνατότητα να αντικαταστήσει τον Buzz Aldrin με τον Jim Lovell. Μετά από μια μέρα σκέψης, ο Armstrong αρνήθηκε: δεν είχε πρόβλημα με τον Aldrin και θεωρούσε ότι ο Lovell άξιζε δικιά του αποστολή.

Το πλήρωμα ανακοινώθηκε στις 9 Ιανουαρίου 1969: ο Armstrong, ο Collins και ο Aldrin. Σύμφωνα με τον Chris Kraft, σε σύσκεψη του Μαρτίου 1969 κρίθηκε ότι ο Armstrong θα ήταν ο πρώτος στη Σελήνη, και εν μέρει επειδή η διοίκηση της NASA τον έβλεπε ως άνθρωπο χωρίς μεγάλο εγώ. Στη συνέντευξη Τύπου της 14ης Απριλίου 1969 δόθηκε ως λόγος η σχεδίαση της καταπακτής του σεληνιακού module.

16 Ιουλίου 1969: η εκτόξευση

Ο πύραυλος Saturn V της Apollo 11 εκτοξεύθηκε στις 16 Ιουλίου 1969 από το Kennedy Space Center, στις 09:32 τοπική ώρα. Η σύζυγός του, η Janet, και οι δύο γιοι τους παρακολούθησαν από ένα γιοτ στο Banana River. Οι παλμοί του Armstrong έφτασαν τους 110 το λεπτό. Βρήκε το πρώτο στάδιο το πιο θορυβώδες, πολύ περισσότερο από το Titan II του Gemini 8.

Κανείς από το πλήρωμα δεν έπαθε διαστημική ναυτία. Ο Armstrong χάρηκε ιδιαίτερα, επειδή ως παιδί είχε τάση για ναυτία.

20 Ιουλίου 1969: η κάθοδος του «Eagle»

Τρία λεπτά μετά την έναρξη της καθόδου ο Armstrong πρόσεξε ότι οι κρατήρες περνούσαν περίπου δύο δευτερόλεπτα νωρίτερα από το προγραμματισμένο, κάτι που σήμαινε ότι το σεληνιακό module «Eagle» θα προσσεληνωνόταν μερικά χιλιόμετρα μακρύτερα. Όταν το ραντάρ βρήκε την επιφάνεια, ηχούσαν συναγερμοί του υπολογιστή: ο πρώτος ήταν ο κωδικός 1202, που ούτε ο Armstrong ούτε ο Aldrin ήξεραν τι σημαίνει.

Ο υπεύθυνος επικοινωνίας στο Χιούστον, ο Charles Duke, τους είπε ότι οι συναγερμοί δεν ήταν πρόβλημα. Οι 1201 και 1202 οφείλονταν σε υπερχείλιση εργασιών στον υπολογιστή καθοδήγησης. Το 2007 ο Aldrin είπε ότι η υπερχείλιση ήταν δική του επιλογή να αφήσει ανοιχτό το ραντάρ σύνδεσης.

Τα δευτερόλεπτα καυσίμου

Όταν ο Armstrong είδε ότι κατευθύνονταν σε μια επικίνδυνη περιοχή, πήρε χειροκίνητο έλεγχο και προσπάθησε να βρει ασφαλέστερο σημείο. Αυτό κράτησε περισσότερο από τις περισσότερες προσομοιώσεις. Στο Χιούστον ανησύχησαν για το καύσιμο. Κατά την προσσελήνωση, ο Armstrong και ο Aldrin πίστευαν ότι είχαν 40 δευτερόλεπτα καυσίμου, από τα οποία τα 20 έπρεπε να μείνουν για ενδεχόμενη εγκατάλειψη.

Μεταγενέστερη ανάλυση έδειξε ότι κατά την προσσελήνωση απέμεναν 45 έως 50 δευτερόλεπτα καύσης. Γι’ αυτό ο συνηθισμένος αριθμός «25 δευτερόλεπτα» που παρατίθεται σε πολλά κείμενα δεν είναι ακριβής. Στην προπόνηση ο Armstrong είχε προσγειωθεί πολλές φορές με λιγότερα από 15 δευτερόλεπτα καυσίμου.

«Houston, Tranquility Base here»: η προσσελήνωση του Neil Armstrong

Η προσσελήνωση έγινε λίγα δευτερόλεπτα μετά τις 20:17:40 UTC της 20ής Ιουλίου 1969. Ένας από τους ανιχνευτές των ποδιών άγγιξε την επιφάνεια και ο Aldrin φώναξε «Contact light». Ο Armstrong έκλεισε τον κινητήρα και είπε «Shutdown».

Ο Armstrong επιβεβαίωσε στο Χιούστον και σε όλο τον κόσμο: «Houston, Tranquility Base here. The Eagle has landed.» Ο Duke απάντησε ότι στη Γη υπήρχαν «πολλά παιδιά έτοιμα να μελανιάσουν» και ότι «ξαναπήραν ανάσα». Οι παλμοί του Armstrong κυμάνθηκαν από 100 ως 150 κατά την προσσελήνωση.

«One small step»: τι είπε και τι δεν ακούστηκε

Ο Armstrong ζήτησε να μετακινηθεί νωρίτερα η προγραμματισμένη ανάπαυση. Όταν ήταν έτοιμοι, το module αποσυμπιέστηκε, άνοιξε η καταπακτή και ο Armstrong κατέβηκε τη σκάλα. Στο κάτω μέρος είπε: «Θα κατέβω τώρα από το LM». Ακούμπησε την αριστερή μπότα στην επιφάνεια στις 02:56 UTC της 21ης Ιουλίου 1969 και είπε τη διάσημη φράση: «That’s one small step for [a] man, one giant leap for mankind».

Τη φράση την είχε ετοιμάσει μόνος του. Στο Esquire, το 1983, είπε ότι δεν είχε νόημα να σκεφτεί τι να πει, αν έπρεπε να ακυρώσουν την προσσελήνωση, γιατί έβλεπε τις πιθανότητες περίπου 50–50. Ο αδελφός του, ο Dean, είπε το 2012 ότι ο Neil του είχε δείξει ένα προσχέδιο μήνες πριν την εκτόξευση.

Το «a» που λείπει

Οι ηχογραφήσεις δεν δείχνουν καθαρά το άρθρο «a» πριν το «man». Για χρόνια η NASA και ο Armstrong υποστήριζαν ότι το κάλυψαν παράσιτα. Ο Armstrong είπε ότι δεν θα έκανε ποτέ τέτοιο λάθος, αλλά μετά από πολλές ακροάσεις παραδέχτηκε ότι πιθανώς το παρέλειψε. Ζήτησε από την ιστορία να του δώσει περιθώριο, γιατί το «a» ήταν σίγουρα πρόθεσή του.

Το 2006 ο Αυστραλός προγραμματιστής Peter Shann Ford υποστήριξε, με ψηφιακή ανάλυση ήχου, ότι ο Armstrong είπε «a man», αλλά ο ήχος δεν μεταδόθηκε λόγω των περιορισμών της τεχνολογίας. Ο Armstrong βρήκε την ανάλυση πειστική, ενώ γλωσσολόγοι εξέφρασαν σκεπτικισμό. Μελέτη του 2016 κατέληξε ξανά ότι το «a» υπήρχε. Η NASA το γράφει ανάμεσα σε παρενθέσεις.

Neil Armstrong: δύο ώρες και μισή στη Σελήνη

Ο Aldrin βγήκε περίπου 19 λεπτά αργότερα. Έστησαν ένα αναμνηστικό πλακίδιο και τη σημαία των ΗΠΑ, που, επειδή η μεταλλική ράβδος δεν άνοιξε εντελώς, είχε κυματιστή όψη σαν να φυσούσε αέρας. Ο πρόεδρος Nixon τους μίλησε τηλεφωνικά για περίπου ένα λεπτό. Ο Armstrong απάντησε για περίπου μισό.

Ο Armstrong περπάτησε ως τον κρατήρα που σήμερα λέγεται East Crater, 59 μέτρα ανατολικά του module, τη μεγαλύτερη απόσταση που διένυσε κανείς στην αποστολή. Η τελευταία δουλειά του ήταν να υπενθυμίσει στον Aldrin να αφήσει ένα μικρό πακέτο αναμνηστικών για τους Σοβιετικούς κοσμοναύτες Gagarin και Komarov και για τους Grissom, White και Chaffee του Apollo 1. Η έξοδος στην επιφάνεια κράτησε δυόμισι ώρες. Στο φωτογραφικό αρχείο της αποστολής υπάρχουν μόνο πέντε εικόνες με τον Armstrong, γιατί εκείνος κρατούσε τη φωτογραφική μηχανή.

Το σπασμένο κουμπί και η επιστροφή

Όταν μπήκαν ξανά στο module, ανακάλυψαν ότι με τις ογκώδεις στολές τους είχαν σπάσει τον διακόπτη ανάφλεξης του κινητήρα ανόδου. Με ένα κομμάτι από στυλό έσπρωξαν τον διακόπτη κυκλώματος και ξεκίνησαν την ακολουθία εκτόξευσης. Το «Eagle» συνδέθηκε στο «Columbia» του Collins. Οι τρεις αστροναύτες προσθαλασσώθηκαν στον Ειρηνικό και παραλήφθηκαν από το USS Hornet.

Έμειναν σε καραντίνα 18 ημέρες, για να είναι σίγουροι ότι δεν είχαν φέρει από τη Σελήνη λοιμώξεις. Ακολούθησε μια περιοδεία 38 ημερών, με παρελάσεις με κομφετί σε Νέα Υόρκη και Σικάγο, με περίπου έξι εκατομμύρια θεατές. Ο Nixon τους απένειμε το Προεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας.

Μετά τη Σελήνη: ο Neil Armstrong στο πανεπιστήμιο και στις επιτροπές

Λίγο μετά την Apollo 11 ο Armstrong δήλωσε ότι δεν σκόπευε να ξαναπετάξει στο διάστημα. Δούλεψε ένα χρόνο ως αναπληρωτής βοηθός διευθυντή αεροναυπηγικής και το 1971 παραιτήθηκε από τη NASA. Δίδαξε στο Τμήμα Αεροναυπηγικής του Πανεπιστημίου του Σινσινάτι ως το 1979–80, με μεγάλο φορτίο μαθημάτων, και θεωρήθηκε καλός δάσκαλος και αυστηρός βαθμολογητής.

Το 1970 συμμετείχε στην έρευνα για το ατύχημα του Apollo 13 και έφτιαξε λεπτομερές χρονολόγιο της πτήσης. Το 1986 ο πρόεδρος Reagan τον όρισε αντιπρόεδρο της Επιτροπής Rogers για την καταστροφή του Challenger. Βοήθησε να περιοριστούν οι συστάσεις σε εννέα, γιατί πίστευε ότι αλλιώς η NASA δεν θα τις εφάρμοζε.

Ο «απρόθυμος ήρωας» και ο μύθος του ερημίτη

Η οικογένειά του τον περιέγραψε ως «απρόθυμο Αμερικανό ήρωα». Απέφευγε τις συνεντεύξεις και τις δημόσιες εμφανίσεις, κάτι που οδήγησε στην πεποίθηση ότι ήταν ερημίτης. Ο ιστορικός Andrew Chaikin θεωρεί ότι δεν ήταν: έδινε συνεντεύξεις, εμφανίστηκε σε διαφημίσεις της Chrysler και παρουσίασε το 1991–93 σειρά ντοκιμαντέρ στο A&E για την ιστορία της αεροπορίας.

Προστάτευε το όνομά του. Αρνήθηκε στο MTV, το 1981, να χρησιμοποιήσει τη φράση και την εικόνα του. Το 1994 μήνυσε την Hallmark για ένα χριστουγεννιάτικο στολίδι με το όνομα και τη φράση του. Η υπόθεση έκλεισε εξωδικαστικά και ο Armstrong δώρισε το ποσό στο Purdue. Το 2005 απείλησε τον κουρέα του, που πούλησε τα μαλλιά του για 3.000 δολάρια, και εκείνος τα έδωσε σε φιλανθρωπικό σκοπό.

Γάμοι, μικροατυχήματα και ένα έμφραγμα το 1991

Τον Νοέμβριο του 1978, δουλεύοντας στο αγρόκτημά του, ο Armstrong πήδηξε από το φορτηγό και η βέρα του μπλέχτηκε στον τροχό, σκίζοντας την άκρη του αριστερού παράμεσου. Κράτησε το κομμάτι, το έβαλε σε πάγο και το έραψαν ξανά σε νοσοκομείο του Louisville. Τον Φεβρουάριο του 1991 έπαθε ήπιο έμφραγμα ενώ έκανε σκι στο Aspen.

Ο γάμος του με τη Janet τελείωσε με διαζύγιο το 1994, μετά από 38 χρόνια. Γνώρισε τη Carol Held Knight το 1992 σε ένα τουρνουά γκολφ και παντρεύτηκαν στις 12 Ιουνίου 1994. Έζησαν στο Indian Hill του Οχάιο.

2010: η σπάνια δημόσια κριτική

Το 2010 ο Armstrong, μαζί με τους Lovell και Cernan, υπέγραψε ανοιχτή επιστολή εναντίον της ακύρωσης του προγράμματος Constellation. Έγραψε ότι οι ΗΠΑ, χωρίς μεταφορικό για τη χαμηλή τροχιά και χωρίς δυνατότητα για ανθρώπινη εξερεύνηση πέρα από αυτή, θα γίνουν χώρα «δεύτερης ή τρίτης τάξης». Μίλησε και στο Κογκρέσο.

Τον Νοέμβριο του 2010, στα 80 του, είπε σε ομιλία στη Χάγη ότι θα προσφερόταν ως διοικητής σε αποστολή στον Άρη, αν του το ζητούσαν.

7 Αυγούστου 2012: η εγχείρηση παράκαμψης

Στις 7 Αυγούστου 2012, δύο μέρες μετά τα 82α γενέθλιά του, ο Armstrong έκανε εγχείρηση στεφανιαίας παράκαμψης στο νοσοκομείο Mercy Health–Fairfield, στο Fairfield του Οχάιο, για τη θεραπεία στεφανιαίας νόσου. Σύμφωνα με πληροφορίες, ανάρρωνε καλά.

Οι λεπτομέρειες της παραμονής του στο νοσοκομείο προέρχονται κυρίως από δικαστικά έγγραφα που δημοσιεύτηκαν χρόνια αργότερα, και όχι από κάποια επίσημη ανακοίνωση εκείνων των ημερών.

Οι μετεγχειρητικές επιπλοκές του Neil Armstrong: τι έγραψε η New York Times

Τον Ιούλιο του 2019 η New York Times δημοσίευσε λεπτομέρειες για αγωγή ιατρικής αμέλειας που είχε καταθέσει η οικογένεια εναντίον του νοσοκομείου, με βάση 93 σελίδες εγγράφων που κάποιος της έστειλε ανώνυμα. Σύμφωνα με τα έγγραφα, όταν ο Armstrong φαινόταν να αναρρώνει, νοσηλευτές αφαίρεσαν τα σύρματα του προσωρινού βηματοδότη του. Ο Armstrong άρχισε να αιμορραγεί εσωτερικά και η πίεσή του έπεσε.

Οι γιατροί τον πήγαν στο εργαστήριο καθετηριασμού του νοσοκομείου και μόνο αργότερα ξεκίνησαν επέμβαση. Δύο από τους τρεις ιατρούς που εξέτασαν τον φάκελο κατά την υπόθεση χαρακτήρισαν αυτό σοβαρό λάθος, λέγοντας ότι η εγχείρηση έπρεπε να ξεκινήσει αμέσως. Ειδικοί που μίλησαν στην εφημερίδα, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν είχαν δει τον συγκεκριμένο φάκελο, είπαν ότι η απευθείας μεταφορά στο χειρουργείο σε τέτοια περίπτωση γενικά δίνει τις μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης.

Αυτά είναι ισχυρισμοί και κρίσεις από μια εξωδικαστική διαδικασία. Δεν υπήρξε δικαστική απόφαση που να καταλογίζει ευθύνη.

25 Αυγούστου 2012: ο θάνατος του Neil Armstrong

Ο Neil Armstrong πέθανε στις 25 Αυγούστου 2012, στα 82 του, από επιπλοκές που προέκυψαν από την εγχείρηση παράκαμψης. Η Wikipedia τοποθετεί τον θάνατο στο Fairfield του Οχάιο, ενώ η Britannica γράφει Σινσινάτι.

Η οικογένειά του ανακοίνωσε ότι ήταν «απρόθυμος Αμερικανός ήρωας» και ζήτησε από όσους θέλουν να τον τιμήσουν να θυμηθούν το παράδειγμά του: την υπηρεσία, το επίτευγμα και τη μετριοφροσύνη. Και πρόσθεσε ότι, την επόμενη φορά που θα δουν το φεγγάρι να χαμογελά, μπορούν να του κάνουν «ένα νεύμα». Ο Barack Obama τον χαρακτήρισε έναν από τους μεγαλύτερους Αμερικανούς ήρωες όλων των εποχών. Ο Aldrin είπε ότι ήταν ο καλύτερος πιλότος που γνώρισε, και ο Collins: «Ήταν ο καλύτερος, και θα μου λείψει τρομερά».

Η συμφωνία των 6 εκατομμυρίων δολαρίων για τον Neil Armstrong

Το 2014 το νοσοκομείο Mercy Health–Fairfield πλήρωσε 6 εκατομμύρια δολάρια, σε εμπιστευτική συμφωνία, στην περιουσία του Armstrong, για να κλείσουν οι ισχυρισμοί ότι οι μετεγχειρητικές επιπλοκές οδήγησαν στον θάνατό του. Τα χρήματα πήγαν σε δέκα μέλη της οικογένειας: τους δύο γιους του, την αδελφή του, τον αδελφό του και έξι εγγόνια. Τα 5,2 εκατομμύρια μοιράστηκαν στους γιους. Η χήρα του, η Carol, δεν πήρε χρήματα.

Σύμφωνα με έγγραφα που δημοσιεύτηκαν το 2019, το νοσοκομείο συμφώνησε να πληρώσει για να αποφευχθεί η δημοσιότητα που ενδεχομένως θα ξεκινούσε η περιουσία εκ μέρους ορισμένων μελών της οικογένειας. Η New York Times γράφει ότι οι γιοι άφησαν να εννοηθεί, μέσω δικηγόρων, ότι θα μιλούσαν δημόσια για όσα συνέβησαν στα 45 χρόνια από την προσσελήνωση, το 2014, και ότι το νοσοκομείο συμφώνησε να πληρώσει με όρο να μη μιλήσει ποτέ η οικογένεια για την υπόθεση. Οι γιοι, ο Mark και ο Rick, υποστήριζαν ότι η φροντίδα στο νοσοκομείο στοίχισε τη ζωή του πατέρα τους. Η Carol, κατά πληροφορίες, πίστευε ότι ο άντρας της θα ήταν αντίθετος στην προσφυγή στη Δικαιοσύνη. Δεν γνωρίζουμε τι ισχυρίστηκε το νοσοκομείο στην εξωδικαστική διαδικασία και δεν υπήρξε δικαστική απόφαση.

Η κηδεία και το μνημόσυνο

Στις 31 Αυγούστου 2012 έγινε ιδιωτική τελετή στο Σινσινάτι. Η οικογένεια την προτίμησε από κρατική κηδεία, γιατί ο ίδιος θα ήταν αντίθετος. Ο βουλευτής του Οχάιο Bill Johnson είχε ζητήσει από τον Obama να εγκρίνει κρατική κηδεία στην Ουάσιγκτον. Στις 13 Σεπτεμβρίου 2012 έγινε τελετή μνήμης στον Εθνικό Καθεδρικό της Ουάσιγκτον, που έχει ένα βιτρό, το Space Window, με σχεδιασμό που αναφέρεται στην Apollo 11, και ένα κομμάτι σεληνιακού πετρώματος.

Παρευρέθηκαν οι Collins, Aldrin, Cernan και ο John Glenn. Ο διευθυντής της NASA, Charles Bolden, μίλησε για «θάρρος, χάρη και ταπεινότητα». Ο Cernan θυμήθηκε την προσέγγιση της Σελήνης με λίγο καύσιμο και είπε ότι, όταν ο δείκτης δείχνει άδειο, ξέρουμε όλοι ότι υπάρχει ακόμα ένα γαλόνι ή δύο στο ρεζερβουάρ. Η Diana Krall τραγούδησε το «Fly Me to the Moon».

Η ταφή του Neil Armstrong στον Ατλαντικό

Στις 14 Σεπτεμβρίου 2012 η τέφρα του Armstrong σκορπίστηκε στον Ατλαντικό Ωκεανό από το καταδρομικό USS Philippine Sea. Οι σημαίες κυμάτισαν μεσίστιες τη μέρα της κηδείας.

Δεν υπάρχει τάφος να επισκεφτεί κανείς. Η μνήμη του διατηρείται στο Armstrong Air and Space Museum του Wapakoneta, στο Neil Armstrong Airport του New Knoxville και στο Purdue, όπου υπάρχουν το άγαλμά του και ένα αντίγραφο των πρώτων 20 βημάτων του στη Σελήνη. Για άλλους τόπους μνήμης, δες τη σελίδα με τους τάφους διασήμων.

Η κληρονομιά του Neil Armstrong

Ο Armstrong πήρε, μεταξύ άλλων, το Προεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας και το Collier Trophy (1969), το Congressional Space Medal of Honor από τον Jimmy Carter (1978) και το Χρυσό Μετάλλιο του Κογκρέσου (2011, κατά τις περισσότερες πηγές). Ο κρατήρας Armstrong, 50 χιλιόμετρα από το σημείο προσσελήνωσης, και ο αστεροειδής 6469 Armstrong φέρουν το όνομά του, όπως και το Neil A. Armstrong Flight Research Center της NASA από το 2014.

Η εξουσιοδοτημένη βιογραφία του, «First Man: The Life of Neil A. Armstrong» του James R. Hansen, εκδόθηκε το 2005 και έγινε ταινία το 2018, με τον Ryan Gosling. Το 2018 οι γιοι του έδωσαν στη δημοπρασία μέρος των κειμηλίων του. Οι πρώτες δημοπρασίες, από 1 ως 3 Νοεμβρίου 2018, απέφεραν 5,3 εκατομμύρια δολάρια και ως τον Ιούλιο του 2019 τα έσοδα έφτασαν τα 16,7 εκατομμύρια. Η Carol δεν έχει πουλήσει τίποτα.

Για άλλους επιστήμονες και πρωτοπόρους, δες τα αφιερώματα για τον Στίβεν Χόκινγκ και τη Marie Curie, καθώς και τη σελίδα Ξένοι επιστήμονες.

Μύθοι και πραγματικότητα για τον Neil Armstrong

• «Η προσσελήνωση έγινε με 25 δευτερόλεπτα καύσιμο». Δεν ήταν ακριβώς έτσι. Μετά την αποστολή μετρήθηκαν 45 έως 50 δευτερόλεπτα καύσης.
• «Η σημαία κυμάτιζε επειδή υπάρχει αέρας στη Σελήνη». Όχι. Η μεταλλική ράβδος δεν άνοιξε εντελώς και η σημαία πήρε κυματιστή όψη.
• «Ο Armstrong ήταν ερημίτης». Ο Chaikin το αμφισβητεί: έδινε συνεντεύξεις και έκανε διαφημίσεις και τηλεοπτική σειρά, αλλά απέφευγε τη δημοσιότητα.
• «Ασπάστηκε το Ισλάμ στη Σελήνη». Ψέμα. Το 1983 το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοίνωσε ότι δεν ισχύει. Η σύγχυση προήλθε εν μέρει από το όνομα Lebanon, της πόλης του στο Οχάιο.
• «Πέθανε από καρδιακή προσβολή». Η αιτία ήταν επιπλοκές της εγχείρησης παράκαμψης. Οι λεπτομέρειες για τις επιπλοκές προέρχονται από αγωγή της οικογένειας και όχι από δικαστική απόφαση.
• «Η Σελήνη ήταν η πρώτη διαστημική πτήση του Armstrong». Όχι. Είχε πετάξει ήδη στο διάστημα το 1966, ως κυβερνήτης του Gemini 8.

Λιγότερο γνωστά στοιχεία για τον Neil Armstrong

• Στην περιοδεία του 1966 στη Νότια Αμερική χαιρέτησε τους Παραγουανούς στη γλώσσα τους, τα Guarani.
• Το 1972 ο Armstrong έγινε ο πρώτος επίτιμος δημότης του Langholm της Σκωτίας, της παραδοσιακής έδρας της φάρας Armstrong.
• Ήταν ο πρώτος δυτικός που είδε το υπερηχητικό Tupolev Tu-144, κατά την επίσκεψή του στην ΕΣΣΔ τον Μάιο του 1970.
• Το 1985 πήγε στον Βόρειο Πόλο, με τον Edmund Hillary και τον Steve Fossett, χωρίς να ενημερώσει τα μέσα.
• Συνέχισε να πετά ανεμοπλάνα ως τα 70 του.
• Η αίτησή του για να γίνει αστροναύτης έφτασε μία εβδομάδα μετά την προθεσμία και σώθηκε από έναν ειδικό προσομοιωτών.
• Το 2010 έλαβε το ναυτικό σήμα αστροναύτη, σε τελετή στο αεροπλανοφόρο USS Dwight D. Eisenhower.
• Ο Pete Conrad, του Apollo 12, έγινε ο τρίτος άνθρωπος στη Σελήνη και πρώτη του φράση έκανε αστείο για το ύψος του: αυτό που ήταν μικρό για τον Neil, ήταν μεγάλο για εκείνον.

Χρονολόγιο του Neil Armstrong

• 5 Αυγούστου 1930: γεννιέται στο Οχάιο.
• 1947: αρχίζει σπουδές στο Purdue.
• 1951–1952: πολεμά στην Κορέα· 78 αποστολές.
• Ιανουάριος 1955: πτυχίο αεροναυπηγικής.
• 28 Ιανουαρίου 1956: παντρεύεται τη Janet Shearon.
• 1960–1962: επτά πτήσεις με το X-15.
• 28 Ιανουαρίου 1962: πεθαίνει η κόρη του, Karen.
• 13 Σεπτεμβρίου 1962: επιλέγεται αστροναύτης.
• 16 Μαρτίου 1966: Gemini 8.
• 6 Μαΐου 1968: εκτινάσσεται από το LLRV.
• 16 Ιουλίου 1969: εκτόξευση της Apollo 11.
• 20–21 Ιουλίου 1969: προσσελήνωση και πρώτο βήμα στη Σελήνη.
• 1971: παραιτείται από τη NASA.
• 1986: αντιπρόεδρος της Επιτροπής Rogers.
• 12 Ιουνίου 1994: παντρεύεται την Carol Knight.
• 7 Αυγούστου 2012: εγχείρηση παράκαμψης.
• 25 Αυγούστου 2012: πεθαίνει.
• 14 Σεπτεμβρίου 2012: η τέφρα του σκορπίζεται στον Ατλαντικό.
• 2014: η συμφωνία των 6 εκατομμυρίων δολαρίων με το νοσοκομείο.
• Ιούλιος 2019: η New York Times δημοσιεύει λεπτομέρειες για την υπόθεση.

Συχνές ερωτήσεις