Σιμόν ντε Μποβουάρ

Η Σιμόν ντε Μποβουάρ (Simone de Beauvoir, 1908–1986) ήταν Γαλλίδα φιλόσοφος και συγγραφέας, που έγραψε «Το Δεύτερο Φύλο» το 1949 και ταυτίστηκε με τον υπαρξισμό. Έζησε πενήντα χρόνια δίπλα στον Ζαν-Πολ Σαρτρ χωρίς να τον παντρευτεί, έχασε τη θέση της στη διδασκαλία το 1943 και πέθανε στο Παρίσι στις 14 Απριλίου 1986.

Γεννήθηκε πάνω από τη Rotonde, στο Montparnasse

Η Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoir γεννήθηκε στις 9 Ιανουαρίου 1908 στο 103 boulevard du Montparnasse, στο 6ο διαμέρισμα του Παρισιού. Το κτίριο βρισκόταν πάνω από τη brasserie La Rotonde, ένα από τα στέκια της λογοτεχνικής γειτονιάς. Στον Montparnasse θα ζούσε και θα τάφηκε.

Ο πατέρας της, ο Georges Bertrand de Beauvoir, ήταν νομικός γραμματέας που ονειρευόταν να γίνει ηθοποιός. Η μητέρα της, η Françoise Brasseur, κόρη πλούσιου τραπεζίτη, ήταν βαθιά θρησκευόμενη καθολική. Ο Georges, κατά τις βιογραφίες, καμάρωνε ότι η Simone «σκέφτεται σαν άνδρας».

Δύο γονείς με αντίθετες πεποιθήσεις

Η ίδια έγραψε στα «Απομνημονεύματα μιας κόρης που υπάκουσε» ότι η ασυμφωνία ανάμεσα στους γονείς της ήταν ο βασικός λόγος που έγινε διανοούμενη. Ο πατέρας λάτρευε το θέατρο και τα βιβλία. Η μητέρα ζούσε με την εκκλησία και τους κανόνες της τάξης της.

Ένα κορίτσι που ακούει στο σπίτι δύο αντίθετες εκδοχές για τον κόσμο μαθαίνει νωρίς να διαλέγει μόνο του. Έτσι ερμήνευε και η ίδια την παιδική της ηλικία.

Η τράπεζα του παππού και η προίκα που δεν πληρώθηκε

Τον Ιούλιο του 1909, όταν η Simone ήταν έξι μηνών, η τράπεζα του μητρικού παππού της, του Gustave Brasseur, τέθηκε σε εκκαθάριση και κατασχέθηκαν ακόμη και προσωπικά αντικείμενα της οικογένειας, γράφει η Kate Kirkpatrick στη βιογραφία «Becoming Beauvoir». Ο παππούς φυλακίστηκε και αφέθηκε ελεύθερος νωρίς. Η προίκα της Françoise δεν πληρώθηκε ποτέ.

Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τα οικονομικά χειροτέρεψαν. Το 1919 η οικογένεια μετακόμισε σε φθηνότερο διαμέρισμα στη rue de Rennes 71. Μερικές βιογραφίες αποδίδουν την πτώση και σε αποτυχημένες επενδύσεις του πατέρα.

Γιατί η φτώχεια έγινε δρόμος προς την ανεξαρτησία

Στην αστική τάξη του Παρισιού ένας καλός γάμος κρινόταν σε μεγάλο βαθμό από την προίκα. Χωρίς προίκα, ο Georges δεν μπορούσε να υπολογίζει στον γάμο των κοριτσιών του και τις έσπρωξε προς τις σπουδές και την εργασία. Η Simone έδειχνε ήδη λίγο ενδιαφέρον για τον γάμο και είχε αποφασίσει να γίνει συγγραφέας.

Εκτός από έναν σύντομο αρραβώνα με έναν ξάδελφο, δεν σκέφτηκε ποτέ σοβαρά να παντρευτεί. Η αδελφή της, η Hélène, που γεννήθηκε στις 6 Ιουνίου 1910 και την έλεγαν Poupette, έγινε ζωγράφος.

Η πίστη που χάθηκε στα δεκατέσσερα

Από το 1913 πήγαινε στο Cours Désir, ιδιωτικό καθολικό σχολείο θηλέων, όπου έμεινε ως το απολυτήριο. Ως παιδί ήταν πολύ θρησκευόμενη. Γύρω στα δεκατέσσερά της έπαψε να πιστεύει στον Θεό και έμεινε άθεη μέχρι τον θάνατό της.

Η αλλαγή δημιούργησε ένταση με τη μητέρα της, που δεν έσβησε ποτέ εντελώς. Το ερώτημα πώς ζει κανείς χωρίς εξωτερικό θεμέλιο για την ηθική θα γινόταν αργότερα κέντρο της φιλοσοφίας της.

Η Zaza και ο θάνατός της το 1929

Στο Cours Désir γνώρισε την Élisabeth Lacoin, τη Zaza των απομνημονευμάτων. Η φιλία τους ξεκίνησε το 1917, όταν η Simone ήταν εννέα ετών. Η Zaza ήταν ζωηρή, με μεγάλη αγάπη στη μουσική και σε αυστηρή οικογένεια.

Η Zaza πέθανε στις 25 Νοεμβρίου 1929, ένα μήνα πριν κλείσει τα 22, από ιογενή εγκεφαλίτιδα. Λίγο πριν είχε αντιμετωπίσει την έντονη αντίδραση της οικογένειάς της στη σχέση της με τον Maurice Merleau-Ponty, που της τον είχε συστήσει η Simone. Η Beauvoir έγραψε αργότερα ότι πίστευε πως η δική της ελευθερία είχε πληρωθεί με τον θάνατο της φίλης της.

Το βιβλίο για τη Zaza που έμεινε στο συρτάρι

Το 1954 έγραψε ένα μυθιστόρημα βασισμένο στη φιλία τους. Όταν το έδειξε στον Sartre, εκείνος, κατά τα απομνημονεύματά της, «έκρυψε τη μύτη του», και η Beauvoir το άφησε στο συρτάρι.

Το χειρόγραφο βρέθηκε στο αρχείο και η θετή της κόρη, η Sylvie Le Bon de Beauvoir, το εξέδωσε τον Οκτώβριο του 2020 με τίτλο «Les Inséparables». Τα αγγλικά ακολούθησαν το 2021.

Μαθηματικά, λογοτεχνία και φιλοσοφία

Πέρασε το απολυτήριο στα μαθηματικά και στη φιλοσοφία το 1925. Σπούδασε μαθηματικά στο Institut Catholique και λογοτεχνία και γλώσσες στο Institut Sainte-Marie, και στη συνέχεια φιλοσοφία στη Σορβόννη. Το 1928 πήρε τη licence και έγραψε εργασία για τον Leibniz με επιβλέποντα τον Léon Brunschvicg.

Την περίοδο της πρακτικής άσκησης στο Lycée Janson-de-Sailly βρέθηκε στην ίδια ομάδα με τον Merleau-Ponty και τον Claude Lévi-Strauss. Παρακολουθούσε και μαθήματα στην École Normale Supérieure για την agrégation, χωρίς να είναι εγγεγραμμένη.

Το ημερολόγιο μιας φοιτήτριας φιλοσοφίας

Από το 1926 κρατούσε ημερολόγιο, που εκδόθηκε στα αγγλικά σε τρεις τόμους από το University of Illinois Press: ο πρώτος (1926–27) το 2006, ο δεύτερος (1928–29) το 2019 και ο τρίτος τον Ιανουάριο του 2024. Οι επιμελητές Barbara Klaw, Sylvie Le Bon de Beauvoir και Margaret Simons το παρουσιάζουν ως τεκμήριο ότι οι βασικές ιδέες της για την ελευθερία, τον άλλο και την επιθυμία άρχισαν να διαμορφώνονται πριν γνωρίσει τον Sartre.

Στην καταχώριση της 8ης Ιουλίου 1929 έγραφε ότι «τότε ξεκίνησαν όλα», για τη στιγμή που γνώρισε τον Sartre. Αυτό το ημερολόγιο είναι από τα πιο σημαντικά νέα υλικά για τη ζωή της. Υπάρχει και ο τρίτος τόμος στη σελίδα του εκδότη.

Η agrégation του 1929: δεύτερη, με διαφορά λίγων βαθμών

Το 1929 έδωσε τις εξετάσεις agrégation φιλοσοφίας, μια από τις πιο ανταγωνιστικές εξετάσεις του γαλλικού συστήματος. Η επιτροπή έδωσε την πρώτη θέση στον Sartre, που έδινε για δεύτερη φορά, με μικρή διαφορά, και τη δεύτερη στη Beauvoir. Ήταν 21 ετών, η νεότερη που είχε περάσει ποτέ τις εξετάσεις και η όγδοη γυναίκα.

Στο πιστοποιητικό «γενικής φιλοσοφίας και λογικής» είχε τελειώσει δεύτερη μετά τη Simone Weil και πριν από τον Merleau-Ponty.

Ο René Maheu και ο «Κάστορας»

Κατά την προετοιμασία των προφορικών, τον Ιούλιο του 1929, ο René Maheu την σύστησε στον Sartre στην École Normale. Εκείνη την εποχή ο Maheu της έδωσε και το παρατσούκλι «Castor», δηλαδή κάστορας, που παραπέμπει στο Beauvoir και στη φήμη της για εργατικότητα.

Ο Sartre θα την αποκαλούσε Castor στα γράμματά του για πενήντα χρόνια.

Από τον Ιούλιο στον Οκτώβριο του 1929

Έγιναν ζευγάρι τον Οκτώβριο του 1929. Όταν ο πατέρας της τους αντιμετώπισε, ο Sartre της πρότεινε γάμο με προσωρινή μορφή. Σε ένα παγκάκι έξω από το Λούβρο της είπε να υπογράψουν ένα δίχρονο «μίσθωμα».

Εκείνη αρνήθηκε τον γάμο, επειδή τον έβλεπε ως πηγή κοινωνικών υποχρεώσεων που θα άλλαζε τη σχέση τους. Τη σχέση τους δεν τη διέκοψαν ούτε οι άλλοι έρωτες ούτε οι αποστάσεις.

Η «αναγκαία» αγάπη και οι «ενδεχόμενες»

Το σύμφωνο που έκαναν ήταν γνωστό: η σχέση τους θα ήταν η «αναγκαία» αγάπη, και ο καθένας μπορούσε να έχει «ενδεχόμενες» σχέσεις με άλλους. Δεν θα παντρεύονταν, δεν θα έκαναν παιδιά και για μεγάλο μέρος της ζωής τους δεν μοιράστηκαν σπίτι. Έμεναν συχνά σε ξενοδοχεία στο Saint-Germain-des-Prés και στο Montparnasse.

Στην πράξη, τα γράμματα και τα ημερολόγια που εκδόθηκαν μετά τον θάνατό της δείχνουν ζήλια, μυστικά και ανθρώπους που δεν ήξεραν τι ρόλο τους είχε δοθεί. Το σύμφωνο περιελάμβανε και τους δύο, και η Beauvoir είχε σχέσεις με άνδρες και με γυναίκες.

Η πρώτη τους σεξουαλική επαφή, σύμφωνα με το ημερολόγιο του 2024

Ο εκδότης του τρίτου τόμου του ημερολογίου αναφέρει ότι περιλαμβάνει την αφήγηση της Beauvoir για επίθεση του Sartre κατά την πρώτη τους σεξουαλική επαφή. Η Margaret Simons προτείνει να διαβαστεί το κείμενο μέσα από το πρίσμα του τραύματος και το εντάσσει στη συζήτηση για την κληρονομιά της Beauvoir στο #MeToo.

Πρόκειται για ιδιωτικό κείμενο της ίδιας και για ερμηνεία των επιμελητών της έκδοσης. Η αφήγηση αυτή δεν εμφανίζεται στα απομνημονεύματά της.

Μασσαλία, Ρουέν και Παρίσι: η καθηγήτρια

Το 1931 διορίστηκε καθηγήτρια φιλοσοφίας στη Μασσαλία, ενώ ο Sartre δίδασκε στο Le Havre. Το 1932 πήγε στο Lycée Jeanne d’Arc στη Rouen. Από το 1936 έως το 1939 δίδαξε στο Lycée Molière στο Παρίσι και έμεινε στη διδασκαλία ως το 1943.

Ήταν καθηγήτρια με ασυνήθιστη προσέγγιση: συζητούσε με τις μαθήτριες για τον έρωτα, την ελευθερία και τη θέση των γυναικών. Με κάποιες από αυτές οι σχέσεις ξεπέρασαν τα όρια της σχολικής τάξης.

Η Olga Kosakiewicz και το πρώτο τρίγωνο

Στη Rouen γνώρισε την Olga Kosakiewicz, μαθήτριά της στο Lycée Jeanne d’Arc. Η Olga και η αδελφή της Wanda μπήκαν στον κύκλο της Beauvoir και του Sartre και έγιναν η βάση του πρώτου της μυθιστορήματος. Η Olga, η Bianca Lamblin και η Nathalie Sorokine είπαν αργότερα ότι οι «τριγωνικές» σχέσεις με τη Beauvoir και τον Sartre τις έβλαψαν ψυχολογικά.

Το τρίγωνο Beauvoir–Sartre–Olga τροφοδότησε το «Η Προσκεκλημένη». Η Beauvoir είχε περιγράψει στο ημερολόγιο ότι το τρίγωνο της προκαλούσε ταραχή.

Jacques-Laurent Bost: ο δεσμός που ξεχνιέται

Ο Jacques-Laurent Bost, γεννημένος το 1916, ήταν νεαρός φίλος του κύκλου. Η ερωτική τους σχέση ξεκίνησε το 1939 και τον περιγράφουν ως τον δεύτερο μεγάλο της δεσμό μετά τον Sartre. Το 1946 ο Bost παντρεύτηκε την Olga Kosakiewicz, αλλά η σχέση με τη Beauvoir συνεχίστηκε κρυφά.

Ο Bost είναι ένα καλό παράδειγμα του γιατί η προσωπική της ζωή δεν χωράει στη φράση «η σύντροφος του Sartre».

Η Bianca Bienenfeld

Η Bianca Bienenfeld, μαθήτρια της Beauvoir, ήταν 17 ετών όταν η καθηγήτριά της, τότε 30, δημιούργησε μαζί της στενή σχέση. Τα μέσα του 1939 ακολούθησε σχέση της Bianca και με τον Sartre. Η Beauvoir την αναφέρει στα απομνημονεύματά της με το ψευδώνυμο Louise Védrine.

Το 1993 η Bianca, πια Lamblin, εξέδωσε τα απομνημονεύματά της «Mémoires d’une jeune fille dérangée», μετά τη δημοσίευση της αλληλογραφίας Sartre–Beauvoir. Περιγράφει την εμπειρία ως προδοσία και ως κάτι που δεν είχε καταλάβει τότε.

Ο πόλεμος και το «Socialisme et liberté»

Ο Sartre έγινε αιχμάλωτος πολέμου το 1940 και αφέθηκε ελεύθερος το 1941, επειδή η όρασή του του επέτρεπε να δηλώσει μη μάχιμος. Η Beauvoir κρατούσε «Journal de guerre» και αγωνιούσε για εκείνον. Το 1941 έφτιαξαν μαζί μια βραχύβια ομάδα πνευματικής αντίστασης, το «Socialisme et liberté».

Οι ιστορικοί συζητούν πόσο ενεργοί ήταν στην Αντίσταση. Ο Colin Davis γράφει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία για ένοπλη δράση και ότι η Κατοχή τους βρήκε να γράφουν πολύ και να χτίζουν την καριέρα τους.

Η καταγγελία για τη Nathalie Sorokine

Το 1941 η μητέρα της Nathalie Sorokine, πρώην μαθήτριας της Beauvoir, κατήγγειλε τη Beauvoir για «excitation de mineure à la débauche», δηλαδή υποκίνηση ανήλικης σε ακολασία. Η Sorokine, γεννημένη το 1921, ήταν περίπου είκοσι ετών: νομικά ανήλικη, αλλά όχι παιδί. Η Beauvoir, η Sorokine, ο Sartre και ο Bost αρνήθηκαν τις κατηγορίες.

Η έρευνα κράτησε περίπου δεκαοκτώ μήνες. Στην κατάληξή της δεν υπήρξε ποινική δίωξη, σύμφωνα με τα αρχεία που μελέτησε ο Gilbert Joseph και παραθέτει ο Colin Davis. Ο πρύτανης Gilbert Gidel έκρινε ότι η Beauvoir και ο Sartre δεν ήταν ηθικά κατάλληλοι για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Η απόλυση της 23ης Ιουνίου 1943

Στις 23 Ιουνίου 1943 ενημερώθηκε επίσημα ότι απαλλασσόταν από τα καθήκοντά της. Ο Sartre δεν είχε αντίστοιχη συνέπεια. Μετά την Απελευθέρωση το δικαίωμά της να διδάσκει αποκαταστάθηκε, αλλά δεν επέστρεψε ποτέ στην τάξη.

Στα απομνημονεύματά της περιέγραψε την υπόθεση σε μία παράγραφο, ως επίθεση μιας θυμωμένης μητέρας, και υπαινίχθηκε πολιτική δίωξη εποχής Vichy. Ο Colin Davis σημειώνει ότι τα έγγραφα δείχνουν σοβαρότερη κατηγορία και μεγαλύτερη έρευνα από όσο αφήνει να φανεί, και ότι η βιογράφος της Deirdre Bair θεωρεί την εκδοχή της «αποφευκτική».

Το ραδιόφωνο του Vichy

Έμεινε χωρίς δουλειά και δέχτηκε να δουλέψει για το ραδιόφωνο. Σύμφωνα με κριτική στο French Studies, σώζονται δώδεκα σενάρια της για εκπομπές με θέμα την ιστορία του music-hall, που ανέθεσε το Radio Nationale (Radio-Vichy) και μεταδόθηκαν από τον Ιανουάριο ως τον Απρίλιο του 1944.

Τα σενάρια ήταν «πολιτιστικά» και αθώα στο περιεχόμενο, αλλά ο σταθμός ήταν μέρος της προπαγάνδας του καθεστώτος. Οι ιστορικοί δεν έχουν καταλήξει σε κοινή κρίση.

«Η Προσκεκλημένη» και τα πρώτα βιβλία

Το πρώτο της μυθιστόρημα, «L’Invitée» («Η Προσκεκλημένη»), κυκλοφόρησε το 1943 και τη μετέτρεψε από άγνωστη καθηγήτρια σε συγγραφέα με κοινό. Ακολούθησε το φιλοσοφικό δοκίμιο «Pyrrhus et Cinéas» (1944), για την ελευθερία μέσα σε έναν κόσμο με άλλους ελεύθερους ανθρώπους, και το μυθιστόρημα «Le Sang des autres» (1945), για την ευθύνη μέσα στην Αντίσταση.

Ο Davis σημειώνει ότι, στο τέλος του πολέμου, η Beauvoir είχε γίνει σημαντική μυθιστοριογράφος και διανοούμενη, ενώ πριν ήταν άγνωστη φιλοσοφία.

Les Temps modernes

Το 1945 συνίδρυσε με τον Sartre, τον Merleau-Ponty και άλλους το περιοδικό «Les Temps modernes», που κυκλοφόρησε το πρώτο του τεύχος στις 15 Οκτωβρίου 1945. Στον Sartre και στη Beauvoir το περιοδικό έδωσε βήμα, και ο δημιουργός του «Shoah», ο Claude Lanzmann, έγινε αργότερα αρχισυντάκτης του.

Στο διαμέρισμα της Beauvoir στην οδό Victor-Schoelcher, όπου έμεινε από το 1955 ως τον θάνατό της, συναντιόταν η συντακτική ομάδα.

«Η Ηθική της Αμφισημίας»

Το 1947 δημοσίευσε το «Pour une morale de l’ambiguïté». Η κεντρική ιδέα είναι ότι ο άνθρωπος είναι ελεύθερος και ταυτόχρονα περιορισμένος: υποκείμενο που δίνει νόημα και σώμα μέσα σε κόσμο που δεν ελέγχει.

Η ηθική ζωή, γράφει, δεν εξαφανίζει τις αντιφάσεις και δεν κρύβεται πίσω από απόλυτες βεβαιότητες. Η ελευθερία μας έχει νόημα μόνο όταν σεβόμαστε την ελευθερία των άλλων.

Η Αμερική του 1947

Τον Ιανουάριο του 1947 ταξίδεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες για περιοδεία διαλέξεων που κράτησε περίπου τέσσερις μήνες. Πήγε από τη Νέα Υόρκη στο Chicago και το Los Angeles, και κατέβηκε στον Νότο. Το ημερολόγιο του ταξιδιού εκδόθηκε ως «L’Amérique au jour le jour» (1948).

Την ενδιέφεραν οι ταξικές σχέσεις και ο φυλετικός διαχωρισμός. Στο Chicago γνώρισε όμως και τον έρωτα που θεωρούσε αργότερα από τους μεγαλύτερους της ζωής της.

Nelson Algren: ο έρωτας από το Chicago

Τον Φεβρουάριο του 1947 τηλεφώνησε στον συγγραφέα Nelson Algren, επειδή ο φίλος τους Richard Wright τον είχε περιγράψει ως ενδιαφέροντα. Συναντήθηκαν στο ξενοδοχείο Palmer House. Εκείνη ήταν 39, εκείνος ένα χρόνο μικρότερος. Πριν φύγει από το Chicago εκείνος της έβαλε στο δάχτυλο ένα ασημένιο δαχτυλίδι.

Τα γράμματά της προς αυτόν, περίπου 300, καλύπτουν την περίοδο 1947–1964 και εκδόθηκαν ως «Beloved Chicago Man». Ο Algren, σύμφωνα με τα γράμματα, σκόπευε να της ζητήσει να τον παντρευτεί. Εκείνη δεν ήταν διατεθειμένη να αφήσει το Παρίσι, τη γλώσσα της και τον Sartre.

Η σχέση τέλειωσε το 1964 με οργή από τη μεριά του. Ο Algren έγραψε αργότερα με πικρία για την έκθεση της ιδιωτικής ζωής του στα βιβλία της.

Πώς γεννήθηκε το «Δεύτερο Φύλο»

Το 1946, όταν άρχισε να γράφει το βιβλίο, οι γυναίκες της Γαλλίας ψήφιζαν εδώ και ένα χρόνο και η αντισύλληψη θα νομιμοποιούνταν μόλις το 1967. Η ίδια είπε αργότερα ότι ξεκίνησε από το ερώτημα τι σημαίνει για εκείνη να είναι γυναίκα. Στον Algren έδειξε ένα δοκίμιο γι’ αυτό το θέμα το 1947.

Σύμφωνα με τη βιογράφο της Deirdre Bair, το έγραψε σε περίπου δεκατέσσερις μήνες.

«Το Δεύτερο Φύλο»: τι λέει το βιβλίο

Το «Le Deuxième Sexe» κυκλοφόρησε το 1949 σε δύο τόμους, με ιστορία, βιολογία, ανθρωπολογία, ψυχανάλυση και λογοτεχνία. Ο πρώτος τόμος εξετάζει τα «γεγονότα και τους μύθους» για τη γυναίκα, και ο δεύτερος την εμπειρία της από την παιδική ηλικία ως τα γηρατειά.

Το κεντρικό επιχείρημα είναι ότι ο άνδρας παρουσιάζεται ως το αυτονόητο ανθρώπινο υποκείμενο και η γυναίκα ως ο «Άλλος». Η πιο γνωστή φράση του έργου, «γυναίκα δεν γεννιέσαι· γίνεσαι», δεν αρνείται το σώμα. Λέει ότι η βιολογία δεν αρκεί για να εξηγήσει τον κοινωνικό ρόλο και τον προορισμό μιας γυναίκας.

Η υποδοχή: 20.000 αντίτυπα και τρία σκάνδαλα

Το βιβλίο πούλησε περίπου 20.000 αντίτυπα την πρώτη εβδομάδα, προς έκπληξη του εκδότη, παρά τις σχεδόν χίλιες πυκνογραμμένες σελίδες. Ο François Mauriac της επιτέθηκε στη Figaro στις 30 Μαΐου 1949 με φράσεις που σοκάρουν ακόμη. Ο Albert Camus την κατηγόρησε ότι έκανε τον Γάλλο άνδρα να φαίνεται γελοίος.

Το Βατικανό έβαλε το βιβλίο στον Index των απαγορευμένων. Η επίθεση δεν ήρθε μόνο από τη δεξιά. Ακριβώς επειδή ήταν ένα βιβλίο με ιστορία, φιλοσοφία και προσωπικές μαρτυρίες, δεν χωρούσε σε κανένα στρατόπεδο.

Η αγγλική μετάφραση που έκοψε το βιβλίο

Η Blanche Knopf, γυναίκα του Αμερικανού εκδότη της, νόμιζε αρχικά ότι το βιβλίο ήταν ένα εξεζητημένο εγχειρίδιο σεξ. Η μετάφραση ανατέθηκε στον H. M. Parshley, ζωολόγο στο Smith College. Η αγγλική έκδοση του 1953 ξεκίνησε με 972 σελίδες και μειώθηκε σε 827, δηλαδή περίπου 15%, κυρίως από τα ιστορικά τμήματα.

Για πάνω από πενήντα χρόνια ο αγγλόφωνος κόσμος διάβαζε μια συντομευμένη Beauvoir. Η πλήρης νέα μετάφραση των Constance Borde και Sheila Malovany-Chevallier κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 2009.

Claude Lanzmann: ο νεότερος έρωτας

Το 1952 ξεκίνησε σχέση με τον Claude Lanzmann, 17 χρόνια νεότερό της. Κράτησε επτά χρόνια, και ο Lanzmann έζησε μαζί της στο διαμέρισμά της για μέρος αυτού του διαστήματος. Η Beauvoir περιέγραψε αργότερα την εβραϊκή του ταυτότητα ως την κινητήρια δύναμη της ζωής του.

Ο Lanzmann έγινε αρχισυντάκτης του «Les Temps modernes» και το 1985 γύρισε το «Shoah». Έμειναν φίλοι ως τον θάνατό της και βρισκόταν δίπλα της το 1986.

«Οι Μανδαρίνοι» και το Prix Goncourt

Τον Οκτώβριο του 1954 κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα «Les Mandarins», για τους διανοούμενους της γαλλικής αριστεράς μετά την Απελευθέρωση. Το αφιέρωσε στον Nelson Algren. Ο χαρακτήρας Lewis Brogan βασίζεται στον ίδιο, και η ίδια είπε στα απομνημονεύματά της ότι το τρίτο πρόσωπο αυτό ήταν εκείνος.

Κέρδισε το Prix Goncourt του 1954, τη σημαντικότερη λογοτεχνική διάκριση της καριέρας της. Το βιβλίο δεν είναι απλό αντίγραφο του κύκλου της, αλλά αναγνωρίζεται ως μυθιστόρημα με κλειδί.

Τα απομνημονεύματα

Το 1958 δημοσίευσε το πρώτο μέρος της αυτοβιογραφίας της, «Mémoires d’une jeune fille rangée». Ακολούθησαν «La Force de l’âge» (1960), «La Force des choses» (1963) και «Tout compte fait» (1972). Είναι από τις πληρέστερες αυτοβιογραφίες Ευρωπαίου διανοούμενου του 20ού αιώνα.

Η Beauvoir επέλεγε και ερμήνευε τα γεγονότα. Η υπόθεση της απόλυσης δείχνει ότι η εκδοχή της μπορεί να διαφέρει από τα αρχεία.

Η Αλγερία και η Djamila Boupacha

Η Djamila Boupacha ήταν 22 ετών, μέλος του FLN, και συνελήφθη τον Φεβρουάριο του 1960 κατηγορούμενη ότι τοποθέτησε βόμβα σε καφέ στο Αλγέρι. Κατήγγειλε ότι βασανίστηκε και υπέστη σεξουαλική βία από Γάλλους στρατιώτες. Η δικηγόρος Gisèle Halimi ανέλαβε την υπεράσπισή της.

Στις 3 Ιουνίου 1960 η Beauvoir υπέγραψε στη «Le Monde» άρθρο με τίτλο «Για τη Djamila Boupacha». Βοήθησε να δημιουργηθεί επιτροπή υποστήριξης με πολλούς γνωστούς. Μαζί με την Halimi έγραψαν βιβλίο για την υπόθεση, με πρόλογο της Beauvoir και εξώφυλλο σχέδιο του Picasso.

Η κινεζική περιοδεία και «La Longue Marche»

Το 1955 ταξίδεψε με τον Sartre στην Κίνα. Το βιβλίο του ταξιδιού, «La Longue Marche», κυκλοφόρησε το 1957.

Σήμερα το έργο διαβάζεται πιο κριτικά, επειδή οι ξένοι επισκέπτες είχαν ελεγχόμενη πρόσβαση και η Beauvoir μπορούσε να δει μόνο το μέρος του καθεστώτος που της έδειχναν.

«Ένας πολύ γλυκός θάνατος»

Τον Νοέμβριο του 1963 πέθανε η μητέρα της, η Françoise, ύστερα από πτώση και διάγνωση καρκίνου. Η Simone και η Hélène ήταν δίπλα της τις τελευταίες εβδομάδες. Από την εμπειρία γεννήθηκε το «Une mort très douce» (1964).

Η άθεη κόρη βρισκόταν δίπλα στη θρησκευόμενη μητέρα με την οποία είχε συγκρουστεί. Το βιβλίο περιγράφει το σώμα, τον φόβο και την ενοχή, χωρίς μεταφυσική παρηγοριά.

«La Vieillesse»: η γήρανση ως κοινωνικό ζήτημα

Το 1970 κυκλοφόρησε το «La Vieillesse», με μέθοδο παρόμοια με του «Δεύτερου Φύλου»: βιολογία, ιστορία, κοινωνιολογία και βιωμένη εμπειρία για μια ομάδα που οι κοινωνίες αντιμετωπίζουν ως «Άλλο».

Υποστηρίζει ότι πολλά από όσα θεωρούμε φυσικές δυστυχίες των γηρατειών οφείλονται στον τρόπο που οι κοινωνίες περιθωριοποιούν όσους δεν θεωρούνται πια παραγωγικοί.

Πότε είπε ότι είναι φεμινίστρια

Το 1949 δεν ταυτιζόταν με τον όρο. Πίστευε ότι η σοσιαλιστική αναδιάρθρωση της κοινωνίας θα έλυνε σε μεγάλο βαθμό και την καταπίεση των γυναικών. Η εμπειρία των γυναικείων κινημάτων των δεκαετιών του 1960 και του 1970 την έπεισε ότι η έμφυλη ανισότητα έχει δική της δομή.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 άρχισε να αυτοπροσδιορίζεται ανοιχτά ως φεμινίστρια και συμμετείχε στο Κίνημα Απελευθέρωσης των Γυναικών (MLF).

Το Μανιφέστο των 343

Στις 5 Απριλίου 1971 το «Le Nouvel Observateur» (τεύχος 334) δημοσίευσε με τίτλο «Un appel de 343 femmes» ένα κείμενο που έγραψε η Beauvoir, υπογεγραμμένο από 343 γυναίκες που δήλωναν ότι είχαν κάνει άμβλωση, κάτι παράνομο τότε. Ήταν το μοναδικό θέμα του εξωφύλλου. Το Charlie Hebdo απάντησε με σκίτσο που τις αποκαλούσε «343 πόρνες».

Την ίδια χρονιά η Gisèle Halimi και η Beauvoir ίδρυσαν το κίνημα «Choisir la cause des femmes», για να υπερασπίζεται τις υπογράφουσες. Ο νόμος που αποποινικοποιούσε την άμβλωση ψηφίστηκε στις αρχές του 1975.

Η υπογραφή του 1977 και το ζήτημα της συναίνεσης

Στις 26 Ιανουαρίου 1977 η «Le Monde» δημοσίευσε ανοιχτή επιστολή, που έγραψε ο Gabriel Matzneff και υπέγραψαν 69 άνθρωποι, ανάμεσά τους η Beauvoir. Αφορούσε την υπόθεση των Bernard Dejager, Jean-Claude Gallien και Jean Burckhardt, που κρατούνταν από το φθινόπωρο του 1973 για σεξουαλικές πράξεις με παιδιά 12–13 ετών.

Η επιστολή ζητούσε να αφεθούν ελεύθεροι και υποστήριζε ότι οι ανήλικοι είχαν συναινέσει και ότι ο νόμος τους στερούσε αυτό το δικαίωμα. Ο Michel Foucault δεν υπέγραψε εκείνη την επιστολή. Ο Μάιος του 1977 έφερε δεύτερο κείμενο με περίπου 80 υπογράφοντες, όπου αναφέρονται και οι Sartre και Beauvoir.

Σήμερα η υπογραφή αυτή θεωρείται από τα πιο προβληματικά σημεία της πολιτικής της δράσης. Διαβάζεται και δίπλα στις ανισότητες εξουσίας στις σχέσεις της με πρώην μαθήτριες.

Η Sylvie Le Bon και η υιοθεσία του 1980

Η Beauvoir δεν απέκτησε βιολογικά παιδιά. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 γνώρισε τη Sylvie Le Bon, νεαρή φοιτήτρια φιλοσοφίας, και ανάμεσά τους αναπτύχθηκε στενός δεσμός. Το 1980 την υιοθέτησε.

Η Sylvie έγινε η διαχειρίστρια του αρχείου της. Το 1986 βρήκε σε ντουλάπι ένα μεγάλο δέμα με τα γράμματα της Beauvoir προς τον Sartre, που εκδόθηκαν το 1990. Με επιμέλειά της εκδόθηκαν και το «Journal de guerre», οι «Cahiers de jeunesse» και το «Les Inséparables».

Ο Sartre πεθαίνει

Ο Jean-Paul Sartre πέθανε στις 15 Απριλίου 1980, μετά από περίοδο σοβαρής επιδείνωσης της υγείας του. Στην κηδεία του συγκεντρώθηκαν, κατά τις γαλλικές πηγές, 50.000 άνθρωποι.

Στο «La Cérémonie des adieux» (1981) περιέγραψε με ασυνήθιστη λεπτομέρεια τις τελευταίες του μέρες. Ήταν το πρώτο της βιβλίο που δεν είχε δώσει στον Sartre να διαβάσει πριν εκδοθεί.

Βραβεία και υποψηφιότητες

Εκτός από το Goncourt του 1954, τιμήθηκε με το βραβείο Ιερουσαλήμ το 1975, το Αυστριακό Κρατικό Βραβείο Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας το 1978 και το βραβείο Sonning το 1983. Προτάθηκε και για το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1961, το 1969 και το 1973.

Η επιρροή της όμως μετριέται κυρίως από τη θέση του «Δεύτερου Φύλου» σε πανεπιστήμια και γυναικεία κινήματα σε πολλές χώρες.

Ο θάνατός της

Η Simone de Beauvoir πέθανε στις 14 Απριλίου 1986 στο νοσοκομείο Cochin του Παρισιού, σε ηλικία 78 ετών, έξι χρόνια σχεδόν ημέρα με ημέρα μετά τον Sartre. Η υγεία της είχε επιδεινωθεί μετά το 1980.

Οι πηγές διαφέρουν για την αιτία: κάποιες αναφέρουν πνευμονία, κάποιες πνευμονικό οίδημα και άλλες γενικά αναπνευστική πάθηση. Ο Lanzmann και η Sylvie Le Bon ήταν δίπλα της.

Η κηδεία της 19ης Απριλίου 1986

Η κηδεία έγινε στις 19 Απριλίου 1986. Περίπου 5.000 άνθρωποι ακολούθησαν την πομπή ως το κοιμητήριο του Montparnasse, κυρίως γυναίκες που κρατούσαν κόκκινα γαρίφαλα και σήματα του γυναικείου κινήματος, κατά τις εφημερίδες της εποχής.

Λουλούδια από όλον τον κόσμο γέμισαν τη γωνιά του κοιμητηρίου, μαζί με πανό και κάρτες από ομάδες που σχετίζονταν με το γυναικείο κίνημα.

Πού αναπαύεται η Σιμόν ντε Μποβουάρ

Η Beauvoir είναι θαμμένη στο Cimetière du Montparnasse, στη Division 20, στον ίδιο τάφο με τον Sartre, σύμφωνα με τον χάρτη της Ville de Paris. Ο τάφος είναι συνήθως γεμάτος φιλιά από κραγιόν και λουλούδια.

Φορούσε στην ταφή το ασημένιο δαχτυλίδι του Algren. Το κοιμητήριο βρίσκεται στη γειτονιά όπου γεννήθηκε. Για άλλους τόπους μνήμης δες τη σελίδα με τους τάφους διασήμων και τους τόπους μνήμης.

Η Beauvoir πέρα από τον Sartre

Η σχέση με τον Sartre ήταν καθοριστική, αλλά η σύγχρονη έρευνα δεν τη βλέπει πια ως μαθήτρια του. Τα φοιτητικά ημερολόγια και οι χρονολογίες των ιδεών δείχνουν ότι ανέπτυξε δική της φιλοσοφία για την ελευθερία, την ηθική, το σώμα και την καταπίεση, και σε σημεία νωρίτερα ή σε άλλη κατεύθυνση.

Η ίδια είχε συμβάλει στην παλιά εικόνα, υποβαθμίζοντας συχνά δημόσια την πρωτοτυπία της.

Μύθοι και πραγματικότητα

Η συμφωνία Sartre–Beauvoir παρουσιάζεται συχνά ως παράδειγμα ελεύθερης αγάπης. Τα ημερολόγια και οι επιστολές δείχνουν πιο σύνθετη εικόνα, με ζήλια, ανισότητες και άτομα που δεν είχαν κανένα λόγο στη συμφωνία. Η Beauvoir δεν ήταν ούτε «η σύντροφος του Sartre» ούτε ένα πρόσωπο χωρίς σκιές.

Έγραψε για την ελευθερία, αλλά οι σχέσεις της με πολύ νεότερες πρώην μαθήτριες είχαν εμφανείς ανισότητες ηλικίας και εξουσίας. Αυτές οι αντιφάσεις δεν ακυρώνουν το έργο της, αλλά ανήκουν στη βιογραφία της.

Η θέση της στην ιστορία της σκέψης

Το «Δεύτερο Φύλο» παραμένει σημείο αναφοράς. Πολλές συγκεκριμένες πληροφορίες του έχουν ξεπεραστεί από τη σύγχρονη βιολογία και κοινωνιολογία. Το ερώτημα που θέτει, πόσο από όσα θεωρούμε φυσικά είναι κοινωνικά κατασκευασμένο, μένει ανοιχτό.

Στο αρχείο μας θα βρεις και άλλους συγγραφείς, όπως τον Edgar Allan Poe και τον Τσαρλς Μπουκόφσκι, καθώς και τη λίστα με τις βιογραφίες διασήμων.

Λιγότερο γνωστά στοιχεία για τη Σιμόν ντε Μποβουάρ

• Γεννήθηκε πάνω από τη brasserie La Rotonde στο Montparnasse.
• Η τράπεζα του παππού της τέθηκε σε εκκαθάριση τον Ιούλιο του 1909, όταν ήταν έξι μηνών.
• Έχασε την πίστη της στα δεκατέσσερα και έμεινε άθεη μέχρι τέλους.
• Η Zaza πέθανε από ιογενή εγκεφαλίτιδα ένα μήνα πριν κλείσει τα 22.
• Το μυθιστόρημα για τη Zaza γράφτηκε το 1954 και εκδόθηκε το 2020.
• Στην agrégation του 1929 ήταν η όγδοη γυναίκα που πέρασε και η νεότερη ποτέ.
• Το παρατσούκλι «Castor» το έδωσε ο René Maheu, και κράτησε για πενήντα χρόνια.
• Ο Sartre της πρότεινε αρχικά γάμο, με «δίχρονο μίσθωμα» σε παγκάκι έξω από το Λούβρο.
• Ο Bost παντρεύτηκε την Olga Kosakiewicz το 1946 και παρέμεινε εραστής της Beauvoir.
• Η Bianca Bienenfeld εμφανίζεται στα απομνημονεύματά της ως Louise Védrine.
• Η έρευνα για τη Sorokine κράτησε περίπου 18 μήνες και η απόλυση ανακοινώθηκε στις 23 Ιουνίου 1943.
• Το 1944 έγραψε σενάρια για το Radio-Vichy, με θέμα το music-hall.
• Το «Δεύτερο Φύλο» πούλησε περίπου 20.000 αντίτυπα την πρώτη εβδομάδα.
• Η πρώτη αγγλική μετάφραση έκοψε περίπου 15% του κειμένου.
• Ο μεταφραστής ήταν ζωολόγος, και η εκδότρια νόμιζε ότι το βιβλίο ήταν εγχειρίδιο σεξ.
• Ο Algren της έδωσε ένα ασημένιο δαχτυλίδι που φορούσε και στην ταφή.
• Έγραψε περίπου 300 γράμματα στον Algren μεταξύ 1947 και 1964.
• Το Μανιφέστο των 343 ήταν το μοναδικό θέμα στο εξώφυλλο του «Nouvel Observateur».
• Το εξώφυλλο του βιβλίου για τη Boupacha ήταν σχέδιο του Picasso.
• Η Sylvie Le Bon βρήκε τα γράμματά της προς τον Sartre σε ντουλάπι το 1986.
• Προτάθηκε για το Νόμπελ Λογοτεχνίας τρεις φορές.
• Ο τάφος της είναι συνήθως γεμάτος φιλιά από κραγιόν.

Συχνές ερωτήσεις