Ο Oscar Wilde — Όσκαρ Ουάιλντ γνώρισε μέσα σε λίγους μήνες την απόσταση ανάμεσα στη θεατρική αποθέωση και στην κοινωνική συντριβή. Στις αρχές του 1895 δύο κωμωδίες του παίζονταν στο Λονδίνο. Τον Μάιο καταδικάστηκε σε δύο χρόνια φυλάκιση με καταναγκαστική εργασία για πράξεις που ο τότε βρετανικός νόμος χαρακτήριζε «gross indecency» μεταξύ ανδρών. Ο συγγραφέας που είχε αποκαλύψει τη δύναμη του προσωπείου βρέθηκε εκτεθειμένος σε μια κοινωνία που μπορούσε να θαυμάζει το πνεύμα του και ταυτόχρονα να απαιτεί τον εξευτελισμό του.

Γεννημένος στο Δουβλίνο στις 16 Οκτωβρίου 1854, πέθανε στο Παρίσι στις 30 Νοεμβρίου 1900, μόλις 46 ετών. Άφησε το Πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι, παραμύθια, δοκίμια και κωμωδίες που διαβάζονται και ανεβαίνουν στη σκηνή μέχρι σήμερα. Η βιογραφία του περιλαμβάνει την καλλιέργεια, την οικογένεια, τον έρωτα, τη ματαιοδοξία και τις αντιφάσεις ενός δημιουργού, αλλά και τη λειτουργία ενός συστήματος ποινικής και κοινωνικής καταστολής.^{[1], [2], [18], [20]}

1854: ένα παιδί στο πνευματικό Δουβλίνο

Ο Oscar Fingal O’Flahertie Wills Wilde γεννήθηκε στο σπίτι της οικογένειας, στη Westland Row 21. Αργότερα οι Ουάιλντ εγκαταστάθηκαν στη Merrion Square. Ο πατέρας του, William Wilde, ήταν διακεκριμένος χειρουργός, ειδικός στις παθήσεις των ματιών και των αυτιών, με ενδιαφέρον για την αρχαιολογία και την ιρλανδική ιστορία. Η μητέρα του, Jane Francesca Wilde, έγραφε με το ψευδώνυμο Speranza.

Στο οικογενειακό περιβάλλον συνυπήρχαν η επιστήμη, η λογοτεχνία και η συζήτηση για την Ιρλανδία. Ο Ουάιλντ ήταν Ιρλανδός συγγραφέας της αγγλικής γλώσσας, με βαθιά κλασική παιδεία και στενή σχέση με τη γαλλική κουλτούρα. Η σταδιοδρομία του στο Λονδίνο αναπτύχθηκε πάνω σε αυτή την πολύπλευρη καταγωγή. Η εικόνα του κοσμοπολίτη αισθητιστή είχε πίσω της ένα σπίτι γεμάτο βιβλία, ιδέες και ισχυρές προσωπικότητες.^{[2], [3]}

Η Speranza, η οικογένεια και η απώλεια της Isola

Η Jane Wilde είχε ήδη δημόσια φωνή ως ποιήτρια, μεταφράστρια και υποστηρίκτρια του ιρλανδικού εθνικού κινήματος. Συνδέθηκε με τους Young Irelanders και δημοσίευε στην εφημερίδα The Nation. Η λογοτεχνική της δραστηριότητα και το ενδιαφέρον της για τη θέση των γυναικών πρόσφεραν στον γιο της ένα πρώιμο παράδειγμα πνευματικής ανεξαρτησίας.

Ο Όσκαρ μεγάλωσε με τον μεγαλύτερο αδελφό του Willie και τη μικρότερη αδελφή του Isola. Ο θάνατός της το 1867, σε παιδική ηλικία, υπήρξε σοβαρό οικογενειακό τραύμα. Η μνήμη της συνδέεται με το ποίημα «Requiescat». Η απώλεια και η τρυφερότητα εμφανίζονται έτσι νωρίς στη διαδρομή ενός συγγραφέα που έγινε παγκοσμίως γνωστός κυρίως για την εξυπνάδα και την κοινωνική του λάμψη.^{[4], [13]}

Από το Portora στο Trinity και στην Οξφόρδη

Φοίτησε στο Portora Royal School του Enniskillen και στη συνέχεια σπούδασε κλασικά γράμματα στο Trinity College Dublin, από το 1871 έως το 1874. Με υποτροφία συνέχισε στο Magdalen College της Οξφόρδης, όπου έμεινε μέχρι το 1878. Η γνώση της αρχαίας ελληνικής και λατινικής γραμματείας αποτέλεσε σταθερό υπόβαθρο της σκέψης του.

Στην Οξφόρδη γνώρισε τις αισθητικές ιδέες του John Ruskin και του Walter Pater. Το 1878 κέρδισε το βραβείο Newdigate για το ποίημα Ravenna. Οι επιδόσεις του υπενθυμίζουν ότι η μετέπειτα πρόκληση στηριζόταν σε πραγματική μελέτη. Η ευχέρεια με την οποία αναφερόταν στην αρχαιότητα, στην τέχνη και στη φιλοσοφία είχε καλλιεργηθεί προτού δημιουργηθεί η φήμη του ανθρώπου που κέρδιζε μια συζήτηση με μία μόνο φράση.^{[2], [3], [5]}

Ο αισθητισμός και η κατασκευή μιας δημόσιας προσωπικότητας

Εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο στα τέλη της δεκαετίας του 1870 και έγινε αναγνωρίσιμο πρόσωπο του αισθητισμού. Η ιδιαίτερη ενδυμασία, η επιμελημένη εμφάνιση και ο τρόπος ομιλίας του αποτελούσαν μέρος μιας δημόσιας παράστασης. Το 1881 εξέδωσε τα Poems, ενώ αναζητούσε ακόμη τη θέση του στη λογοτεχνία.

Ο αισθητισμός διεκδικούσε την αυτονομία της καλλιτεχνικής εμπειρίας απέναντι στην απαίτηση κάθε έργο να προσφέρει άμεσο ηθικό δίδαγμα ή πρακτική χρησιμότητα. Στον Ουάιλντ η θέση αυτή πήρε πολλές μορφές: δοκίμιο, διάλογο, κοινωνική εμφάνιση, ακόμη και αστείο. Η αντίφαση ανάμεσα στη σοβαρή σκέψη και στην επιδεικτική πόζα έκανε τη φωνή του ελκυστική και εύκολο στόχο γελοιογραφίας. Καλλιεργούσε τη διασημότητα πριν αποκτήσει τις μεγάλες θεατρικές επιτυχίες του.^{[5], [13]}

Η περιοδεία του 1882 και ένας διάσημος ατεκμηρίωτος μύθος

Το 1882 περιόδευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες και στον Καναδά, δίνοντας διαλέξεις για την τέχνη, τη διακόσμηση και την ομορφιά στην καθημερινή ζωή. Η παρουσία του συνδέθηκε και με την εμπορική προβολή της οπερέτας Patience των Gilbert και Sullivan, η οποία σατίριζε τον αισθητισμό. Ο νεαρός Ιρλανδός μετατράπηκε σε διεθνές θέαμα, μέσα από συνεντεύξεις, φωτογραφίες και ανταποκρίσεις.

Στην άφιξή του στη Νέα Υόρκη αποδίδεται συχνά η δήλωση ότι δεν είχε να δηλώσει στο τελωνείο τίποτε πέρα από την ιδιοφυΐα του. Η ειδική έρευνα για την περιοδεία επισημαίνει ότι δεν υπάρχει σύγχρονη πρωτογενής επιβεβαίωση της περίφημης ατάκας. Το ανέκδοτο ταιριάζει στη δημόσια εικόνα του, αλλά δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βέβαιο περιστατικό. Οι φωτογραφίες του Napoleon Sarony, αντιθέτως, είναι πραγματικά τεκμήρια του τρόπου με τον οποίο παρουσίαζε τον εαυτό του.^{[1], [6]}

Η Κόνστανς Λόιντ, ο γάμος και οι δύο γιοι

Στις 29 Μαΐου 1884 παντρεύτηκε την Constance Lloyd. Εγκαταστάθηκαν στο Chelsea και απέκτησαν δύο γιους: τον Cyril, το 1885, και τον Vyvyan, το 1886. Η οικογενειακή ζωή συνυπήρξε με την προσπάθειά του να εξασφαλίσει εισόδημα και να εδραιωθεί ως συγγραφέας.

Η Κόνστανς έγραφε παιδικά βιβλία, συμμετείχε σε γυναικείες κοινωνικές και πολιτικές οργανώσεις και διατηρούσε δικό της κύκλο ενδιαφερόντων. Το σπίτι τους φιλοξενούσε καλλιτέχνες και λογοτέχνες. Η σχέση του ζευγαριού μεταβλήθηκε μέσα στον χρόνο και δέχτηκε ισχυρή πίεση από την εξωοικογενειακή ζωή του Όσκαρ, τις οικονομικές δυσκολίες και τελικά το σκάνδαλο. Η βιογραφία της Κόνστανς έχει αυθύπαρκτη σημασία, ιδίως όταν εξετάζουμε το κόστος που επιβλήθηκε σε ολόκληρη την οικογένεια.^{[7], [20]}

Ο λιγότερο γνωστός εκδότης του «The Woman’s World»

Από το 1887 έως το 1889 εργάστηκε ως επιμελητής του περιοδικού The Woman’s World. Η εκδοτική αυτή δραστηριότητα φωτίζει μια πλευρά που συχνά χάνεται πίσω από τις ατάκες και τα σκάνδαλα. Στο περιοδικό άνοιξε χώρο για τη λογοτεχνία, την εκπαίδευση, την εργασία και τη δημόσια παρουσία των γυναικών.

Η αλληλογραφία που διατηρεί η British Library περιλαμβάνει προσκλήσεις του προς γυναίκες συγγραφείς για συνεργασία. Το αναγνωστικό κοινό αντιμετωπιζόταν ως κοινότητα με πνευματικά και κοινωνικά ενδιαφέροντα, ενώ οι γυναίκες εμφανίζονταν ως ενεργές παραγωγοί λόγου. Η πρακτική αυτή δίνει συγκεκριμένο περιεχόμενο στο ενδιαφέρον του για την ελευθερία της προσωπικότητας. Δείχνει επίσης έναν επαγγελματία των γραμμάτων που εργαζόταν με συντάκτες, προθεσμίες και εκδοτικές επιλογές.^{[8], [13]}

Τα παραμύθια: η ομορφιά συναντά τη φτώχεια και την απώλεια

Το The Happy Prince and Other Tales κυκλοφόρησε το 1888 και ακολούθησε το A House of Pomegranates το 1891. Ο «Ευτυχισμένος πρίγκιπας», ο «Εγωιστής γίγαντας» και τα άλλα παραμύθια συνδυάζουν την απλή αφηγηματική μορφή με τη θλίψη, τη σκληρότητα και την κοινωνική παρατήρηση.

Στον «Ευτυχισμένο πρίγκιπα», η λαμπρή επιφάνεια ενός αγάλματος αποσυναρμολογείται για να βοηθηθούν άνθρωποι που υποφέρουν. Στον «Εγωιστή γίγαντα», η περιφραγμένη ιδιοκτησία συνδέεται με τη στέρηση της χαράς και η αλλαγή του ήρωα με το άνοιγμα προς τους άλλους. Μια ανάγνωση των παραμυθιών αναδεικνύει πόσο στενά μπορούσαν να συνυπάρχουν η αισθητική απόλαυση και η συμπόνια στη γραφή του. Το ύφος παραμένει κομψό, αλλά οι ιστορίες ζητούν από τον αναγνώστη να προσέξει όσους βρίσκονται έξω από τον προστατευμένο κόσμο των ισχυρών.^{[1], [9]}

1890–1891: το «Πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι» και οι διαφορετικές εκδοχές του

Το μοναδικό μυθιστόρημά του εμφανίστηκε αρχικά στο τεύχος Ιουλίου 1890 του Lippincott’s Monthly Magazine. Το 1891 κυκλοφόρησε σε αναθεωρημένη και διευρυμένη μορφή βιβλίου. Η διαφορά των δύο χρονολογιών είναι ουσιώδης: το 1890 αφορά την πρώτη περιοδική δημοσίευση, το 1891 την πρώτη έκδοση σε βιβλίο.

Η μελέτη του χειρογράφου στη Morgan Library δείχνει ότι το κείμενο πέρασε από εκδοτικές επεμβάσεις και από αναθεωρήσεις του ίδιου του συγγραφέα. Μεταβλήθηκαν, μεταξύ άλλων, διατυπώσεις σχετικές με την έλξη και την αφοσίωση μεταξύ των ανδρικών προσώπων. Επομένως οι χαρακτηρισμοί «λογοκριμένο» και «αλογόκριτο» χρειάζονται συγκεκριμένο σημείο αναφοράς: χειρόγραφο, περιοδική δημοσίευση ή μεταγενέστερο βιβλίο. Η εκδοτική ιστορία του έργου αποτυπώνει την πίεση που δεχόταν ένας δημιουργός όταν η αισθητική συζήτηση μετατρεπόταν σε ηθική κατηγορία.^{[10], [11]}

Τι αποκαλύπτει ο Ντόριαν Γκρέι για την εικόνα και την ευθύνη

Ο νεαρός Ντόριαν διατηρεί την εξωτερική του νεότητα, ενώ το πορτρέτο του καταγράφει τη φθορά και τις συνέπειες των πράξεών του. Η φανταστική αυτή συνθήκη επιτρέπει να διερευνηθεί η απόσταση ανάμεσα στην κοινωνικά θαυμαστή όψη και στην κρυμμένη βία. Ο λόρδος Henry γοητεύει με τις θεωρίες του, αλλά η γοητεία ενός ομιλητή δεν εγγυάται την αλήθεια των ιδεών του.

Το μυθιστόρημα μπορεί να διαβαστεί ως μελέτη της επιρροής, της αυτοεξαπάτησης και της επιθυμίας να απολαμβάνει κανείς χωρίς να αναλαμβάνει συνέπειες. Οι χαρακτήρες εκφράζουν διαφορετικές θέσεις και αντιφάσεις. Η ταύτιση κάθε ατάκας τους με τις απόψεις του Ουάιλντ θα περιόριζε τη δραματική λειτουργία του έργου. Η ομορφιά παραμένει κεντρική, αλλά η αφήγηση εξετάζει το τίμημα της μετατροπής ενός ανθρώπου σε αντικείμενο αδιάκοπου θαυμασμού.^[11]

Ο κριτικός, ο παράδοξος λόγος και η «Ψυχή του ανθρώπου στον σοσιαλισμό»

Το 1891 εξέδωσε τη συλλογή δοκιμίων Intentions και δημοσίευσε το The Soul of Man under Socialism. Στα κριτικά του κείμενα η δημιουργική φαντασία και η υποκειμενική ματιά αποκτούν κεντρικό ρόλο. Το παράδοξο λειτουργεί ως μέσο μετακίνησης της σκέψης: μια οικεία βεβαιότητα αντιστρέφεται και αναγκάζει τον αναγνώστη να την εξετάσει ξανά.

Στην «Ψυχή του ανθρώπου στον σοσιαλισμό» φαντάζεται κοινωνικές συνθήκες που θα επέτρεπαν την ελεύθερη ανάπτυξη της ατομικότητας. Επικρίνει την εξουσία που καταπιέζει τον άνθρωπο, την ιδιοκτησία που τον δεσμεύει και τη φιλανθρωπία όταν συντηρεί το σύστημα της στέρησης. Πρόκειται για ιδιαίτερη, έντονα ατομικιστική πολιτική σκέψη, συνδεδεμένη με τις αισθητικές του αξίες. Το δοκίμιο διευρύνει την εικόνα του Ουάιλντ πέρα από τον δανδή των σαλονιών και επιτρέπει να αναγνωρίσουμε την κοινωνική διάσταση της υπεράσπισης της δημιουργικότητας.^{[1], [12]}

Η θεατρική επιτυχία: η κοινωνία γελά με τις αντιφάσεις της

Με τη Βεντάλια της λαίδης Γουίντερμιρ το 1892 και το Μια γυναίκα χωρίς σημασία το 1893 καθιερώθηκε στη λονδρέζικη σκηνή. Οι κωμωδίες του αξιοποιούν παρεξηγήσεις, μυστικά, κοινωνικές συμβάσεις και λαμπρούς διαλόγους. Μέσα στα σαλόνια τους εξετάζονται το χρήμα, η καταγωγή, η φήμη και τα διαφορετικά ηθικά μέτρα για άνδρες και γυναίκες.

Στον Ιδανικό σύζυγο, που πρωτοπαρουσιάστηκε τον Ιανουάριο του 1895, η πολιτική επιτυχία απειλείται από ένα παλαιό οικονομικό παράπτωμα. Η δημόσια εικόνα του άμεμπτου πολιτικού συγκρούεται με την ιστορία που την κατέστησε δυνατή. Η κωμωδία θέτει ερωτήματα για την ακεραιότητα, την απαίτηση της τελειότητας και τη δυνατότητα αναγνώρισης του λάθους. Η επιφανειακή ελαφρότητα του διαλόγου επιτρέπει μια ιδιαίτερα αιχμηρή εξέταση της εξουσίας.^{[13], [14], [20]}

«The Importance of Being Earnest»: η ταυτότητα ως παιχνίδι

Στις 14 Φεβρουαρίου 1895 ανέβηκε το The Importance of Being Earnest, γνωστό στα ελληνικά ως Η σημασία του να είσαι σοβαρός. Η κωμωδία οργανώνεται γύρω από πλαστές ταυτότητες, επινοημένα πρόσωπα και ερωτικές προσδοκίες που εξαρτώνται ακόμη και από ένα όνομα. Το αγγλικό λογοπαίγνιο συνδέει το «earnest», τον σοβαρό και ειλικρινή, με το όνομα Ernest.

Ο μηχανισμός των παρεξηγήσεων αποκαλύπτει την αυθαιρεσία κοινωνικών κριτηρίων που παρουσιάζονται ως απολύτως φυσικά. Οι χαρακτήρες διακηρύσσουν τη σοβαρότητά τους ενώ υπηρετούν τις επιθυμίες τους με επινοήσεις. Το κοινό καλείται να απολαύσει την ακρίβεια της κατασκευής και ταυτόχρονα να αναγνωρίσει τη δική του συμμετοχή στο παιχνίδι. Η επιτυχία έφερε τον Ουάιλντ στην κορυφή της θεατρικής ζωής, λίγες εβδομάδες πριν από την έναρξη των δικών.^{[15], [20]}

Η «Σαλώμη»: ένα γαλλικό έργο και μια διαφορετική μορφή πρόκλησης

Η Σαλώμη γράφτηκε στα γαλλικά και δημοσιεύτηκε σε αυτή τη γλώσσα το 1893. Η αγγλική έκδοση ακολούθησε το 1894, με τις εικονογραφήσεις του Aubrey Beardsley. Η προβλεπόμενη λονδρέζικη παράσταση είχε εμποδιστεί από τη λογοκρισία, στο πλαίσιο της απαγόρευσης σκηνικής αναπαράστασης βιβλικών προσώπων. Το έργο παρουσιάστηκε στο Παρίσι το 1896, ενώ ο συγγραφέας βρισκόταν στη φυλακή.

Η επιθυμία, η εξουσία και η καταστροφή αποκτούν εδώ συμβολιστική ένταση, σε μεγάλη απόσταση από τους μηχανισμούς των κοινωνικών κωμωδιών. Οι ασπρόμαυρες συνθέσεις του Beardsley πρόσθεσαν μια ιδιαίτερη εικαστική γλώσσα και έκαναν την έκδοση εμβληματική για την τέχνη του τέλους του αιώνα. Η περίπτωση δείχνει πόσες διαφορετικές μορφές δημιουργίας συνυπήρχαν στον Ουάιλντ και πόσο συχνά η καλλιτεχνική του αναζήτηση συναντούσε θεσμικά όρια.^{[1], [16], [33]}

Ο λόρδος Alfred Douglas και η σύγκρουση με τον Queensberry

Το 1891 γνώρισε τον Lord Alfred Douglas, τον νεότερο ποιητή που έμεινε γνωστός ως Bosie. Η σχέση τους περιλάμβανε ερωτική έλξη, λογοτεχνική οικειότητα, συγκρούσεις και έντονη συναισθηματική εξάρτηση. Ο πατέρας του Douglas, μαρκήσιος του Queensberry, αντιμετώπισε τη σχέση επιθετικά.

Τον Φεβρουάριο του 1895 ο μαρκήσιος άφησε στο Albemarle Club μια προσβλητική κάρτα που κατηγορούσε τον Ουάιλντ για σοδομισμό. Η κάρτα διασώζεται στα βρετανικά Εθνικά Αρχεία και αποτελεί βασικό τεκμήριο της υπόθεσης. Ο συγγραφέας αποφάσισε να κινηθεί νομικά για δυσφήμηση. Η απόφαση συνδέθηκε με την επιθυμία του να αποκρούσει τη δημόσια προσβολή, αλλά τον έφερε σε μια διαδικασία όπου η ιδιωτική του ζωή θα εξεταζόταν συστηματικά και εχθρικά.^{[17], [18], [19]}

Οι τρεις δίκες του 1895: από την προσφυγή στη δίωξη

Η πρώτη δίκη άρχισε στις 3 Απριλίου 1895. Ο Ουάιλντ είχε προκαλέσει τη δίωξη του Queensberry για δυσφήμηση και εμφανιζόταν ως ο θιγόμενος. Η υπεράσπιση του μαρκησίου, με κεντρικό δικηγόρο τον Edward Carson, χρησιμοποίησε λογοτεχνικά κείμενα, επιστολές και μαρτυρίες για τη σεξουαλική ζωή του συγγραφέα. Η υπόθεση κατέρρευσε και ο Queensberry αθωώθηκε.

Στις 5 Απριλίου ο Ουάιλντ συνελήφθη. Στην επόμενη ποινική δίκη κατηγορούμενοι ήταν ο ίδιος και ο Alfred Taylor. Οι ένορκοι δεν κατέληξαν σε ενιαία ετυμηγορία για το σύνολο των επίμαχων κατηγοριών, και ακολούθησε νέα δίκη. Στις 25 Μαΐου 1895 ο Ουάιλντ κρίθηκε ένοχος και καταδικάστηκε σε δύο χρόνια φυλάκιση με καταναγκαστική εργασία. Η διαδοχή αυτή εξηγεί γιατί μιλάμε για τρεις δίκες και γιατί η αρχική του προσφυγή διαφέρει ουσιωδώς από τις ποινικές διώξεις που ακολούθησαν.^{[18], [19], [20]}

Τι ακριβώς τιμωρούσε ο νόμος

Η καταδίκη βασίστηκε στη διάταξη περί «gross indecency» του Criminal Law Amendment Act του 1885, η οποία ποινικοποιούσε σεξουαλικές πράξεις μεταξύ ανδρών. Ο όρος ανήκει στη νομική γλώσσα της εποχής και αποδίδεται συνήθως ως «βαριά ασέλγεια». Χρειάζεται να παραμένει σε εισαγωγικά, ώστε να είναι σαφές ότι περιγράφει την κατηγορία του τότε συστήματος.

Τα λογοτεχνικά κείμενα και η δημόσια συμπεριφορά του αξιοποιήθηκαν στη διαδικασία ως υλικό ηθικού ελέγχου. Η γοητεία του μάρτυρα και η ικανότητα του επιγραμματικού λόγου είχαν πολύ διαφορετική λειτουργία μέσα σε ένα δικαστήριο από ό,τι σε ένα σαλόνι. Η υπόθεση δείχνει πώς η κοινωνική προκατάληψη αποκτούσε πρακτική ισχύ όταν συνδεόταν με τον ποινικό νόμο, την αστυνομική έρευνα και τη δημοσιότητα. Η προσωπική διασημότητα αύξησε την έκθεση και το εύρος του εξευτελισμού.^{[18], [19]}

Η δημοπρασία του σπιτιού: το τίμημα για την οικογένεια

Στις 24 Απριλίου 1895, πριν ακόμη ολοκληρωθούν οι ποινικές δίκες, δημοπρατήθηκαν αντικείμενα του σπιτιού στην Tite Street. Ο κατάλογος που διατηρεί το University College Oxford καταγράφει βιβλία, έπιπλα και προσωπικά αντικείμενα, αλλά και παιχνίδια των παιδιών. Πρόκειται για ένα μικρό, πολύ συγκεκριμένο τεκμήριο της διάλυσης της οικογενειακής καθημερινότητας.

Η Κόνστανς έφυγε με τους γιους τους από την Αγγλία και η οικογένεια υιοθέτησε το επώνυμο Holland. Δεν εκδόθηκε διαζύγιο, ενώ η ίδια τον επισκέφθηκε στη φυλακή. Τον Νοέμβριο του 1895 ο Ουάιλντ κηρύχθηκε σε πτώχευση. Το σκάνδαλο επηρέασε το εισόδημα, τις σχέσεις, τη στέγη και την ταυτότητα των παιδιών. Η καταγραφή αυτών των συνεπειών διευρύνει την ιστορία πέρα από τον διάσημο πρωταγωνιστή της.^{[1], [7], [20]}

Pentonville, Wandsworth, Reading: η ζωή του κρατουμένου

Η ποινή τον οδήγησε διαδοχικά στις φυλακές Pentonville, Wandsworth και Reading Gaol. Οι συνθήκες περιλάμβαναν απομόνωση, εξαντλητική εργασία, φτωχή διατροφή και αυστηρό περιορισμό της επικοινωνίας. Η υγεία του επιβαρύνθηκε σοβαρά. Στο Ρέντινγκ συνδέθηκε με τον αριθμό C.3.3., από τη θέση του κελιού του.

Η εμπειρία της φυλακής μετέβαλε τη σχέση του με τον χρόνο, το σώμα και τη γλώσσα. Ο δημόσιος άνθρωπος που είχε συνηθίσει στην κίνηση και στη συζήτηση υποχρεώθηκε να ζει μέσα στην επανάληψη και στην εξάρτηση από μικρές διοικητικές αποφάσεις. Στο ίδιο διάστημα πέθανε η μητέρα του, τον Φεβρουάριο του 1896. Η απώλεια ήρθε να προστεθεί στην καταδίκη και στην απομάκρυνση από την οικογένειά του.^{[4], [21], [22]}

«De Profundis»: η επιστολή που δεν είναι απλό ημερολόγιο

Στους τελευταίους μήνες της κράτησης, από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο του 1897, έγραψε τη μεγάλη επιστολή προς τον Douglas που έγινε γνωστή ως De Profundis — Εκ βαθέων. Αναμετριέται με τη σχέση τους, τις δικές του επιλογές, την οδύνη και την ανάγκη να ξαναβρεί μια δημιουργική στάση απέναντι στη ζωή.

Το κείμενο συνδυάζει την αυτοκριτική με την κατηγορία, τη θρησκευτική αναζήτηση με την αισθητική σκέψη. Χρειάζεται να διαβαστεί ως δουλεμένο έργο και ως προσωπική μαρτυρία ενός ανθρώπου σε ακραίες συνθήκες. Το 1905 ο Robert Ross δημοσίευσε μέρος του. Σύμφωνα με την τεκμηρίωση της British Library, η πλήρης και ορθή έκδοση του χειρογράφου εμφανίστηκε το 1962, στα The Letters of Oscar Wilde του Rupert Hart-Davis. Η ιστορία της έκδοσης είναι ουσιώδης όταν συγκρίνουμε διαφορετικές μεταφράσεις ή αναφερόμαστε στο περιεχόμενό του.^{[23], [24], [32]}

19 Μαΐου 1897: η ελευθερία και η αναχώρηση από την Αγγλία

Στις 18 Μαΐου 1897 μεταφέρθηκε από το Ρέντινγκ στο Pentonville και αποφυλακίστηκε το επόμενο πρωί, στις 19 Μαΐου. Η διάκριση εξηγεί τις δύο ημερομηνίες που συναντώνται σε συνοπτικές αφηγήσεις. Έφυγε για τη Γαλλία και δεν επέστρεψε στη Βρετανία.

Χρησιμοποίησε το όνομα Sebastian Melmoth και εγκαταστάθηκε αρχικά στην περιοχή του Dieppe, στο Berneval. Η μετακίνησή του περιγράφεται συχνά ως εξορία, με την έννοια της ζωής μακριά από τη χώρα όπου είχε εργαστεί και είχε καταδικαστεί. Η αναχώρηση δεν ήταν δικαστική απόφαση απέλασης. Η ελευθερία συνοδευόταν από περιορισμένους οικονομικούς πόρους, τραυματισμένη υγεία και την ανάγκη να οργανώσει ξανά την καθημερινότητά του.^{[1], [18], [22]}

Η «Μπαλάντα της φυλακής του Ρέντινγκ» και η φωνή των κρατουμένων

Το 1898 εκδόθηκε το The Ballad of Reading Gaol, αρχικά με την υπογραφή C.3.3.. Το ποίημα γράφτηκε μετά την αποφυλάκισή του. Αφετηρία του ήταν η εκτέλεση του κρατουμένου Charles Thomas Wooldridge, ο οποίος είχε καταδικαστεί για τη δολοφονία της συζύγου του και απαγχονίστηκε στις 7 Ιουλίου 1896.

Η αφήγηση διευρύνεται από την περίπτωση ενός ανθρώπου στη συλλογική εμπειρία της αναμονής, του φόβου και της κρατικής τιμωρίας. Ο Ουάιλντ διατηρεί την ιδιαιτερότητα του εγκλήματος και ταυτόχρονα εξετάζει τι κάνει η φυλακή στους ανθρώπους που ζουν μέσα της. Ο ρυθμός και η επανάληψη δίνουν δημόσια μορφή σε μια εμπειρία που το σωφρονιστικό σύστημα κρατούσε απομονωμένη. Η προσωπική πτώση μετατρέπεται σε παρατήρηση για την ανθρώπινη ευαλωτότητα και τη λειτουργία της εξουσίας.^{[2], [21], [22], [25]}

Τα τελευταία χρόνια, η Νάπολη και ο θάνατος της Κόνστανς

Μετά την αποφυλάκιση ξανασυναντήθηκε με τον Douglas και πέρασαν ένα διάστημα μαζί στη Νάπολη. Η επανένωση προκάλεσε νέες συγκρούσεις και τελικά η κοινή διαμονή τους έληξε. Η διαδρομή αυτή δείχνει ότι η γραφή του De Profundis δεν είχε κλείσει οριστικά την προσωπική του ιστορία ούτε είχε λύσει όλες τις αντιφάσεις της.

Η Κόνστανς πέθανε το 1898. Ο Όσκαρ παρέμεινε απομακρυσμένος από τους γιους του. Στο Παρίσι στηριζόταν σε φίλους και σε όσα έσοδα μπορούσαν να εξασφαλιστούν από τα έργα του. Ο Robert Ross και ο Reggie Turner ανήκαν στους ανθρώπους που στάθηκαν κοντά του. Η φτώχεια και η κοινωνική απομόνωση ήταν πραγματικές, αλλά η εικόνα ενός ανθρώπου εγκαταλειμμένου από κάθε φίλο δεν αποδίδει τη βοήθεια που έλαβε.^{[1], [26]}

30 Νοεμβρίου 1900: ο θάνατος στο Hôtel d’Alsace

Ο Oscar Wilde πέθανε στο Hôtel d’Alsace, στη rue des Beaux-Arts του Παρισιού, στις 30 Νοεμβρίου 1900, σε ηλικία 46 ετών. Λίγο πριν από τον θάνατό του έγινε δεκτός στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Η αιτία θανάτου καταγράφεται συνήθως ως μηνιγγίτιδα.

Μεταγενέστερες ιατρικοϊστορικές μελέτες εξετάζουν τη σύνδεση της τελικής εγκεφαλικής λοίμωξης με χρόνια πάθηση του αυτιού. Η επιδείνωση και η επέμβαση στο δεξί αυτί τους τελευταίους μήνες του 1900 αποτελούν σημαντικά στοιχεία αυτής της συζήτησης. Η σύνδεση με την ωτίτιδα είναι αναδρομική ιατρική ερμηνεία των σωζόμενων τεκμηρίων. Οι παλαιότερες θεωρίες για σύφιλη δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως βεβαιωμένη αιτία του θανάτου του.^{[1], [2], [26], [27], [28]}

Η κηδεία, η πρώτη ταφή και ο τάφος στο Περ-Λασέζ

Η πρώτη ταφή έγινε στο κοιμητήριο του Bagneux — Μπανιέ, έξω από το Παρίσι. Το 1909 τα λείψανά του μεταφέρθηκαν στο κοιμητήριο Père-Lachaise — Περ-Λασέζ. Ο γνωστός σημερινός τάφος βρίσκεται στον τομέα 89. Επομένως η αναφορά ότι τάφηκε εξαρχής στο Περ-Λασέζ το 1900 παραλείπει ένα ουσιώδες μέρος της ιστορίας.

Το ταφικό μνημείο του Jacob Epstein τοποθετήθηκε το 1912. Η επιβλητική μορφή του έδωσε νέα δημόσια παρουσία στον συγγραφέα που είχε φύγει από την Αγγλία στιγματισμένος. Το μνημείο έχει αναγνωριστεί ως προστατευόμενο ιστορικό έργο στη Γαλλία. Ο τόπος ταφής του συνδέει σήμερα τη μνήμη του λογοτέχνη με την ιστορία της καλλιτεχνικής ελευθερίας, της σεξουαλικότητας και της κοινωνικής αποδοχής.^{[1], [29], [30], [33]}

Από τον στιγματισμό στη μεταθανάτια αναγνώριση

Ο Ross εργάστηκε για τη διατήρηση και την έκδοση των έργων του, ενώ η φήμη του Ουάιλντ αναπτύχθηκε ξανά μέσα από τη θεατρική σκηνή, τις μεταφράσεις και τη μελέτη των κειμένων του. Η αποκατάσταση δεν έγινε με μία πράξη και δεν αφορούσε μόνο το δικαίωμα ενός καταδικασμένου ανθρώπου να διαβάζεται. Περιλάμβανε την επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο η βιογραφία του είχε παρουσιαστεί μέσα από την ηθικολογία.

Το 2017 εντάχθηκε στο πλαίσιο των μεταθανάτιων χαρίτων για καταδίκες βάσει καταργημένων νόμων εναντίον ομοφυλόφιλων ανδρών, που έγιναν γνωστές ως «Turing’s Law». Η θεσμική αυτή αναγνώριση ήρθε περισσότερο από έναν αιώνα μετά τον θάνατό του. Το έργο του προσφέρει έναν διαφορετικό χρόνο δικαίωσης: οι κωμωδίες εξακολουθούν να προκαλούν γέλιο, τα παραμύθια συγκίνηση και τα κείμενα της φυλακής σκέψη για τη μεταχείριση του ανθρώπου.^{[13], [18], [31]}

Η ιδιοφυΐα πίσω από την ατάκα

Η λογοτεχνική δύναμη του Ουάιλντ φαίνεται στην ακρίβεια της κατασκευής. Στις κωμωδίες οργανώνει πρόσωπα και μυστικά ώστε κάθε αποκάλυψη να μεταβάλλει τη σημασία όσων προηγήθηκαν. Στο μυθιστόρημα δίνει ορατή μορφή στην κρυμμένη συνέπεια μιας πράξης. Στα παραμύθια χρησιμοποιεί την απλότητα για να εκθέσει τη σκληρότητα, ενώ στα κείμενα της φυλακής μετατρέπει την οδύνη σε σύνθετη πνευματική εργασία.

Η κοινωνική καταδίκη αποτελεί καθοριστικό μέρος της ζωής του, αλλά η ανάγνωση μπορεί να φτάσει πολύ πιο πέρα από την εικόνα του μάρτυρα ή του λαμπρού συνομιλητή. Τα έργα του αναμετρώνται με την εξουσία της εμφάνισης, την αξία της ελευθερίας και τη δυσκολία της ειλικρίνειας. Η απόλαυση της γλώσσας και η σοβαρότητα αυτών των ερωτημάτων συνυπάρχουν σε κάθε εποχή που τον ξαναδιαβάζει. Για άλλες διαδρομές συγγραφέων, δες επίσης τις βιογραφίες του Ernest Hemingway και του Jack Kerouac.^{[9], [11], [14], [15], [24]}

Βασικά έργα του Oscar Wilde

Στα θεατρικά έργα διακρίνονται οι πρώτες παραστάσεις από την έκδοση σε βιβλίο. Το De Profundis δημοσιεύτηκε μεταθανάτια σε διαδοχικές μορφές.^{[1], [10], [23]}

Σύντομο χρονολόγιο

• 1854: Γέννηση στο Δουβλίνο, 16 Οκτωβρίου.
• 1871–1878: Σπουδές στο Trinity College και στο Magdalen College.
• 1882: Περιοδεία διαλέξεων στη Βόρεια Αμερική.
• 1884–1886: Γάμος με την Κόνστανς· γέννηση των δύο γιων.
• 1887–1889: Επιμέλεια του The Woman’s World.
• 1890–1891: Οι πρώτες εκδοχές του Ντόριαν Γκρέι.
• 1892–1895: Μεγάλες θεατρικές επιτυχίες.
• 1895: Τρεις δίκες· καταδίκη στις 25 Μαΐου· πτώχευση.
• 1897: De Profundis· αποφυλάκιση στις 19 Μαΐου· αναχώρηση για τη Γαλλία.
• 1898: Έκδοση της Μπαλάντας· θάνατος της Κόνστανς.
• 1900: Θάνατος στο Παρίσι, 30 Νοεμβρίου· πρώτη ταφή στο Μπανιέ.
• 1909 / 1912: Μεταφορά στο Περ-Λασέζ / τοποθέτηση του μνημείου.
• 2017: Μεταθανάτια θεσμική αποκατάσταση στο πλαίσιο της Turing’s Law.

Συχνές ερωτήσεις για τον Oscar Wilde

Πηγές και τεκμηρίωση

1. Oscar Wilde Society — Βιογραφικό χρονολόγιο, με βάση την έρευνα του Merlin Holland
2. Academy of American Poets — Oscar Wilde
3. Trinity College Dublin — Oscar Wilde και η οικογένειά του
4. Dictionary of Irish Biography — Jane Francesca Wilde, «Speranza»
5. The Poetry Foundation — Oscar Wilde: βιογραφία και έργο
6. Oscar Wilde Society — Η αμερικανική περιοδεία και η τεκμηρίωση του γνωστού ανεκδότου
7. University of Glasgow, The Correspondence of James McNeill Whistler — Constance Mary Wilde
8. British Library — Wilde’s editorial vision and the New Woman
9. Oscar Wilde — The Happy Prince and Other Tales, πρωτογενές κείμενο
10. Morgan Library & Museum — The Picture of Dorian Gray: χειρόγραφο και εκδοτικές μεταβολές
11. Oscar Wilde — The Picture of Dorian Gray, πρωτογενές κείμενο
12. Oscar Wilde — The Soul of Man under Socialism, πρωτογενές κείμενο
13. British Library — Life of Oscar Wilde
14. Oscar Wilde — An Ideal Husband, πρωτογενές κείμενο
15. Oscar Wilde — The Importance of Being Earnest, πρωτογενές κείμενο
16. Victoria and Albert Museum — Aubrey Beardsley: η Σαλώμη και η εικονογράφησή της
17. National Portrait Gallery — Oscar Wilde και Lord Alfred Douglas, Gillman & Co., Μάιος 1893
18. The National Archives — The life and court trials of Oscar Wilde: δικαστικά, σωφρονιστικά και βιογραφικά τεκμήρια
19. The London Archives — The Three Trials of Oscar Wilde
20. University College Oxford — Oscar Wilde’s 1895: ο κατάλογος της δημοπρασίας του σπιτιού του
21. Reading Museum — A very short history of Reading Gaol
22. Helen Johnston, Our Criminal Ancestors — Η μεταγωγή από το Ρέντινγκ και η αποφυλάκιση της 19ης Μαΐου 1897
23. British Library Archives — Add MS 81645–81647: De Profundis, χειρόγραφο και εκδοτική ιστορία
24. Oscar Wilde — De Profundis, παλαιότερη εκδοτική μορφή του κειμένου
25. Oscar Wilde — The Ballad of Reading Gaol, πρωτογενές κείμενο
26. Yale University, Modernism Lab — Oscar Wilde: έργο και τελευταία χρόνια
27. H. Feldmann, 2000 — Ιατρικοϊστορική μελέτη για την τελική ασθένεια του Wilde, PubMed
28. J. Rutka — The irony of being Oscar: the legendary life and death of Oscar Wilde, PubMed
29. Ville de Paris — Ο τάφος του Oscar Wilde στον τομέα 89 του Περ-Λασέζ
30. Υπουργείο Πολιτισμού Γαλλίας, POP / Mérimée — Προστατευόμενο ταφικό μνημείο Oscar Wilde
31. Υπουργείο Δικαιοσύνης Ηνωμένου Βασιλείου — Οι μεταθανάτιες χάριτες του 2017, «Turing’s Law»
32. British Library Archives — Add MS 50141 A–B: το χειρόγραφο του De Profundis
33. Petit Palais — Oscar Wilde, l’impertinent absolu: επίσημος φάκελος της έκθεσης του 2016