Το νεκροταφείο Highgate είναι το πιο γνωστό νεκροταφείο του Λονδίνου. Απλώνεται σε περίπου 15 εκτάρια, σε έναν λόφο στο βόρειο Λονδίνο, δίπλα στο Waterlow Park, και έχει περίπου 170.000 θαμμένους σε πάνω από 53.000 τάφους. Άνοιξε το 1839 και σήμερα είναι ταυτόχρονα νεκροταφείο, μνημείο και ένα είδος φυσικού καταφυγίου, γεμάτο δέντρα, αγριολούλουδα και ζώα.

Εδώ αναπαύονται ο Κάρολος Μαρξ (Karl Marx), η George Eliot, ο Michael Faraday, ο Douglas Adams και ο George Michael, δίπλα σε βικτοριανούς μεγιστάνες, πυγμάχους, συγγραφείς και έναν Ρώσο αντιφρονούντα που δηλητηριάστηκε. Πολλά από τα μνημεία είναι έργα με αιγυπτιακές και γοτθικές επιρροές, και ο χώρος έχει εμπνεύσει μυθιστορήματα, ταινίες και μια ιστορία με βαμπίρ.

Ιστορία του νεκροταφείο Highgate

Στις αρχές του 19ου αιώνα τα νεκροταφεία του κέντρου του Λονδίνου είχαν γεμίσει. Η λύση ήταν επτά νέα ιδιωτικά νεκροταφεία γύρω από την πόλη, γνωστά ως «Magnificent Seven», και το Highgate ήταν το τρίτο στη σειρά. Το ίδρυσε η London Cemetery Company, με αρχιτέκτονα τον Stephen Geary. Η δυτική πλευρά αφιερώθηκε στις 20 Μαΐου 1839 και η πρώτη ταφή έγινε στις 26 Μαΐου του ίδιου χρόνου.

Το Highgate έγινε γρήγορα μοδάτο. Οι πλούσιοι Βικτοριανοί αγόραζαν οικογενειακούς θόλους και μνημεία που έδειχναν την κοινωνική τους θέση, και ο χώρος γινόταν τόπος περιπάτου. Το 1854 η εταιρεία αγόρασε το οικόπεδο απέναντι από την Swain’s Lane, και η ανατολική πλευρά άνοιξε το 1860.

Τον 20ό αιώνα ήρθε η παρακμή. Η εταιρεία χρεοκόπησε το 1960, ο χώρος παραμελήθηκε και γέμισε αγριόχορτα. Το 1975 ιδρύθηκε το φιλανθρωπικό ίδρυμα Friends of Highgate Cemetery Trust, που μέχρι το 1981 είχε αποκτήσει την κυριότητα και των δύο πλευρών και τον συντηρεί ως σήμερα. Το νεκροταφείο είναι καταχωρισμένο στο Μητρώο Ιστορικών Πάρκων και Κήπων της Αγγλίας (βαθμός Ι).

Τα πιο εντυπωσιακά κομμάτια βρίσκονται στη δυτική πλευρά. Η Αιγυπτιακή Λεωφόρος (Egyptian Avenue) είναι ένα δρομάκι ανάμεσα σε ψηλούς τοίχους, με οκτώ οικογενειακούς θόλους σε κάθε πλευρά και σιδερένιες πόρτες με αναποδογυρισμένες δάδες. Ο Κύκλος του Λιβάνου (Circle of Lebanon) είναι ένας κυκλικός χώρος με 20 θόλους, χτισμένος περίπου 4,5 μέτρα κάτω από το επίπεδο του εδάφους. Η τεράστια κέδρος που στεκόταν στο κέντρο του κόπηκε το 2019 και αντικαταστάθηκε από νέο δέντρο. Οι Terrace Catacombs έχουν 55 θόλους και ανοίγουν μόνο με συνοδεία προσωπικού.

Διάσημοι που αναπαύονται στο νεκροταφείο Highgate

Ο κατάλογος παρακάτω έχει μόνο ονόματα που επιβεβαιώνονται από τουλάχιστον δύο πηγές. Δεν είναι πλήρης: το Highgate έχει εκατοντάδες γνωστά ονόματα και ακόμη περισσότερα περιμένουν δεύτερο έλεγχο. Όπου υπάρχει επιβεβαίωση, αναφέρεται και η πλευρά του νεκροταφείου.

Ιστορίες πίσω από γνωστούς τάφους

Ο Μαρξ, δύο φορές θαμμένος. Ο Κάρολος Μαρξ πέθανε το 1883, ως πολιτικός εξόριστος στο Λονδίνο όπου είχε φτάσει το 1849. Τάφηκε στον τάφο της συζύγου του, σε ένα μικρό πλαϊνό μονοπάτι της ανατολικής πλευράς. Το 1954 η σορός του μεταφέρθηκε περίπου 100 γιάρδες βορειότερα, σε πιο εμφανή θέση, και το 1956 στήθηκε το σημερινό μνημείο: μια μεγάλη χάλκινη προτομή του γλύπτη Laurence Bradshaw πάνω σε μαρμάρινο βάθρο. Το κόστος το κάλυψε το Marx Memorial Fund, που είχε ιδρύσει το Κομμουνιστικό Κόμμα το 1955. Το μνημείο έχει δεχθεί βανδαλισμούς και απόπειρες βομβιστικής επίθεσης το 1965 και το 1970, και σήμερα παρακολουθείται με κάμερες. Κοντά του αναπαύονται η Claudia Jones και ο Yusuf Dadoo, ενώ σχεδόν απέναντι βρίσκεται ο φιλελεύθερος φιλόσοφος Herbert Spencer.

Η George Eliot. Η Mary Ann Evans, που έγραφε ως George Eliot, τάφηκε το 1880 στο τμήμα των αντιφρονούντων, δίπλα στον George Henry Lewes, τον άνθρωπο που αγάπησε. Δεν μπορούσε να ταφεί στο Poets’ Corner του Αβαείου του Ουέστμινστερ, εξαιτίας του αγνωστικισμού της και της σχέσης της με τον Lewes. Η πλάκα της γράφει «George Eliot» και «Mary Ann Cross», από το όνομα του συζύγου της. Το 1980, στην εκατονταετία από τον θάνατό της, ένα μνημείο στήθηκε τελικά και στο Poets’ Corner.

Η Elizabeth Siddal και τα ποιήματα του Rossetti. Η Elizabeth Siddal, το μοντέλο των προραφαηλιτών που ποζάρισε για την «Οφηλία» του Millais, τάφηκε στις 17 Φεβρουαρίου 1862 στον οικογενειακό τάφο των Ροσέτι, στη δυτική πλευρά. Ο σύζυγός της, ο ποιητής και ζωγράφος Dante Gabriel Rossetti, είχε βάλει δίπλα στο κεφάλι της ένα χειρόγραφο με ποιήματά του. Το 1869 άφησε να ανοίξουν τον τάφο για να το πάρει πίσω. Τα ποιήματα εκδόθηκαν το 1870. Στον ίδιο τάφο αναπαύονται αργότερα η Christina Rossetti και ο William Michael Rossetti.

Ο George Michael. Ο τραγουδιστής, γιος Ελληνοκύπριου πατέρα με το πραγματικό όνομα Georgios Kyriacos Panayiotou, πέθανε την ημέρα των Χριστουγέννων του 2016 και τάφηκε τον Μάρτιο του 2017 στη δυτική πλευρά. Η μητέρα του αναπαύεται ανάμεσα σε εκείνον και την αδελφή του Melanie. Μετά το θάνατό του χιλιάδες θαυμαστές κατέκλυσαν το χωριό Highgate, και η διοίκηση ζητά πλέον να μην αφήνονται αναμνηστικά πάνω στον τάφο.

Ο Alexander Litvinenko. Ο πρώην πράκτορας των ρωσικών υπηρεσιών που ζούσε εξόριστος στο Λονδίνο πέθανε από δηλητηρίαση το 2006. Τάφηκε στο Highgate στις αρχές Δεκεμβρίου 2006. Η σορός μεταφέρθηκε σε σφραγισμένο φέρετρο, και στην ταφή παρευρέθηκαν η σύζυγός του Marina και ο επιχειρηματίας Boris Berezovsky.

Ο Tom Sayers και ο σκύλος του. Ο Tom Sayers, διάσημος πυγμάχος της εποχής χωρίς γάντια, πέθανε το 1865 σε ηλικία 39 ετών. Στην κηδεία του, σύμφωνα με αναφορές, παρευρέθηκαν 100.000 άνθρωποι. Στον μαρμάρινο τάφο του στέκει σε φυσικό μέγεθος το γλυπτό του σκύλου του, Lion. Ο George Wombwell, ιδρυτής περιοδεύοντος ζωολογικού κήπου, έχει κι αυτός γλυπτό ζώου στον τάφο του: το λιοντάρι του, τον Nero.

Επιγραφές με προσωπικότητα. Στον τάφο του Malcolm McLaren γράφει «Better a spectacular failure, than a benign success», δηλαδή «καλύτερα μια εντυπωσιακή αποτυχία παρά μια ήπια επιτυχία». Ο ζωγράφος Patrick Caulfield σχεδίασε ο ίδιος την ταφόπλακά του, με κομμένα γράμματα που σχηματίζουν τη λέξη «DEAD». Η πλάκα του Bruce Reynolds, του εγκεφάλου της Μεγάλης Ληστείας του Τρένου του 1963, γράφει «This is it!», και η πλάκα του παρουσιαστή Jeremy Beadle «Writer, Presenter, Curator of Oddities». Μπροστά από τον τάφο του Douglas Adams υπάρχει μια κούπα με στυλό.

Το βαμπίρ του Highgate. Η ιστορία ξεκίνησε στις αρχές του 1970, όταν ο David Farrant έγραψε σε μια τοπική εφημερίδα ότι είδε μια γκρίζα μορφή στο νεκροταφείο. Άλλοι αναγνώστες έγραψαν ότι είδαν κάτι παρόμοιο, και ο Sean Manchester ισχυρίστηκε ότι επρόκειτο για βαμπίρ. Στις 13 Μαρτίου 1970, μετά από τηλεοπτικές συνεντεύξεις, πλήθος «κυνηγών» μπήκε στο νεκροταφείο. Το 1974 ο Farrant καταδικάστηκε σε φυλάκιση για φθορές σε μνημεία και προσβολή σορών. Η υπόθεση περιγράφεται ως μια δημοσιογραφική έξαρση, που τροφοδότησαν οι αντίπαλοι ισχυρισμοί των δύο ανδρών.

Όσοι δεν αναπαύονται εδώ. Οι γονείς του Τσαρλς Ντίκενς αναπαύονται στο Highgate, ο ίδιος όμως τάφηκε στο Poets’ Corner του Αβαείου του Ουέστμινστερ. Ο συγγραφέας John Galsworthy έχει στο Highgate κενοτάφιο και η τέφρα του διασκορπίστηκε, ενώ στη «Saga των Forsyte» το νεκροταφείο είναι ο τόπος ταφής της οικογένειας.

Πρακτικές πληροφορίες για το νεκροταφείο Highgate

Η διεύθυνση είναι Swain’s Lane, London N6 6PJ. Το νεκροταφείο έχει δύο πλευρές, χωρισμένες από τον δρόμο: η δυτική είναι η αρχική, δασώδης και απότομη, με τα εντυπωσιακά μνημεία, ενώ η ανατολική είναι πιο επίπεδη, με πιο ήπιες κλίσεις και ασφαλτοστρωμένα μονοπάτια. Το ίδιο εισιτήριο ημέρας καλύπτει και τις δύο.

Από τον Μάρτιο ως τον Οκτώβριο το νεκροταφείο ανοίγει καθημερινά 10:00–17:00, με τελευταία είσοδο στις 16:30. Από τον Νοέμβριο ως τον Φεβρουάριο ανοίγει 10:00–16:00, με τελευταία είσοδο στις 15:30. Κλείνει τα Χριστούγεννα και τη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων, και η πρόσβαση μπορεί να περιοριστεί κατά τη διάρκεια κηδειών ή σε κακοκαιρία. Οι τιμές αλλάζουν, γι’ αυτό δες τις στο επίσημο site πριν πας.

Οι ξεναγήσεις διαρκούν περίπου 75 λεπτά και γίνονται στα αγγλικά. Η ξενάγηση χρεώνεται ξεχωριστά από το εισιτήριο εισόδου και κλείνεται έως τέσσερις εβδομάδες νωρίτερα. Η ξενάγηση στη δυτική πλευρά είναι ο μόνος τρόπος να δεις από κοντά τις κατακόμβες. Το μνημείο του Μαρξ, στην ανατολική πλευρά, δεν περιλαμβάνεται στις ξεναγήσεις της δυτικής και επισκέπτεται κανείς μόνος του.

Η φωτογράφιση με φωτογραφική μηχανή χειρός επιτρέπεται, όχι όμως τρίποδα ή γυρίσματα στις ξεναγήσεις, ενώ για επαγγελματικές λήψεις χρειάζεται άδεια. Στο νεκροταφείο επιτρέπονται μόνο σκύλοι οδηγοί και βοηθείας. Δεν υπάρχει καφέ, ούτε χώρος στάθμευσης για επισκέπτες, και δεν επιτρέπονται μεγάλες βαλίτσες. Η δυτική πλευρά έχει σκάλες και απότομα μονοπάτια, οπότε η ανατολική είναι πιο προσβάσιμη για καρότσια. Φόρεσε άνετα παπούτσια, γιατί τα μονοπάτια λασπώνουν.

Αν σε ενδιαφέρουν τα ονομαστά νεκροταφεία της Ευρώπης, δες και το Νεκροταφείο Περ Λασαίζ, το Νεκροταφείο Μονπαρνάς και το Νεκροταφείο Μονμάρτρης στο Παρίσι. Για το άλλο άκρο του Ατλαντικού, διάβασε για το νεκροταφείο Westwood Village στο Λος Άντζελες.

Συχνές ερωτήσεις

Πού είναι θαμμένος ο Κάρολος Μαρξ;

Ο Κάρολος Μαρξ είναι θαμμένος στην ανατολική πλευρά του νεκροταφείου Highgate, στη Swain’s Lane του Λονδίνου. Το μνημείο του, με μια μεγάλη χάλκινη προτομή και την επιγραφή «Workers of all lands unite» («Εργάτες όλων των χωρών, ενωθείτε»), είναι το πιο γνωστό του νεκροταφείου. Ο Μαρξ είχε αρχικά ταφεί σε πιο απόμερο σημείο και το 1954 οι σοροί μεταφέρθηκαν στην τωρινή θέση.

Πού είναι θαμμένος ο George Michael και μπορώ να επισκεφθώ τον τάφο του;

Ο George Michael (Georgios Kyriacos Panayiotou) είναι θαμμένος στη δυτική πλευρά του Highgate, δίπλα στη μητέρα του, με την αδελφή του Melanie από την άλλη πλευρά. Μπορείς να τον επισκεφθείς με κανονικό εισιτήριο εισόδου. Το νεκροταφείο ζητά να μην αφήνονται αναμνηστικά, γιατί αφαιρούνται, και να μη βγάζεις selfies πάνω ή μπροστά από τον τάφο.

Πόσο κοστίζει η είσοδος και ποιο είναι το ωράριο;

Από τον Μάρτιο ως τον Οκτώβριο το νεκροταφείο είναι ανοιχτό καθημερινά 10:00–17:00 (τελευταία είσοδος 16:30). Από τον Νοέμβριο ως τον Φεβρουάριο ανοίγει 10:00–16:00 (τελευταία είσοδος 15:30). Κλείνει τα Χριστούγεννα και τη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων. Το εισιτήριο ισχύει για τη μέρα και καλύπτει και τις δύο πλευρές, αλλά οι τιμές αλλάζουν, γι’ αυτό δες τις στο επίσημο site, highgatecemetery.org.

Χρειάζεται ξενάγηση για τη δυτική πλευρά;

Σύμφωνα με το επίσημο site, η δυτική πλευρά μπορεί να επισκεφθεί και χωρίς ξενάγηση, αλλά οι ξεναγήσεις των 75 λεπτών, στα αγγλικά, συνιστώνται. Οι κατακόμβες ανοίγουν μόνο με ξεναγό. Οι κανόνες έχουν αλλάξει τα τελευταία χρόνια, οπότε έλεγξε το πριν πας.

Πώς φτάνω στο νεκροταφείο Highgate;

Η διεύθυνση είναι Swain’s Lane, London N6 6PJ. Η πιο κοντινή στάση του μετρό είναι το Archway. Από εκεί μπορείς να περπατήσεις ή να πάρεις λεωφορείο (143, 210 ή 217) μέχρι το Waterlow Park, και να συνεχίσεις με τα πόδια. Δεν υπάρχει χώρος στάθμευσης για επισκέπτες, και η Swain’s Lane είναι μονόδρομος.

Ποιοι διάσημοι είναι θαμμένοι στο Highgate;

Μεταξύ άλλων, ο Κάρολος Μαρξ, η George Eliot, ο Herbert Spencer, ο Michael Faraday, η Christina Rossetti, ο Douglas Adams, ο George Michael, ο Malcolm McLaren, ο Ian Holm και ο Lucian Freud. Θαμμένος είναι και ο Alexander Litvinenko, που δολοφονήθηκε με δηλητηρίαση το 2006.

Πού είναι θαμμένη η George Eliot;

Η George Eliot (Mary Ann Evans) είναι θαμμένη στην ανατολική πλευρά, στο τμήμα των αντιφρονούντων και των αγνωστικιστών, δίπλα στον George Henry Lewes. Η ταφόπλακά της γράφει «George Eliot» και «Mary Ann Cross». Ο Μαρξ και ο Spencer είναι κοντά της.