Το πρωί της Δευτέρας 13 Σεπτεμβρίου 1982, η Grace Kelly, η Αμερικανίδα ηθοποιός που είχε γίνει πριγκίπισσα του Μονακό, κατέβαινε με το αυτοκίνητό της από το εξοχικό της στο Roc Agel προς το πριγκιπάτο. Δίπλα της καθόταν η μικρότερη κόρη της, η Stéphanie, 17 ετών. Σε μια κλειστή στροφή του ορεινού δρόμου πάνω από τη Μεσόγειο το Rover δεν έστριψε: βγήκε από το οδόστρωμα, κατρακύλησε στην πλαγιά και έπεσε ανάποδα δίπλα σε έναν λαχανόκηπο. Η Grace πέθανε το βράδυ της επόμενης μέρας, στα 52 της. Η Stéphanie επέζησε με κάταγμα στον αυχένα. Οι γιατροί έκριναν ότι η πριγκίπισσα είχε πάθει εγκεφαλική αιμορραγία πίσω από το τιμόνι. Σχεδόν σαράντα πέντε χρόνια μετά, αυτή παραμένει η επίσημη εξήγηση για το τροχαίο της Grace Kelly, αλλά δύο ή τρεις λεπτομέρειες δεν ταιριάζουν ακριβώς μεταξύ τους, και γι’ αυτό η υπόθεση συνεχίζει να συζητιέται.

Για τις λεπτομέρειες εκείνης της μέρας στηρίχτηκα κυρίως στο βιβλίο του βιογράφου James Spada, Grace: The Secret Lives of a Princess (το κεφάλαιο για το ατύχημα το έχει δημοσιεύσει ο ίδιος στο blog του), στα ρεπορτάζ της UPI του Σεπτεμβρίου 1982 και στο Biography.com. Δεν συμφωνούν σε όλα. Όπου διαφέρουν, γράφω και τις δύο εκδοχές.

Από το Χόλιγουντ στο Μονακό

Η Grace Kelly γεννήθηκε το 1929 στη Φιλαδέλφεια και μέσα σε λίγα χρόνια έγινε από τα μεγαλύτερα ονόματα του Χόλιγουντ. Έπαιξε στα Dial M for Murder, Rear Window και To Catch a Thief του Alfred Hitchcock και κέρδισε Όσκαρ Α΄ γυναικείου ρόλου για το The Country Girl. Το 1955 γνώρισε τον πρίγκιπα Rainier III του Μονακό και στις 19 Απριλίου 1956 τον παντρεύτηκε στον καθεδρικό ναό του πριγκιπάτου. Έκανε ακόμη μία ταινία, το High Society, και μετά αποσύρθηκε από την υποκριτική. Στο Μονακό απέκτησε τρία παιδιά: την Caroline το 1957, τον Albert το 1958 και τη Stéphanie το 1965.

Μια εβδομάδα γεμάτη προγράμματα

Το φθινόπωρο του 1982 η Grace ήταν 52 ετών και ζούσε στο Μονακό εδώ και 26 χρόνια. Δεν είχε αποκοπεί εντελώς από τον κόσμο του θεάματος: συμμετείχε σε αναγνώσεις ποίησης και είχε μπει σε ένα νέο σχέδιο με τον σκηνοθέτη Robert Dornhelm, με τίτλο Rearranged. Ο Dornhelm είχε φιλοξενηθεί στο Roc Agel το Σαββατοκύριακο πριν από το ατύχημα, και το πρόγραμμά της για τις επόμενες μέρες περιλάμβανε Παρίσι και μια ανάγνωση ποίησης στο Windsor. Λίγο λιγότερο από τρεις μήνες νωρίτερα, στις 22 Ιουνίου, είχε δώσει μία από τις σπάνιες τηλεοπτικές της συνεντεύξεις, στον Pierre Salinger για την εκπομπή 20/20. Για όσα είπε εκεί, δες το τέλος του άρθρου.

Στο σπίτι υπήρχε και μια μικρή οικογενειακή ένταση, όπως τη διηγείται το History of Royal Women. Η Stéphanie ήθελε να ασχοληθεί με τους αγώνες αυτοκινήτου, μαζί με τον φίλο της Paul Belmondo, και είχε πει ότι δεν θα πήγαινε σε σχολή μόδας στο Παρίσι. Αυτό είχε προκαλέσει διαφωνίες με τους γονείς της. Τι έχει ειπωθεί γι’ αυτό και τι όχι, θα το δούμε παρακάτω.

Το πρωινό στο Roc Agel

Το Roc Agel ήταν το αγρόκτημα της οικογένειας στα βουνά πάνω από το Μονακό, στη γαλλική πλευρά των συνόρων. Εκεί έμεναν εκείνο το Σαββατοκύριακο η Grace, ο Rainier, ο Albert και η Stéphanie. Η Δευτέρα ξημέρωσε με λιακάδα. Η Grace είχε ραντεβού με τον μοδίστρο της στο Μονακό για να προσαρμοστούν μερικά φορέματα, και το ίδιο βράδυ θα έφευγε για το Παρίσι με την κόρη της.

Τα φορέματα ήταν, κατά κάποιον τρόπο, ο λόγος που το πρωινό πήρε αυτή τη μορφή. Η Grace τα άπλωσε στο πίσω κάθισμα του Rover, μαζί με τις αποσκευές, για να μην τσαλακωθούν. Δεν της άρεσε να οδηγεί και συνήθως την πήγαινε ο σοφέρ της, ο Christian Silvestri. Εκείνο το πρωί, όταν ο Silvestri πήγε να μπει στο αυτοκίνητο, του είπε ότι δεν χρειαζόταν, αφού δεν χωρούσαν τρεις. Εκείνος της θύμισε πόσο φοβόταν τον δρόμο προς το Μονακό, και η Grace απάντησε αστειευόμενη: «Μπορείς να τρέχεις πίσω μας». Η λεπτομέρεια είναι από τον Spada. Το Biography.com την αφηγείται λίγο διαφορετικά: ο σοφέρ είχε προσφερθεί να οδηγήσει, και η Grace επέμεινε να το κάνει η ίδια. Και στις δύο εκδοχές, ήταν δική της απόφαση να μείνει πίσω.

Ο δρόμος και η στροφή

Το αυτοκίνητο ξεκίνησε γύρω στις 9:30 (άλλες πηγές γράφουν 9:45 ή 10:00). Ο δρόμος από το Roc Agel προς το Μονακό έχει, κατά τον Spada, πάνω από πενήντα κλειστές στροφές, πολλές από αυτές φουρκέτες, και η Grace τις έπαιρνε «με ρυθμό σαλιγκαριού». Στα τελευταία οκτώ χιλιόμετρα πίσω από το Rover ερχόταν ένας οδηγός φορτηγού, ο Yves Raimondo. Η μαρτυρία του είναι ο πυρήνας σχεδόν κάθε εκδοχής της ιστορίας.

Ο Raimondo είδε το Rover να περνά χωρίς πρόβλημα μία στροφή και μετά άλλη. Περίπου διακόσια μέτρα πριν από την τελευταία και πιο κλειστή, το αυτοκίνητο άρχισε να ζιγκ-ζαγκάρει τόσο έντονα που παραλίγο να τρίψει στα βράχια της απέναντι πλευράς. Ο Raimondo νόμισε ότι η οδηγός είχε χάσει την προσοχή της και κορνάρισε. Το Rover ίσιωσε και συνέχισε. Λίγο μετά κατάλαβε, όπως είπε αργότερα, ότι δεν έπεφτε η ταχύτητα: «Δεν το είδα να χαμηλώνει… τα φώτα φρένων δεν άναψαν… δεν προσπάθησε καν να στρίψει και μου φάνηκε ότι πήγαινε όλο και πιο γρήγορα». Μετά το αυτοκίνητο χάθηκε πάνω από την άκρη του δρόμου.

Στη συγκεκριμένη στροφή το προστατευτικό κιγκλίδωμα καλύπτει μόνο το μισό της, γιατί από εκεί ξεκινά κάθετα ένας στενός χωματόδρομος. Το Rover χτύπησε την άκρη του κιγκλιδώματος, πέρασε πάνω από την είσοδο του χωματόδρομου και βγήκε στην πλαγιά. Αναποδογύρισε αρκετές φορές μέσα στους θάμνους και κατέληξε με την οροφή προς τα κάτω, στην άκρη ενός λαχανόκηπου. Οι φωτογραφίες της αστυνομίας, που είδε ο Spada, δείχνουν τη δεξιά πλευρά, του συνοδηγού, τελείως συνθλιμμένη. Η αριστερή, της οδηγού, είχε πάθει λιγότερες ζημιές και η πόρτα είχε ανοίξει. Ήταν 10:05 το πρωί.

Το ύψος της πτώσης δίνεται διαφορετικά ανάλογα με την πηγή: 100 πόδια (30,5 μέτρα) στη Wikipedia, 120 πόδια στο Biography.com και στη UPI της εποχής, 40 μέτρα στο Monaco Life. Το Monaco Life προσθέτει ότι το αυτοκίνητο κατέληξε στον κήπο ενός σπιτιού που ανήκε στον Jacques Provence, πρώην καλλιτεχνικό διευθυντή της Loews.

Η διάσωση

Η Stéphanie ήταν τραυματισμένη αλλά ξύπνια και μπορούσε να κινηθεί. Βγήκε σερνόμενη από την αριστερή πλευρά του αυτοκινήτου, την μόνη που ήταν ελεύθερη, τη στιγμή που έφταναν οι πρώτοι κάτοικοι της περιοχής. Οι πρώτες της λέξεις ήταν: «Βοηθήστε τη μητέρα μου… Η μητέρα μου είναι μέσα, βγάλτε την!». Μετά ανέβηκε τα σκαλιά ενός κοντινού αγροτικού σπιτιού και παρακάλεσε όσους βρίσκονταν εκεί να φωνάξουν τον πατέρα της. Δεν την αναγνώρισαν και τη ρώτησαν ποιος είναι ο πατέρας της. «Είναι ο Πρίγκιπας», είπε. «Είμαι η Stéphanie, η κόρη του, και η μαμά είναι στο αυτοκίνητο».

Ειδοποιήθηκαν η χωροφυλακή και το παλάτι, και μέσα σε πέντε λεπτά έφτασαν δύο ασθενοφόρα. Η Grace ήταν ξαπλωμένη ανάσκελα ανάμεσα στα διαλυμένα καθίσματα, με το κεφάλι ακουμπισμένο στο πίσω τζάμι και τα πόδια προς το παρμπρίζ. Είχε χάσει λίγο αίμα, ήταν ημιαναίσθητη και δεν αντιδρούσε όταν της μιλούσαν. Οι διασώστες έσπασαν το πίσω παράθυρο και την τράβηξαν από εκεί. Το Monaco Life γράφει ότι οι πυροσβέστες βγάλανε πρώτα τη Stéphanie και χρησιμοποίησαν φλόγιστρο για να ελευθερώσουν τη Grace. Οι πηγές δεν συμφωνούν στις λεπτομέρειες, αλλά η εικόνα είναι παντού η ίδια: ένα αυτοκίνητο παραμορφωμένο και δύο γυναίκες που χρειάζονταν επειγόντως νοσοκομείο.

Η Grace και η Stéphanie μεταφέρθηκαν με ξεχωριστά ασθενοφόρα στο νοσοκομείο Princesse Grace του Μονακό. Ο Rainier και ο Albert έφτασαν λίγο αργότερα, αλλά δεν τους άφησαν να τις δουν.

Οι τέσσερις ώρες στο χειρουργείο

Η Grace είχε σπασμένη κλείδα, σπασμένο μηρό, σπασμένα πλευρά, βαθύ κόψιμο στο μέτωπο, τραύμα στον θώρακα και πνεύμονα που είχε καταρρεύσει. Οι αντιδράσεις της στο φως και σε άλλα ερεθίσματα ήταν ελάχιστες, κάτι που έδειχνε βαριά εγκεφαλική βλάβη. Ο Charles Chatelin, επικεφαλής χειρουργικής, ξεκίνησε μια επέμβαση που κράτησε τέσσερις ώρες: άνοιξε θώρακα και κοιλιά για να αφαιρέσει αίμα, να βοηθήσει τον πνεύμονα και να σταματήσει την εσωτερική αιμορραγία.

Το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα έδειχνε ότι η Grace βυθιζόταν σε κώμα. Ο Chatelin και ο νευροχειρουργός Jean Duplay, επικεφαλής του τμήματος στο νοσοκομείο της Νίκαιας, που τον είχαν καλέσει και έφτασε περίπου στις 12:30, έκριναν ότι χρειαζόταν αξονική τομογραφία εγκεφάλου. Το νοσοκομείο Princesse Grace δεν είχε τομογράφο. Ο μόνος στην περιοχή ανήκε στον γιατρό Michel Mourou και βρισκόταν στο ιδιωτικό του ιατρείο, στο Μονακό. Σχεδόν δεκατρείς ώρες μετά το ατύχημα, η Grace μεταφέρθηκε εκεί με φορείο. Ο ανελκυστήρας ήταν πολύ μικρός για το φορείο, και την ανέβασαν δύο ορόφους στα χέρια.

Η εξέταση έδειξε μεγάλη αιμορραγία βαθιά στον εγκέφαλο και μία μικρότερη στον κροταφικό λοβό. Οι γιατροί υπέθεσαν ότι η μικρότερη είχε γίνει λίγο πριν από το ατύχημα. Κατέληξαν ότι η Grace είχε πάθει εγκεφαλικό, που ίσως προκάλεσε τη σύγκρουση, και ότι η βλάβη ήταν πολύ βαριά για να ελπίζουν σε ανάρρωση. Την επέστρεψαν στο νοσοκομείο και την έβαλαν ξανά σε μηχανική υποστήριξη, ενώ ο Rainier και ο Albert περίμεναν δίπλα της.

Η καθυστέρηση στην αξονική έγινε αργότερα αντικείμενο συζήτησης. Οι γιατροί υποστήριξαν, σύμφωνα με το Biography.com, ότι το χρονικό σημείο ήταν το κατάλληλο. Ο Duplay είχε πει στους New York Times ότι οι ανακοινώσεις του παλατιού «ήταν διοικητικές, όχι ιατρικά δελτία».

Η ανακοίνωση που δεν ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα

Όταν οι δημοσιογράφοι κατέφθασαν στο Μονακό, η Nadia Lacoste, η έμπειρη εκπρόσωπος τύπου που είχε χειριστεί πολλές κρίσεις του παλατιού, βρισκόταν σε διακοπές. Στη θέση της βρέθηκε ένας άπειρος υπάλληλος της οικίας των Grimaldi. Πιεσμένος να δώσει κάποια επίσημη πληροφορία, και χωρίς πρόσβαση ούτε στους γιατρούς ούτε στον Rainier, έγραψε μια ανακοίνωση που δεν ήταν σωστή: η Grace είχε μόνο μερικά σπασμένα οστά, η Stéphanie μερικές μελανιές και, όσο για την αιτία, η πριγκίπισσα είχε «διαπιστώσει βλάβη στα φρένα».

Κατά τον Spada, ο υπάλληλος θυμόταν τα παράπονα του Rainier για την υπερβολή του Τύπου και δεν ήθελε να δώσει στους δημοσιογράφους κάτι «πραγματικά δραματικό». Το αποτέλεσμα ήταν να γεννηθούν υποψίες συγκάλυψης. Όταν ο Duplay μίλησε, την Πέμπτη 16 Σεπτεμβρίου, και είπε ότι η Grace είχε πάθει εγκεφαλική αιμορραγία στο τιμόνι, η είδηση ταρακούνησε το παλάτι, που μέχρι τότε επέμενε στη βλάβη των φρένων. Σύμφωνα με τη Wikipedia, η Rover ζήτησε να ανακληθεί η δήλωση για τα φρένα και το παλάτι την ανακάλεσε στις 20 Σεπτεμβρίου.

Η αδελφή της Grace, η Lizanne, διαψεύδει ότι το παλάτι έκρυψε κάτι από την οικογένεια. Λέει ότι όταν τους πήραν τηλέφωνο αμέσως μετά το ατύχημα, νόμιζαν ότι επρόκειτο για ένα σπασμένο πόδι και δεν ήξεραν πόσο σοβαρό ήταν το κεφάλι. Όταν μίλησε με τον Rainier την ημέρα του θανάτου, εκείνος της είπε ότι η κατάσταση ήταν πολύ σοβαρή, αλλά κατά τη γνώμη της ούτε τότε ήξερε πόσο.

Η εγκεφαλική κρίση: τι ξέρουμε και τι μένει ανοιχτό

Η επίσημη εκδοχή είναι απλή. Η Grace έπαθε εγκεφαλική αιμορραγία, ίσως ήπια στην αρχή, έχασε προσωρινά τις αισθήσεις ή τον έλεγχο, και το αυτοκίνητο έπεσε από την πλαγιά. Την υποστηρίζει ο Duplay, που είχε δει την αξονική τομογραφία, και τη δέχονται το Biography.com, η Wikipedia και τα πρακτορεία της εποχής. Υπάρχουν και στοιχεία που της ταιριάζουν. Η Stéphanie θυμάται ότι λίγο πριν βγει το αυτοκίνητο από τον δρόμο η μητέρα της είπε πως την πονούσε το κεφάλι, και ότι ύστερα φάνηκε να πονάει ξαφνικά και να λιποθυμά. Η Caroline είχε πει ότι η μητέρα της δεν ένιωθε καλά και ότι είχε δουλέψει πολύ όλο το καλοκαίρι.

Ο αξιωματικός Roger Bencze, που ερεύνησε το ατύχημα για την αστυνομία της περιοχής, περιγράφει ένα σενάριο που ταιριάζει με αυτά. Είπε στον Spada ότι η Grace μπορεί να έχασε στιγμιαία την επίγνωση, σαν να την έπαιρνε ο ύπνος, και ότι η κόρνα του Raimondo ίσως την ξύπνησε. Μετά, καθώς το εγκεφαλικό επιδεινωνόταν, μπορεί να λιποθύμησε λίγο πριν από το γκρεμό.

Ο ίδιος ο Spada, όμως, αφήνει ένα ερώτημα ανοιχτό. Ο Rainier έχει μεταφέρει τι του είχε πει η Stéphanie: «Η μαμά πανικοβλήθηκε. Δεν ήξερε τι να κάνει. Έχασε τον έλεγχο». Αν η Grace είχε πάθει εγκεφαλικό και είχε χάσει τις αισθήσεις της, σημειώνει ο Spada, δύσκολα θα μπορούσε να ισιώσει το αυτοκίνητο μετά την κόρνα, όπως κατέθεσε ο Raimondo. Αν πάλι δεν ήταν αναίσθητη, γιατί δεν πάτησε φρένο και δεν προσπάθησε να πάρει τη στροφή; Ο Spada δεν δίνει απάντηση. Γράφει ότι, χωρίς μια πλήρη εξήγηση από τη Stéphanie, δεν υπάρχει τρόπος να ξέρουμε τι έγινε πραγματικά μέσα στο αυτοκίνητο.

«Δεν υπάρχει τρόπος να το ξέρουμε σίγουρα, φυσικά, αλλά με την επίσημη ιδιότητά μου, και απλώς ως άνθρωπος, είμαι ικανοποιημένος ότι δεν υπάρχει και τόσο μυστήριο στον θάνατο της πριγκίπισσας Grace.»

Roger Bencze, αξιωματικός που ερεύνησε το ατύχημα, όπως παρατίθεται από τον James Spada

Το Rover και τα φρένα

Το Rover P6 ήταν από τα πιο αξιοσέβαστα βρετανικά αυτοκίνητα της εποχής του. Παράχθηκε από το 1963 έως το 1977 και ήταν ο πρώτος νικητής του βραβείου Ευρωπαϊκό Αυτοκίνητο της Χρονιάς, το 1964. Η έκδοση 3500 εμφανίστηκε τον Απρίλιο του 1968, με κινητήρα V8 3,5 λίτρων από αλουμίνιο, που βασιζόταν σε σχέδιο της Buick (η Rover αγόρασε τα δικαιώματα), και με αυτόματο κιβώτιο τριών σχέσεων Borg-Warner. Το αυτοκίνητο της Grace ήταν, όταν έγινε το ατύχημα, ένδεκα ετών.

Το παλάτι είχε μιλήσει αρχικά για βλάβη στα φρένα, αλλά αυτό δεν επιβεβαιώθηκε. Ο Bencze εξέτασε το όχημα στις 4:30 το απόγευμα της ίδιας μέρας, παρουσία του εισαγγελέα της Νίκαιας και του αρχηγού της αστυνομίας του Μονακό, και είπε ότι δεν βρήκε «κανένα μηχανικό πρόβλημα». Στο οδόστρωμα δεν υπήρχαν ίχνη φρεναρίσματος, και ο οδηγός του φορτηγού είχε πει ότι τα φώτα φρένων δεν άναψαν. Μηχανικοί της Rover που ήρθαν στο Μονακό δεν βρήκαν επίσης βλάβη, σύμφωνα με το Biography.com, το οποίο γράφει ακόμη ότι ο επιλογέας του κιβωτίου βρέθηκε στη θέση «park». Αυτό όμως μπορεί να οφείλεται και στη σύγκρουση ή στη διάσωση.

Η Wikipedia προσθέτει ότι οι μηχανικοί βρήκαν το κιβώτιο σε ρύθμιση «Standard» και όχι «Mountain», και ότι ο βιογράφος Robert Lacey θεωρεί πως η δεύτερη θα είχε επιβραδύνει σημαντικά την κάθοδο. Δεν βρήκα τον ισχυρισμό αυτό σε άλλη πηγή και δεν μπορώ να τον επιβεβαιώσω τεχνικά, γι’ αυτό τον αναφέρω μόνο ως δευτερεύον στοιχείο.

Η Stéphanie έχει πει, το 2002, ότι ήταν έτοιμη να δώσει εξετάσεις οδήγησης και ήξερε πως για να σταματήσει ένα αυτοκίνητο πρέπει να το βάλεις στο «park». «Δοκίμασα τα πάντα», είπε, «τράβηξα ακόμη και το χειρόφρενο». Έθεσε και η ίδια το ερώτημα: μήπως η μητέρα της μπέρδεψε το φρένο με το γκάζι; Πρόσθεσε ότι δεν ξέρει.

Ποιος οδηγούσε;

Η φήμη ότι οδηγούσε η Stéphanie ξεκίνησε από τις πρώτες αναφορές ότι το κορίτσι είχε βγει από την πλευρά του οδηγού. Όπως εξήγησε ο Bencze, ήταν ο μόνος δυνατός δρόμος διαφυγής, αφού η πλευρά του συνοδηγού είχε συνθλιβεί, και δεν σημαίνει καθόλου ότι οδηγούσε εκείνη. Ένας ντόπιος, ο Sesto Lipio, είπε ότι είδε ένα κορίτσι μπροστά και μια γυναίκα πίσω. Δύο άλλοι μάρτυρες είπαν ότι είδαν τη Grace στο τιμόνι. Η εκπρόσωπος του παλατιού διέψευσε τη φήμη και, κατά τη UPI, ανέφερε ότι υπήρχε μάρτυρας που είδε τη Stéphanie να τη βγάζουν από το κάθισμα του συνοδηγού. Ο Duplay, ρωτημένος αν οδηγούσε εκείνη, είπε ότι ήταν «σίγουρα η Grace».

Η Stéphanie δεν μίλησε δημόσια ως το 1989, όταν είπε στον συγγραφέα Jeffrey Robinson ότι η ιστορία με το τιμόνι δεν ήταν αληθινή και ότι ένιωθε τεράστια πίεση και ενοχές. Στη Chicago Tribune, όπως τη μεταφέρει το Biography.com, είπε: «Υπήρχε τόση μαγεία γύρω από τη μαμά, τόσο όνειρο, που κατά κάποιον τρόπο είχε σχεδόν πάψει να είναι άνθρωπος. Ήταν δύσκολο για τον κόσμο να δεχτεί ότι μπορούσε να κάνει κάτι τόσο ανθρώπινο όσο ένα αυτοκινητιστικό. Οι άνθρωποι σκέφτηκαν ότι εγώ πρέπει να το προκάλεσα, γιατί εκείνη ήταν πολύ τέλεια για κάτι τέτοιο. Μετά από λίγο δεν μπορείς παρά να νιώθεις ένοχος». Το 2002, στο Paris Match, ήταν πιο σύντομη: «Δεν οδηγούσα εγώ, είναι σαφές».

Η φήμη για τον καβγά

Μια δεύτερη φήμη έλεγε ότι η Grace και η Stéphanie είχαν διαφωνήσει έντονα, επειδή η κόρη ήθελε να παντρευτεί τον Paul Belmondo, τον οδηγό αγώνων και γιο του ηθοποιού Jean-Paul Belmondo. Η Stéphanie έχει πει ότι η συζήτηση εκείνου του πρωινού ήταν «αυστηρά ανάμεσα σε εμάς τις δύο» και ότι κάποια μυστικά και εικόνες «ανήκουν στην καρδιά μου». Δεν έχει επιβεβαιώσει ούτε διαψεύσει ότι υπήρξε καβγάς. Ο Spada σημειώνει ότι, ακόμη κι αν είχε γίνει, δεν εξηγεί γιατί η Grace δεν πάτησε φρένο και δεν προσπάθησε να πάρει τη στροφή.

Η Stéphanie στο νοσοκομείο

Η Stéphanie είχε εγκεφαλική διάσειση, σοκ και κάταγμα σε σπόνδυλο του αυχένα, που κατά τον Spada πέρασε «επικίνδυνα κοντά» σε παράλυση. Το Biography.com αναφέρει επιπλέον σπασμένη κλείδα και πλευρά. Το παλάτι είχε πει αρχικά ότι είχε μόνο μελανιές. Της έβαλαν αυχενικό κολάρο. Οι φήμες για μόνιμη παράλυση δεν επιβεβαιώθηκαν ποτέ και οι γιατροί τις διέψευσαν δημόσια.

Δεν ήταν δίπλα στη μητέρα της όταν πέθανε. Της είπαν για τον θάνατο δύο μέρες μετά το ατύχημα, ενώ ακόμη ανέρρωνε, και δεν πήγε στην κηδεία. Έφυγε από το νοσοκομείο γύρω στις 26–27 Σεπτεμβρίου, δύο εβδομάδες μετά το ατύχημα. Την πήγε στο ανάκτορο ο ίδιος ο πατέρας της, με τον Albert και την Caroline δίπλα τους. Η εφημερίδα Journal du Dimanche έγραψε ότι «περπατούσε κανονικά».

Οι τελευταίες ώρες της Grace

Η Grace έμεινε σε κώμα όλη τη νύχτα. Η Caroline, που βρισκόταν σε ταξίδι στην Αγγλία, επέστρεψε το μεσημέρι της Τρίτης. Ο Rainier, ο Albert και, από το μεσημέρι, η Caroline έμειναν στο προσκέφαλό της, μιλούσαν με τους γιατρούς, αγκαλιάζονταν και προσπαθούσαν να κρατήσουν ένα ίχνος ελπίδας. Στις έξι το πρωί, το όργανο που παρακολουθούσε την εγκεφαλική της δραστηριότητα έδειξε ότι η Grace ήταν ουσιαστικά νεκρή, με εξαίρεση τον αυστηρά τεχνικό ορισμό. Στη συνέχεια, κατά τον Spada, τα παιδιά της φίλησαν τη μητέρα τους και άφησαν τον πατέρα τους μόνο με τη γυναίκα του.

Ο Rainier έπρεπε τώρα να πάρει την πιο δύσκολη απόφαση της ζωής του, να επιτρέψει να σβήσουν οι μηχανές. Ο Spada βάζει τη συγκατάθεσή του το μεσημέρι. Το Biography.com, επικαλούμενο την Washington Post, γράφει ότι η απόφαση πάρθηκε μετά από περίπου τέσσερις ώρες διαβουλεύσεων, με τη σύμφωνη γνώμη της Caroline και του Albert. Ο Duplay είπε στη UPI ότι του είχαν πει πως δεν ήθελαν να τη διατηρήσουν «όπως τον Franco ή τον Tito», δύο ηγέτες που κρατήθηκαν τεχνητά στη ζωή για μεγάλο διάστημα.

Η ώρα του θανάτου διαφέρει: 22:35 στον Spada, 22:55 στη Wikipedia. Το Biography.com γράφει ότι η Grace κηρύχθηκε νεκρή περίπου στις 6 το απόγευμα, μετά την απομάκρυνση της υποστήριξης. Οι πηγές δεν εξηγούν τη διαφορά. Σε κάθε περίπτωση, ο θάνατος ανακοινώθηκε το βράδυ της Τρίτης, και η UPI γράφει ότι σε λίγες ώρες έκλεισαν οι περισσότερες επιχειρήσεις του Μονακό, ακόμη και το περίφημο καζίνο.

Η έκθεση της σορού και η κηδεία

Η σορός εκτέθηκε στο παρεκκλήσι Ardent του πριγκιπικού ανακτόρου, όπου είχε ζήσει η Grace επί 26 χρόνια. Φορούσε ψηλόλαιμο λευκό δαντελένιο φόρεμα, με ένα ροζάριο στα σταυρωμένα χέρια, και, κατά τη Wikipedia, ήταν ξαπλωμένη πάνω σε κάλυμμα από ορχιδέες. Περίπου 26.000 άνθρωποι πέρασαν για να τη δουν, σύμφωνα με εκτιμήσεις που παραθέτει η ίδια πηγή.

Η κηδεία έγινε το Σάββατο 18 Σεπτεμβρίου 1982, στον καθεδρικό ναό Notre-Dame-Immaculée, στο Monaco-Ville. Η πομπή ξεκίνησε από το ανάκτορο, με επικεφαλής τον Rainier και τα παιδιά του, τον Albert και την Caroline, και διέσχισε τους δρόμους της παλιάς πόλης. Στο ρέκβιεμ παρευρέθηκαν πάνω από 400 άνθρωποι, μεταξύ τους ο Cary Grant, η Nancy Reagan, η Danielle Mitterrand, η αυτοκράτειρα Farah του Ιράν και η πριγκίπισσα Diana. Πίσω από την οικογένεια των Grimaldi κάθονταν τα αδέλφια της Grace: ο Kell και οι αδελφές της, η Peggy και η Lizanne.

Το ευαγγελικό ανάγνωσμα ήταν από το κατά Ιωάννην, κεφάλαιο 14: «Εν τη οικία του Πατρός μου μοναί πολλαί εισιν». Ο αρχιεπίσκοπος του Μονακό, Charles Amarin Brand, μίλησε για ένα ατύχημα που «προκαλεί κατάπληξη και δεν δίνει απαντήσεις στα ερωτήματα της ζωής, του πόνου, του χωρισμού και του θανάτου» και είπε ότι η καθολική πίστη της πριγκίπισσας είχε πλάσει όχι μόνο το δημόσιο πρόσωπο αλλά και τον βαθύτερο χαρακτήρα της. Στη λειτουργία ακούστηκαν ένα απόσπασμα από τη Συμφωνία αρ. 4 του Haydn, το Adagio για έγχορδα του Samuel Barber και τέσσερα έργα του Bach. Το φέρετρο, καλυμμένο με τη σημαία του Μονακό, τοποθετήθηκε στο παρεκκλήσι των Πριγκίπων. Αργότερα έγινε και δεύτερη λειτουργία για τους πολίτες του Μονακό.

Η Stéphanie δεν μπόρεσε να παρευρεθεί, αφού ανέρρωνε ακόμη από τα τραύματά της. Την τελετή παρακολούθησαν στην τηλεόραση περίπου εκατό εκατομμύρια άνθρωποι, κατά το Biography.com που επικαλείται δημοσίευμα της Chicago Tribune.

Ο τάφος

Η Grace Kelly είναι θαμμένη στο οικογενειακό θησαυροφυλάκιο των Grimaldi, στην αψίδα του καθεδρικού ναού, εκεί όπου είχε παντρευτεί τον Rainier το 1956 και όπου είχαν βαφτιστεί και τα τρία παιδιά τους. Ο Rainier δεν ξαναπαντρεύτηκε. Όταν πέθανε, το 2005, τον έθαψαν δίπλα της. Για άλλους γνωστούς τάφους δες και τη σελίδα μας για τους τάφους διάσημων προσώπων.

Ο τόπος και η μνήμη σήμερα

Ο δρόμος υπάρχει ακόμη και χρησιμοποιείται καθημερινά. Σύμφωνα με ένα αυτοκινητιστικό άρθρο, η φύση του δεν επιτρέπει στάση ακριβώς στο σημείο της πτώσης, και προτείνει να συνεχίσει κανείς ως τη La Turbie, περίπου τρία χιλιόμετρα πιο πέρα. Συχνά διαβάζει κανείς ότι πρόκειται για τον δρόμο της καταδίωξης στο «Να πιάσεις τον κλέφτη» του Alfred Hitchcock, όπου η Grace οδηγεί στη Γαλλική Ριβιέρα. Το Hitchcock Wiki γράφει ρητά ότι αυτό είναι αστικός μύθος: ένα μέρος της καταδίωξης γυρίστηκε πράγματι στη La Turbie, στη λεωφόρο Victoire, αλλά ο δρόμος του δυστυχήματος δεν είναι αυτός της ταινίας.

Στο Μονακό η Grace έχει τιμηθεί με πολλούς τρόπους. Το νοσοκομείο όπου πέθανε φέρει το όνομά της, και στις 18 Ιουνίου 1984 ο Rainier δημιούργησε στο Fontvieille τον ροδώνα Princesse Grace, με 4.000 τριανταφυλλιές σε 168 ποικιλίες. Στα σαράντα χρόνια από τον θάνατό της, το 2022, ο Albert είπε ότι η οικογένεια δεν ένιωθε την ανάγκη για κάποια ιδιαίτερη εκδήλωση και ότι θα επισκεπτόταν μαζί τον τάφο. Σύμφωνα με το Monaco Life, έχει πει επίσης ότι δεν υπήρξαν ποτέ αμφιβολίες για την επίσημη εκδοχή.

Οι φήμες που δεν στηρίζονται σε στοιχεία

Όπως συμβαίνει με κάθε θάνατο προσώπου που ήταν τόσο γνωστό, έτσι και γύρω από αυτό το ατύχημα γεννήθηκαν σενάρια. Ότι οδηγούσε η Stéphanie. Ότι υπήρξε καβγάς. Ότι η Grace είχε φύγει θυμωμένη από το παλάτι μετά από διαφωνία με τον Rainier. Ότι το αυτοκίνητο είχε πειραχτεί από τη μαφία της Νίκαιας, επειδή η Grace είχε αγωνιστεί να την κρατήσει έξω από το Monte Carlo. Ότι το παλάτι έκρυψε το όχημα πριν εξεταστεί. Ότι ο Rainier δεν άφησε την αστυνομία να το δει.

Για τα δύο τελευταία, αλλά και για την ύπαρξη μηχανικής βλάβης, υπάρχει συγκεκριμένη απάντηση από τον Bencze. Εξέτασε το αυτοκίνητο το ίδιο απόγευμα, μαζί με τον εισαγγελέα και τον αρχηγό της αστυνομίας, κανείς δεν προσπάθησε να επηρεάσει την έρευνά του, και δεν βρήκε στοιχεία φωτιάς ούτε μηχανικής βλάβης. Για τη μαφία, η ίδια η Stéphanie έχει πει ότι δεν καταλαβαίνει γιατί θα ήθελε να σκοτώσει τη μητέρα της.

Ένας ανταποκριτής αμερικανικού ταμπλόιντ στο Παρίσι είχε πει στον Spada ότι εκεί πολλοί πίστευαν πως ο θάνατος ήταν αυτοκτονία. Ο Spada γράφει ότι η θεωρία αυτή δεν μπορεί ποτέ να αποδειχθεί. Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να τη στηρίζει, ενώ τα ευρήματα των γιατρών, η αιμορραγία στον εγκέφαλο και η εικόνα που περιγράφει ο Raimondo δείχνουν κάτι εντελώς διαφορετικό.

Χρονολόγιο

• 13 Σεπτεμβρίου 1982, ~9:30: η Grace και η Stéphanie φεύγουν από το Roc Agel με το Rover.
• ~10:05: το αυτοκίνητο βγαίνει από τον δρόμο σε στροφή και πέφτει στην πλαγιά.
• Μέσα σε πέντε λεπτά: φτάνουν δύο ασθενοφόρα. Οι δύο γυναίκες μεταφέρονται στο νοσοκομείο Princesse Grace.
• Πρωί–μεσημέρι: τετράωρη επέμβαση από τον Chatelin. Στις 12:30 φτάνει ο Duplay.
• Βράδυ της Δευτέρας: αξονική τομογραφία στο ιατρείο του Mourou, δεκατρείς ώρες μετά το ατύχημα.
• 14 Σεπτεμβρίου, ~6 το πρωί: ο εγκέφαλος της Grace έχει πάψει να λειτουργεί.
• 14 Σεπτεμβρίου, μεσημέρι έως απόγευμα: ο Rainier επιτρέπει την αποσύνδεση της υποστήριξης (η ώρα διαφέρει κατά πηγή).
• 14 Σεπτεμβρίου, βράδυ: θάνατος της Grace (22:35 ή 22:55).
• 16 Σεπτεμβρίου: ο Duplay δηλώνει δημόσια ότι η Grace είχε εγκεφαλική αιμορραγία στο τιμόνι.
• 18 Σεπτεμβρίου: κηδεία στον καθεδρικό ναό του Μονακό.
• 20 Σεπτεμβρίου: το παλάτι ανακαλεί, σύμφωνα με τη Wikipedia, τη δήλωση για τη βλάβη στα φρένα.
• ~26–27 Σεπτεμβρίου: η Stéphanie φεύγει από το νοσοκομείο και επιστρέφει στο ανάκτορο.
• 1989 και 2002: οι δύο μεγάλες δημόσιες τοποθετήσεις της Stéphanie για το ατύχημα.

Μύθοι και πραγματικότητα

Ότι τα φρένα του αυτοκινήτου είχαν χαλάσει ή είχαν σαμποταριστεί: η πρώτη ανακοίνωση του παλατιού το έγραψε, αλλά ο αξιωματικός που εξέτασε το Rover δεν βρήκε μηχανικό πρόβλημα, και το παλάτι ανακάλεσε τη δήλωση.

Ότι οδηγούσε η Stéphanie: δύο μάρτυρες και ο νευροχειρουργός είπαν ότι οδηγούσε η Grace, και το ότι η Stéphanie βγήκε από τη θέση του οδηγού εξηγείται από το ότι η πλευρά του συνοδηγού ήταν συνθλιμμένη.

Ότι η Stéphanie έμεινε παράλυτη: έπαθε κάταγμα στον αυχένα, αλλά δύο εβδομάδες μετά το ατύχημα έφυγε από το νοσοκομείο και περπατούσε κανονικά.

Ότι η Grace πέθανε επιτόπου: ήταν ζωντανή και ημιαναίσθητη όταν την έβγαλαν από το αυτοκίνητο και πέθανε την επόμενη μέρα, μετά από χειρουργείο, αξονική και μηχανική υποστήριξη.

Ότι ο δρόμος είναι ο ίδιος με της ταινίας «Να πιάσεις τον κλέφτη»: η σύνδεση δεν τεκμηριώνεται και χαρακτηρίζεται αστικός μύθος.

Πώς ήθελε να τη θυμούνται

Στη συνέντευξη του Ιουνίου του 1982, ο Pierre Salinger τη ρώτησε πώς θα ήθελε να τη θυμούνται. Μετά από μια παύση, η Grace είπε ότι σκεφτόταν κυρίως τα παιδιά της και τα παιδιά τους, και ότι θα ήθελε να τη θυμούνται ως κάποια που προσπάθησε να κάνει καλά τη δουλειά της, που ήταν κατανοητική και ευγενική. Όταν εκείνος επέμεινε αν θα ήθελε να τη θυμούνται για την υποκριτική, απάντησε ότι δεν νόμιζε πως είχε φτάσει αρκετά ψηλά ώστε να ξεχωρίζει από πολλούς άλλους, και ότι θα προτιμούσε να τη θυμούνται ως «έναν αξιοπρεπή άνθρωπο που νοιάζεται για τους άλλους».

Λιγότερο γνωστά στοιχεία

• Ο σοφέρ της έμεινε πίσω εκείνο το πρωί επειδή το αυτοκίνητο ήταν γεμάτο φορέματα, και η Grace του είπε αστεία να τρέχει πίσω τους.
• Στο γειτονικό σπίτι όπου ζήτησε βοήθεια, δεν αναγνώρισαν αρχικά την πριγκίπισσα Stéphanie.
• Το μεγάλο νοσοκομείο του Μονακό δεν είχε τομογράφο, και η Grace ανέβηκε δύο ορόφους στα χέρια ως το ιατρείο που είχε έναν.
• Την πρώτη ανακοίνωση τη διατύπωσε ένας υπάλληλος που αντικαθιστούσε την εκπρόσωπο τύπου, η οποία βρισκόταν σε διακοπές.
• Οι γιατροί θεώρησαν πιθανό ότι μια μικρότερη αιμορραγία στον κρόταφο είχε προηγηθεί του ατυχήματος.
• Στην κηδεία ακούστηκε το Adagio του Barber και το ευαγγέλιο ήταν το «στον οίκο του Πατέρα μου».
• Ο Rainier δημιούργησε ροδώνα στη μνήμη της, με 168 ποικιλίες τριανταφυλλιάς, και δεν ξαναπαντρεύτηκε.
• Σύμφωνα με τη Wikipedia, η Stéphanie είναι επίτιμο μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Princess Grace Foundation – United States.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγές

• Wikipedia: Grace Kelly
• Wikipedia: Death and funeral of Princess Grace of Monaco
• Wikipedia: Princess Stéphanie of Monaco
• Wikipedia: Rover P6
• Wikidata: Grace Kelly (Q3925)
• Biography.com: The Mystery Surrounding Grace Kelly’s Death
• James Spada’s Hollywood: Today is the anniversary of Princess Grace’s death (απόσπασμα από το βιβλίο Grace: The Secret Lives of a Princess)
• UPI Archives, 16/09/1982: Princess Grace suffered a stroke while driving her car
• UPI Archives, 17/09/1982: Doctors kept Princess Grace alive on an artificial life-support
• UPI Archives, 15/09/1982: The body of Princess Grace was put on view
• UPI Archives, 27/09/1982: Stephanie returns to royal palace
• History of Royal Women: The accident that changed Monaco forever
• Monaco Life: Remembering Princess Grace, 40th anniversary of her passing
• Κυβέρνηση του Μονακό: The Princess Grace Rose Garden celebrates its 40th anniversary
• Cars4Starters: Elegant spyder has a tale to tell (για τη διαδρομή D37)
• Hitchcock Wiki: La Turbie, France