Το δυστύχημα της Aaliyah στις Μπαχάμες (2001)

Το δυστύχημα της Aaliyah κράτησε λιγότερο από ένα λεπτό. Το Cessna 402B με νηολόγιο N8097W ξεκόλλησε από τον διάδρομο 27 του Marsh Harbour, στο νησί Abaco των Μπαχαμών, γύρω στις 18:45 του Σαββάτου 25 Αυγούστου 2001. Ανέβηκε περίπου 40 πόδια με τη μύτη ψηλά, έγειρε αριστερά και έπεσε σε έναν βάλτο δίπλα στο αεροδρόμιο. Στη φωτιά που ακολούθησε χάθηκαν και οι εννέα επιβαίνοντες: η 22χρονη τραγουδίστρια, επτά συνεργάτες της και ο πιλότος.[1]

Η ιστορία συνήθως λέγεται σε μία πρόταση: υπερφορτωμένο αεροπλάνο, βιαστικοί επιβάτες. Η τελική έκθεση των Μπαχαμών, που βγήκε πέντε χρόνια μετά, δείχνει κάτι πιο μπερδεμένο. Ένα αεροπλάνο που άλλαξε την τελευταία στιγμή, μια εταιρεία που δεν είχε δικαίωμα να βάλει αυτόν τον πιλότο στο πιλοτήριο, ένα ημερολόγιο πτήσεων με ώρες που δεν υπήρχαν και φορτίο που κανείς δεν ζύγισε. Στις επόμενες ενότητες θα βρεις τι ακριβώς έγραψαν οι ερευνητές, τι ειπώθηκε αργότερα στο δικαστήριο και ποια από τα πράγματα που διαβάζεις συχνά για το δυστύχημα της Aaliyah δεν στέκουν. Για τη ζωή και την καριέρα της έχουμε ξεχωριστό κείμενο, τη βιογραφία της Aaliyah.

Από το Μαϊάμι στο Abaco: τρεις μέρες γυρισμάτων

Στις 21 Αυγούστου 2001 η Aaliyah εμφανίστηκε στο 106 & Park του BET και είπε ότι την επόμενη μέρα ξεκινούσαν τα γυρίσματα για το «Rock the Boat». Το τραγούδι ήταν το δεύτερο single από το τρίτο της άλμπουμ, που είχε κυκλοφορήσει τον Ιούλιο, μετά το «We Need a Resolution». Η σκηνοθεσία ήταν του Hype Williams.[7] [17]

• 22 Αυγούστου, ΜαϊάμιΧορευτικά πλάνα μπροστά σε green screen τη μέρα και υποβρύχιες λήψεις το βράδυ.
• 23 Αυγούστου, πτήση προς τις ΜπαχάμεςΗ Aaliyah και υπάλληλοι της Virgin Records πετούν στο Abaco με δύο δρομολόγια ενός Fairchild Metro III, που είχε κλειστεί μέσω της Sky Limo.
• 24–25 Αυγούστου, AbacoΓυρίσματα στην παραλία και στη θάλασσα. Στο νησί δούλευαν σχεδόν εξήντα άτομα.
• 25 Αυγούστου, απόγευμαΗ Aaliyah τελειώνει τα δικά της πλάνα και πηγαίνει στο αεροδρόμιο.

Η επιστροφή ήταν προγραμματισμένη για την Κυριακή 26. Η Aaliyah όμως είχε τελειώσει νωρίτερα και αποφάσισε να φύγει το Σάββατο. Ο Hype Williams είπε αργότερα ότι εκείνη έφυγε στη μέση της παραγωγής, οπότε οι υπόλοιποι συνέχιζαν να γυρίζουν όταν έφυγε.[7]

Το αεροπλάνο που δεν ήταν το προγραμματισμένο

Για την πτήση της επιστροφής είχε προβλεφθεί ένα Cessna 404. Σύμφωνα με τον διευθυντή του αεροδρομίου Palm Beach County Park, στο Lantana της Φλόριντα, το 404 είχε ήδη ανεφοδιαστεί όταν ο ιδιοκτήτης της Blackhawk, Gilbert Chacón, το αντικατέστησε με ένα μικρότερο Cessna 402B. Έτσι έφτασε στο Abaco το N8097W.[1]

Το αεροπλάνο είχε βγει από το εργοστάσιο το 1976 και ήταν γραμμένο στη Skystream Inc. Η εταιρεία αυτή είχε ως έδρα τη διεύθυνση του σπιτιού του Chacón στο Pembroke Pines. Η Blackhawk ανήκε στον ίδιο και στον γιο του, Erik, και είχε ιδρυθεί το 1991.[1]

Το πιο σοβαρό ήταν η πιστοποίηση. Η Blackhawk λειτουργούσε με άδεια Part 135 «ενός πιλότου», και ο μόνος πιλότος που είχε εγκρίνει η FAA για λογαριασμό της ήταν ο ίδιος ο Chacón. Μόλις ο Luis Morales κάθισε στη θέση του κυβερνήτη, η εταιρεία έγινε στην πράξη επιχείρηση με δεύτερο πιλότο, χωρίς να έχει πάρει έγκριση γι’ αυτό. Επιπλέον δεν είχε άδεια από τις αρχές των Μπαχαμών να εκτελεί εμπορικές πτήσεις στη χώρα.[1]

Στο φάκελο της εταιρείας υπήρχαν τέσσερις διοικητικές ενέργειες της FAA τα προηγούμενα χρόνια. Η πιο πρόσφατη ήταν ένα γράμμα διόρθωσης της 28ης Απριλίου 2000, που ανέφερε ότι η Blackhawk δεν ακολουθούσε τα προγράμματα συντήρησης των κατασκευαστών, δεν είχε υπεύθυνο συντήρησης με το σωστό πιστοποιητικό και χρησιμοποιούσε μη εγκεκριμένες τεχνικές και εξοπλισμό για επισκευές.[1] Τα βιβλία συντήρησης του συγκεκριμένου αεροσκάφους δεν δόθηκαν ποτέ στις αρχές. Γι’ αυτό η έκθεση δεν μπόρεσε να πει πόσες ώρες είχε πετάξει το αεροπλάνο ή οι κινητήρες του, ούτε πότε έγινε η τελευταία επιθεώρηση.[1]

Οι εννέα άνθρωποι στο αεροσκάφος

Οι πρώτες λίστες των θυμάτων βγήκαν από χειρόγραφες κάρτες που είχαν συμπληρώσει οι επιβάτες πριν από την πτήση. Η αστυνομία των Μπαχαμών δεν ήταν σίγουρη για την ορθογραφία των ονομάτων. Γι’ αυτό βλέπεις παντού παραλλαγές, όπως Foreman ή Forman, Keith ή Keeth, Gallin ή Gallian.[6]

Οι ηλικίες προέρχονται από τα ρεπορτάζ της εποχής και η Gina Smith εμφανίζεται άλλοτε 29 και άλλοτε 30.[5] Η έκθεση καταγράφει ότι ο πιλότος, ο Anthony Dodd και ο Scott Gallin ήταν ζωντανοί όταν έφτασε βοήθεια και πέθαναν αργότερα από τα τραύματά τους. Οι υπόλοιποι έξι, ανάμεσά τους η Aaliyah, πέθαναν στον τόπο της συντριβής, σύμφωνα με το Rolling Stone.[1] [5]

Ο πιλότος: Luis Morales III

Ο Luis Antonio Morales III ήταν 30 ετών και γεννημένος στο Santurce του Πουέρτο Ρίκο. Είχε πιστοποιητικό εμπορικού πιλότου από την FAA. Η φράση «δεν είχε δίπλωμα», που κυκλοφορεί σε πολλά κείμενα, δεν ισχύει. Το πρόβλημα ήταν άλλο: δεν είχε εγκριθεί να πετά για τη Blackhawk και τα στοιχεία της εμπειρίας του δεν ήταν αληθινά.[1]

Το ημερολόγιο πτήσεων

Οι ερευνητές έλεγξαν το προσωπικό ημερολόγιο του Morales και βρήκαν εγγραφές που δεν στέκουν. Στις 14 Νοεμβρίου 2000 προστέθηκαν ξαφνικά 278,7 ώρες χωρίς εξήγηση, μαζί με 121 ημερήσιες και 81 νυχτερινές προσγειώσεις. Στις 29 Ιουλίου 2001 οι ώρες πολλαπλών κινητήρων ήταν 588,8. Στις 17 Αυγούστου, δεκαεννέα μέρες αργότερα, είχαν γίνει 1.588,8. Την ίδια περίοδο προστέθηκαν 1.000 ημερήσιες προσγειώσεις, 400 νυχτερινές και 600 ώρες πτήσης με όργανα.[1]

Ακόμη πιο περίεργος ήταν ο έλεγχος των αεροσκαφών που είχε γράψει ως Cessna 402. Η βάση δεδομένων της FAA έδειχνε τα εξής:

• Το N649D, που ο Morales το είχε σημειώσει ως Cessna 402, ήταν ένα Boeing PT-17 του 1940, δηλαδή εκπαιδευτικό διπλάνο.
• Το N6418F ήταν ένα Cessna 150 που είχε διαγραφεί από το νηολόγιο και το N518SP ένα Cessna 172S.
• Τα N2399W και N2389W, με τα οποία έγραφε ότι πέταξε για τη Blackhawk στις 12 Αυγούστου 2001, ήταν Beech A23-24 και Beech 23-19.
• Η δοκιμαστική πτήση Part 135 που είχε σημειώσει για τις 26 Νοεμβρίου 2000 δεν βρέθηκε σε κανένα αρχείο της FAA.

Η Blackhawk τον προσέλαβε στις 23 Αυγούστου 2001, δύο μέρες πριν από το δυστύχημα, χωρίς να ελέγξει προσεκτικά τα προσόντα του.[1] Λίγο νωρίτερα είχε απολυθεί από τη Golden Airlines επειδή δεν εμφανίστηκε στη δουλειά.[7]

Οι συλλήψεις και η δοκιμασία

Τον Νοέμβριο του 2000 ο Morales συνελήφθη στο Fort Lauderdale, όταν προσπάθησε να «επιστρέψει» σε έναν μεταπωλητή αεροπορικά ανταλλακτικά αξίας 345 δολαρίων που είχαν κλαπεί. Οι υπάλληλοι κάλεσαν την αστυνομία. Η έκθεση καταγράφει και δεύτερη σύλληψη το καλοκαίρι του 2001 στο Pompano Beach, για κρακ που βρέθηκε στο αυτοκίνητό του, ενώ εκείνος είπε ότι πήγαινε να αγοράσει κοκαΐνη για έναν φίλο. Η έκθεση δίνει ως ημερομηνία τις 7 Ιουλίου, ενώ ρεπορτάζ και η Wikipedia, με βάση αρχεία του σερίφη του Broward, γράφουν 7 Αυγούστου.[1] [7]

Στις 13 Αυγούστου, δώδεκα μέρες πριν από τη συντριβή, πήρε ποινή δοκιμασίας (probation). Είχε προθεσμία εξήντα ημερών να ενημερώσει την FAA για την υπόθεση και βρισκόταν ακόμη μέσα σε αυτή.[8] [7]

Η οικογένειά του αμφισβήτησε την εικόνα που βγήκε προς τα έξω. Η αδελφή του είπε ότι ήταν σίγουρη πως η έρευνα δεν θα έβρισκε αμέλεια από μέρους του, και ο δικηγόρος της οικογένειας υποστήριξε ότι ήταν απολύτως κατάλληλος να πετάξει το Cessna 402B. Ο πατέρας του είπε ότι ο γιος του είχε την ευθύνη εννέα ζωών και ότι κάποιος θα έπρεπε να λογοδοτήσει.[7]

Η φόρτωση: οι αριθμοί που δεν βγαίνουν

Το επιτρεπόμενο βάρος απογείωσης ενός Cessna 402B είναι 6.300 λίβρες, δηλαδή περίπου 2.858 κιλά. Η έκθεση του 2006 υπολόγισε ότι το N8097W ζύγιζε περίπου 941 λίβρες (427 κιλά) πάνω από αυτό το όριο. Και η πραγματική υπέρβαση ήταν μεγαλύτερη, γιατί μία βαλίτσα δεν ανασύρθηκε ποτέ από τον βάλτο και το βάρος της δεν μπήκε στον υπολογισμό.[1]

Ένα χρήσιμο μέτρο για το πόσο στενός ήταν ο χώρος μάς το δίνει η πρώτη ανακοίνωση της αρχής πολιτικής αεροπορίας των Μπαχαμών, που βγήκε πέντε μέρες μετά το δυστύχημα. Το αεροπλάνο άδειο ζύγιζε 4.117 λίβρες. Οι αποσκευές που βρέθηκαν ζύγιζαν 574 και το καύσιμο 804. Αυτά μαζί κάνουν 5.495 λίβρες, και από το όριο των 6.300 έμεναν 805 λίβρες για τον πιλότο και τους οκτώ επιβάτες: λίγο λιγότερο από 90 λίβρες (40 κιλά) ο καθένας.[4]

Οι άνθρωποι δεν ζύγιζαν 90 λίβρες. Μάρτυρες είπαν ότι οι δύο μεγαλόσωμοι επιβάτες, με εκτιμώμενο βάρος γύρω στις 300 λίβρες ο καθένας, κάθισαν στο πίσω μέρος της καμπίνας.[1] Αν κάνεις την πρόσθεση, αυτοί οι δύο μόνοι τους έπαιρναν τις 600 από τις 805 λίβρες που έμεναν. Το υπόλοιπο φορτίο, δηλαδή οι άλλοι επτά άνθρωποι και η βαλίτσα που χάθηκε, δεν χωρούσε με κανέναν τρόπο.

Το κέντρο βάρους

Το βάρος μετρά και από την άποψη του πού βρίσκεται. Κάθε αεροπλάνο έχει ένα εύρος μέσα στο οποίο πρέπει να βρίσκεται το κέντρο βάρους, ώστε το ύψος της μύτης να ελέγχεται σταθερά. Στο N8097W το όριο προς τα πίσω ήταν στις 159,8 ίντσες από ένα σημείο αναφοράς του κατασκευαστή, και οι υπολογισμοί έβγαλαν κέντρο βάρους 4,4 ίντσες (11 εκατοστά) πιο πίσω.[1] Όσο πιο πίσω πηγαίνει το βάρος, τόσο πιο εύκολα σηκώνεται η μύτη και τόσο πιο ευαίσθητο γίνεται το πηδάλιο ύψους. Αυτό δεν το λέει η έκθεση με αυτά τα λόγια. Είναι γενική αρχή της αεροπορίας και ταιριάζει με την απότομη ανάβαση που περιέγραψαν οι μάρτυρες.

Σε κανένα σημείο των ερευνών δεν βρέθηκε έντυπο υπολογισμού βάρους και ισορροπίας ούτε κατάλογος φορτίου. Οι αποσκευές, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν, δεν ζυγίστηκαν πριν μπουν στο αεροπλάνο. Και η έκθεση δεν μπόρεσε να βρει αν η εταιρεία είχε κανόνα που να ζητούσε από τους πιλότους να κάνουν τέτοιους υπολογισμούς.[1]

Φλαπς, ψαλίδια και διακόπτες καυσίμου

Οι ερευνητές κατέγραψαν και τρεις ρυθμίσεις του πιλοτηρίου που δεν ταίριαζαν με το εγχειρίδιο:

• Ο επιλογέας των flaps ήταν στις 15 μοίρες. Το εγχειρίδιο ζητά κανονική απογείωση με flaps στις 0 μοίρες. Οι ράβδοι των flaps βρέθηκαν λυγισμένοι, που δείχνει ότι ήταν μερικώς ανοιχτά κατά την πρόσκρουση.
• Τα trim tabs ήταν εκτός της κανονικής περιοχής για απογείωση: το aileron τέρμα δεξιά, το πηδάλιο προς τα αριστερά και το ύψους τέρμα προς τα κάτω.
• Και οι δύο επιλογείς καυσίμου ήταν στη δεξιά κύρια δεξαμενή, ενώ το εγχειρίδιο ζητά αριστερός κινητήρας από την αριστερή δεξαμενή και δεξιός από τη δεξιά.

Η ίδια η έκθεση προσθέτει μια επιφύλαξη: η πρόσκρουση μπορεί να άλλαξε τις θέσεις, οπότε αυτά τα ευρήματα δεν θεωρούνται ασφαλή.[1]

Το απόγευμα του Σαββάτου: αναμονή, διαφωνία, απογείωση

Οι επιβάτες είχαν αρχίσει να εκνευρίζονται, γιατί το αεροπλάνο το περίμεναν στις 16:30 και έφτασε στο Marsh Harbour γύρω στις 18:15.[7] Όταν άρχισε η φόρτωση, μάρτυρες είδαν τον πιλότο και μέλη της παρέας να μαλώνουν για τον αριθμό των επιβατών και το πόσες αποσκευές θα φορτωθούν. Ένας μάρτυρας είπε ότι τα φόρτωσε ο ίδιος ο πιλότος. Άλλοι ανέφεραν ότι δυσκολεύτηκε να βάλει μπροστά τους κινητήρες.[1]

Ένας άλλος πιλότος τσάρτερ, ο Lewis Key, που βρισκόταν εκεί, είπε στα μέσα ενημέρωσης ότι άκουσε τον Morales να προειδοποιεί πως το βάρος δεν επέτρεπε ασφαλή πτήση, και ότι η παρέα επέμενε ότι είχαν νοικιάσει το αεροπλάνο και έπρεπε να είναι στο Μαϊάμι το ίδιο βράδυ.[7] Στο inquest του 2003 δύο ταξιτζήδες και ένας υπάλληλος του τελωνείου κατέθεσαν ότι ανησύχησαν από τον όγκο του εξοπλισμού που μετέφεραν.[10]

Το συμπέρασμα της έκθεσης για τον ανθρώπινο παράγοντα είναι προσεκτικό. Γράφει ότι οι επιβάτες βιάζονταν και ότι αυτή η βιασύνη ίσως οδήγησε τον πιλότο να μη συμπληρώσει τα απαιτούμενα έγγραφα. Γράφει επίσης ότι ο πιλότος δεν επέβαλε την εξουσία του και άφησε τους επιβάτες να τον επηρεάσουν ώστε να πάρει όλα τα πράγματα και όλους τους ανθρώπους.[1]

Τα δευτερόλεπτα της απογείωσης

Ο καιρός ήταν καλός: καθαρός ουρανός, ανατολικός άνεμος 3 με 4 κόμβων και θερμοκρασία 30°C. Ο διάδρομος 27 κοιτάζει δυτικά, άρα το αεροπλάνο απογειώθηκε με ουραίο άνεμο, μικρό αλλά υπαρκτό. Ο διάδρομος είχε μήκος 5.000 πόδια, περίπου 1.520 μέτρα.[1]

Το N8097W ξεκόλλησε ανάμεσα στα 2.500 και τα 2.800 πόδια από την αρχή του διαδρόμου. Το εγχειρίδιο προβλέπει για αεροπλάνο με το μέγιστο επιτρεπόμενο βάρος διαδρομή περίπου 2.167 ποδιών για να ξεκολλήσει, με τα flaps ανεβασμένα. Με λογαριασμό από τους αριθμούς της έκθεσης, χρειάστηκε δηλαδή περίπου 100 με 190 μέτρα παραπάνω από όσα θα έκανε ένα αεροπλάνο μέσα στα όρια.[1]

Μετά ανέβηκε με πολύ απότομη γωνία και μύτη ψηλά μέχρι περίπου 40 πόδια, έγειρε αριστερά, η μύτη έπεσε προς τα κάτω και το αεροπλάνο χτύπησε στο έδαφος με το αριστερό φτερό και τη μύτη. Έκανε τούμπες και σταμάτησε περίπου 300 πόδια δίπλα από το τέλος του διαδρόμου, προς τα ανατολικά. Μάρτυρες άκουσαν «σκασίματα» και ανώμαλη λειτουργία των κινητήρων.[1] Ένας πιλότος που δούλευε σε ένα μηχάνημα περίπου μισό μίλι μακριά ανέφερε ύψος 60 με 100 πόδια, πιο ψηλά από όσο γράφει η έκθεση. [7]

Δεν υπάρχει ηχογράφηση της πτήσης. Το αεροπλάνο δεν ήταν υποχρεωμένο να έχει καταγραφέα φωνής στο πιλοτήριο, και δεν βρέθηκε ούτε πλάνο πτήσης ούτε αρχείο επικοινωνιών με τον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας. Τι είπε ή τι έκανε ο Morales εκείνα τα δευτερόλεπτα δεν θα μάθουμε ποτέ.[1]

Τα πρώτα λεπτά μετά τη συντριβή

Οι αυτόπτες είπαν ότι ο πιλότος, ο Dodd και ο Gallin ήταν ζωντανοί όταν έφτασε βοήθεια. Σύμφωνα με τους διασώστες, ο Gallin ρωτούσε συνέχεια για την κατάσταση της Aaliyah.[7] Η έκθεση κρίνει ότι το δυστύχημα δεν ήταν επιβιώσιμο, λόγω των δυνάμεων της πρόσκρουσης και της φωτιάς.[1]

Στο inquest ένας πυροσβέστης του αεροδρομίου, ο Barry Swain, κατέθεσε ότι ο εξοπλισμός δούλευε εκείνη την ημέρα, αλλά ότι την ώρα της συντριβής υπηρετούσαν πολύ λίγοι πυροσβέστες, και κατέκρινε τους προϊσταμένους του.[9]

Τις πρώτες ώρες κυκλοφόρησαν και λανθασμένες εξηγήσεις. Ο αστυνομικός διευθυντής του Grand Bahama, Basil Rahming, είπε ότι ένας κινητήρας «προφανώς» έπαθε βλάβη. Αυτή η εκδοχή δεν επιβεβαιώθηκε αργότερα (δες την ενότητα για τους κινητήρες).[6]

Οι υπόλοιποι από το συνεργείο των γυρισμάτων έμειναν στο νησί. Σύμφωνα με τη Wikipedia, η χορογράφος Fatima Robinson και οι χορευτές φοβήθηκαν να επιβιβαστούν σε άλλο μικρό αεροπλάνο, και ο Lenny Kravitz, φίλος της Robinson, έστειλε το ιδιωτικό του τζετ για να τους πάρει.[7] Στις 27 Αυγούστου ένας ραδιοφωνικός παρουσιαστής του Hot 97 στη Νέα Υόρκη, ο Troi Torain, έπαιξε στην εκπομπή του μια ηχογράφηση που κορόιδευε τον θάνατό της. Αργότερα τον έθεσαν σε αναστολή και εκείνος παραδέχτηκε ότι ήταν κακόγουστο.[7]

Τι δεν έφταιγε: κινητήρες και καιρός

Η υπόθεση της βλάβης κινητήρα ήταν λογική, επειδή οι μάρτυρες μιλούσαν για σκασίματα. Η Teledyne Continental Motors όμως ξεμοντάρισε και τους δύο κινητήρες και δεν βρήκε εσωτερική ανωμαλία που να εμπόδιζε τη σωστή λειτουργία πριν από την πρόσκρουση. Οι έλικες, που εξετάστηκαν από τη McCauley, βρέθηκαν κοντά στη θέση χαμηλού βήματος και υψηλών στροφών, με ζημιές που ταιριάζουν σε υψηλή ισχύ.[1]

Ο καιρός δεν έπαιξε ρόλο, εκτός από τη ζέστη, που μειώνει την απόδοση ενός βαριά φορτωμένου αεροπλάνου. Ούτε τα βοηθήματα πλοήγησης ούτε οι επικοινωνίες θεωρήθηκαν παράγοντες.[1]

Αυτό δεν σημαίνει ότι το αεροπλάνο ήταν σε καλή κατάσταση. Η έκθεση κατέγραψε ως «υποκείμενα» προβλήματα ότι το φίλτρο του ελέγχου καυσίμου του αριστερού κινητήρα ήταν φραγμένο κατά 10% από χνούδι, ότι τα μπουζί και των δύο κινητήρων είχαν φθορά και είχαν περάσει το όριο αντικατάστασης, ότι δεν είχε γίνει μια υποχρεωτική τεχνική οδηγία της Cessna για την καλωδίωση της βοηθητικής αντλίας καυσίμου, και ότι τα φίλτρα καυσίμου είχαν μεταλλικά κατάλοιπα και σκουριά. Ένας μάρτυρας είχε δει το αεροπλάνο παρκαρισμένο με την πίσω πόρτα ανοιχτή και στηριγμένη σε ένα καφάσι.[1]

Τα συμπεράσματα της έκθεσης

Ο φάκελος ονομάζεται «Loss of Control after Takeoff» και υπογράφεται από την Επιθεώρηση Προτύπων Πτήσεων (Flight Standards Inspectorate) της Πολιτικής Αεροπορίας των Μπαχαμών, με επικεφαλής ερευνητή τον Randy Butler. Συμμετείχαν εκπρόσωποι του NTSB, της FAA, της Cessna, της Teledyne και της McCauley. Φέρει ημερομηνία 30 Αυγούστου 2006. Σύμφωνα με το Παράρτημα 13 του ICAO, ο σκοπός της δεν είναι να αποδώσει ευθύνες, αλλά να προλάβει νέα δυστυχήματα.[1] Το NTSB δημοσίευσε και δικό του σύντομο δελτίο, όπου επιβεβαιώνει ότι η έρευνα ανήκε στις αρχές των Μπαχαμών.[3]

Ως άμεσες αιτίες η έκθεση ονομάζει την υπερφόρτωση και την κακή κατανομή του βάρους. Γράφει ότι ο συνδυασμός τους με το κέντρο βάρους εκτός ορίων, τα trim στα άκρα και τη θερμοκρασία ήταν σημαντικός παράγοντας του δυστυχήματος.[1]

Η ιατροδικαστική εξέταση και το inquest του 2003

Για τον πιλότο, η ιατροδικαστική εξέταση βρήκε στα ούρα του benzoylecgonine, μεταβολίτη της κοκαΐνης, και αιθανόλη στο περιεχόμενο του στομάχου. Ο μεταβολίτης δείχνει προηγούμενη χρήση. Δεν λέει πόσο πριν ούτε πόσο επηρέαζε τον Morales τη στιγμή της απογείωσης. Στο inquest του Νοεμβρίου 2003 στο Nassau ο ιατροδικαστής Giovander Raju επιβεβαίωσε τα ευρήματα, αλλά δεν κλήθηκε να πει αν συνέβαλαν στη συντριβή.[1] [9]

Για την Aaliyah, ο Raju κατέθεσε ότι πέθανε από σοβαρά εγκαύματα και χτύπημα στο κεφάλι. Πρόσθεσε ότι είχε αδύναμη καρδιά και ότι έπεσε σε τόσο βαθύ σοκ, ώστε θα είχε ελάχιστες πιθανότητες να επιζήσει ακόμη κι αν δεν τη σκότωνε η ίδια η συντριβή.[11]

Η Aaliyah πριν από την πτήση: τι ξέρουμε και τι όχι

Δύο πράγματα επαναλαμβάνονται συχνά: ότι η Aaliyah φοβόταν τα μικρά αεροπλάνα και ότι της έδωσαν κάτι πριν επιβιβαστεί. Και τα δύο έχουν πηγές, αλλά καμία δεν είναι επίσημη.

Το 2021 η δημοσιογράφος Kathy Iandoli έγραψε στη βιογραφία της «Baby Girl» ότι ένας άνθρωπος που ήταν τότε 13χρονος μεταφορέας αποσκευών στο αεροδρόμιο, ο Kingsley Russell, τη θυμόταν να αρνείται να μπει στο αεροπλάνο, να παραπονιέται για πονοκέφαλο και να ξαπλώνει σε ένα ταξί. Της έδωσαν ένα χάπι που εκείνος δεν μπορούσε να ταυτοποιήσει. Η Aaliyah ξανάπεσε για ύπνο και τη βοήθησαν να μπει στο αεροσκάφος. Η Iandoli είπε στο Rolling Stone ότι δεν ξέρει τι ήταν το χάπι, ότι δεν το παρουσιάζει ως γεγονός ότι την ναρκώσανε και ότι τα δημοσιεύματα που το έγραψαν έτσι παρερμήνευσαν το βιβλίο.[18]

Το 2026, στην επέτειο των 25 ετών, ο Damon Dash είπε στο Us Weekly ότι η Aaliyah του έστειλε μήνυμα πως δεν της άρεσε το αεροπλάνο, ότι εκείνος της είπε να μην επιβιβαστεί και ότι εκείνη απάντησε πως έπρεπε να το κάνει για το βίντεο.[19] Είναι μαρτυρία ενός ανθρώπου που τη γνώριζε καλά, είκοσι πέντε χρόνια μετά, και δεν επιβεβαιώνεται από τα έγγραφα της έρευνας.

Τι κυκλοφορεί λάθος για το δυστύχημα

• «Το αεροπλάνο ήταν 700 λίβρες υπέρβαρο». Αυτό ήταν η πρώτη εκτίμηση του 2001. Η τελική έκθεση βγάζει 941 λίβρες, και πάλι χωρίς μια βαλίτσα.
• «Ο πιλότος δεν είχε δίπλωμα». Είχε πιστοποιητικό εμπορικού πιλότου. Δεν είχε εγκριθεί να πετά για τη συγκεκριμένη εταιρεία.
• «Έπεσε από βλάβη κινητήρα». Ήταν η πρώτη δήλωση της αστυνομίας. Το ξεμοντάρισμα των κινητήρων δεν την επιβεβαίωσε.
• «Το “Rock the Boat” ήταν το τρίτο single». Ήταν το δεύτερο, μετά το «We Need a Resolution». Το τρίτο ήταν το «More Than a Woman».
• «Ο πιλότος ήταν μεθυσμένος και υπό την επήρεια κοκαΐνης». Βρέθηκαν ίχνη κοκαΐνης και αλκοόλ, αλλά το κύριο κείμενο της έκθεσης δεν δίνει ποσότητες και δεν τα θεωρεί την κύρια αιτία.
• «Ο Maxwell πλήρωσε την κηδεία». Το διαβάζεις σε ιστοσελίδες με συλλογές «ερωτήσεων και απαντήσεων». Δεν βρήκα επιβεβαίωση από AP, BBC ή Time, γι’ αυτό το αφήνουμε ως ανεπιβεβαίωτο.

Η κηδεία στη Νέα Υόρκη

Το φέρετρο της Aaliyah έφυγε από το Nassau την Τρίτη 28 Αυγούστου με ιδιωτικό τζετ για το Newark. Περισσότεροι από εκατό άνθρωποι περίμεναν έξω από το γραφείο τελετών για να τη δουν να φεύγει. Τα υπόλοιπα θύματα επαναπατρίστηκαν την επομένη.[7]

Η κηδεία έγινε την Παρασκευή 31 Αυγούστου, στην εκκλησία St. Ignatius Loyola στη Park Avenue. Το φέρετρο μεταφέρθηκε από το γραφείο τελετών Frank E. Campbell, τέσσερα τετράγωνα πιο κάτω, σε μια γυάλινη άμαξα με δύο κρεμ άλογα. Μετά τη λειτουργία άφησαν να πετάξουν 22 λευκά περιστέρια, ένα για κάθε χρόνο της ζωής της, και οι θαυμαστές που περίμεναν έξω τραγούδησαν το «One in a Million». Στην τελετή, που ήταν ιδιωτική, παρευρέθηκαν μεταξύ άλλων οι Sean Combs, Jay-Z, Lil’ Kim, Usher, Mike Tyson και η θεία της, Gladys Knight.[12] [13]

Η Aaliyah θάφτηκε στο νεκροταφείο Ferncliff, στο Hartsdale της Νέας Υόρκης. Περισσότερα για τον τάφο της θα βρεις στη σελίδα της Aaliyah και στη λίστα με τους τάφους διασήμων.

Αγωγές, ένας απλήρωτος λογαριασμός και μια υπόθεση που έκλεισε

Τον Φεβρουάριο του 2002 οι οικογένειες του Foreman και του Dodd μήνυσαν τη Virgin Records, επειδή, όπως υποστήριξαν, ήταν αμελής στην ανάθεση της πτήσης. Λίγες μέρες μετά το ίδιο έκαναν και οι συγγενείς του Gallin. Τον Μάιο του 2002 οι γονείς της Aaliyah κατέθεσαν δική τους αγωγή στο Λος Άντζελες κατά της Virgin, της Blackhawk, του Hype Williams (με το επίσημο όνομα Harold Williams), της Instinct Productions, της Big Dog House Films, της Blackground και της Skystream. Τον Σεπτέμβριο του 2003 οι δικηγόροι τους δήλωσαν ότι υπήρξε συμβιβασμός, με εμπιστευτικούς οικονομικούς όρους.[7] [15]

Η μεγαλύτερη «δεύτερη ιστορία» όμως αφορά έναν λογαριασμό. Τον Αύγουστο του 2002 το γραφείο τελετών Butler’s στο Nassau δήλωσε ότι οι εκτελεστικοί της Virgin, Ken και Nancy Berry, είχαν συμφωνήσει προφορικά να καλύψουν τα έξοδα προετοιμασίας και μεταφοράς των εννέα σορών, και ότι ο λογαριασμός των 68.000 δολαρίων έμεινε απλήρωτος. Οι Berry είχαν στο μεταξύ φύγει από την εταιρεία. Ο δικηγόρος της οικογένειας Haughton είπε ότι ούτε η οικογένεια πήρε ποτέ πίσω τα έξοδα της κηδείας. Τον Αύγουστο του 2001 ο εκπρόσωπος της αμερικανικής πρεσβείας είχε πει ότι η Virgin κάλυπτε όλα τα έξοδα.[14] [7]

Υπάρχει και μια υπόθεση που έκλεισε χωρίς απόφαση επί της ουσίας. Η Blackground Records μήνυσε την Instinct Productions, την εταιρεία που είχε αναλάβει την παραγωγή του βίντεο, για αμέλεια. Το 2004 μια δικαστής επέτρεψε να προχωρήσει η αγωγή, γιατί έκρινε ότι η Aaliyah ήταν το βασικό περιουσιακό στοιχείο της εταιρείας. Στο τέλος η υπόθεση απορρίφθηκε, επειδή ο νόμος της Νέας Υόρκης για τους θανάτους από αμέλεια επιτρέπει αποζημίωση μόνο σε συγκεκριμένους συγγενείς του θύματος.[7]

Το βίντεο που βγήκε τελικά

Το «Rock the Boat» δεν έμεινε στο συρτάρι. Το βίντεο έκανε πρεμιέρα την Τρίτη 9 Οκτωβρίου 2001 στο BET, μαζί με ένα ντοκιμαντέρ μισής ώρας για τα γυρίσματα με τίτλο «Access Granted: Aaliyah Rocks the Boat». Ο παραγωγός του BET Kevin Taylor, που ήταν στις Μπαχάμες την ώρα των γυρισμάτων, το είχε χαρακτηρίσει αιθέριο. Το βίντεο τελειώνει με την Aaliyah να κολυμπά προς την επιφάνεια μιας πισίνας, σαν να ανεβαίνει προς τα σύννεφα. Στο υλικό των γυρισμάτων υπήρχαν πλάνα με την Aaliyah να αστειεύεται με τους Eric Foreman και Christopher Maldonado, που πέθαναν μαζί της.[16]

Το βίντεο του «More Than a Woman» είχε γυριστεί νωρίτερα. Η Blackground είπε τότε ότι δεν ήταν σίγουρο πότε ή αν θα προβληθεί.[16]

Τι ζήτησε η έκθεση να αλλάξει

Η έκθεση κλείνει με επτά συστάσεις για τις επιχειρήσεις Part 135 που πετούν προς και από τις Μπαχάμες. Συνοπτικά ζητούσε τα εξής:

• Να δείχνουν οι εταιρείες απόδειξη ότι εποπτεύονται από τις αμερικανικές αρχές, γιατί το πιστοποιητικό Part 135 από μόνο του δεν εγγυάται εποπτεία.
• Να δηλώνουν στις αρχές των Μπαχαμών τυχόν παραβάσεις συντήρησης που έχει καταγράψει η FAA, τόσο στην αίτηση όσο και στην ανανέωση.
• Να γίνεται έλεγχος ιστορικού των αιτούντων μέσω της FAA και του αμερικανικού υπουργείου Μεταφορών πριν δοθεί άδεια.
• Να υπάρχει τρόπος να ταυτοποιούνται όλοι όσοι πετούν προς και από τις Μπαχάμες και να ελέγχονται πιο συχνά τα ξένα αεροσκάφη στους διαδρόμους.

Η πρώτη σύσταση λέει ανοιχτά ότι ένα πιστοποιητικό Part 135 δεν σημαίνει αυτόματα ότι κάποιος εποπτεύει πραγματικά την εταιρεία.[1] Η Blackhawk είχε πιστοποίηση και τέσσερις διοικητικές ενέργειες της FAA στο ιστορικό της, και παρ’ όλα αυτά πετούσε προς τις Μπαχάμες χωρίς άδεια εμπορικών πτήσεων.

Η ιστορία της πτήσης N8097W έχει μείνει στη μνήμη επειδή το θύμα ήταν διάσημο, αλλά όσα περιγράφει η έκθεση, δηλαδή ζύγισμα, προσόντα και εποπτεία, αφορούν κάθε μικρή πτήση τσάρτερ. Το αφιέρωμα στα δυστυχήματα και η σελίδα με τις κηδείες και τελετές μνήμης έχουν περισσότερες ιστορίες σαν αυτή.

Συχνές ερωτήσεις