Ο θάνατος της Virginia Woolf έγινε την Παρασκευή 28 Μαρτίου 1941, κοντά στο σπίτι της στο Rodmell του Sussex. Άφησε σημειώματα για τον άντρα και την αδελφή της, και η σορός της βρέθηκε τρεις εβδομάδες αργότερα. Εδώ ξεχωρίζουμε τι τεκμηριώνεται από επιστολές, δημοσιεύματα και αρχεία, και τι στηρίζεται σε μία μόνο μαρτυρία.

Τι γνωρίζουμε με βεβαιότητα και τι όχι

Ο θάνατος της Virginia Woolf επαναλαμβάνεται σχεδόν πάντα με τα ίδια λόγια. Πριν διηγηθούμε την τελευταία της ημέρα, ξεχωρίζουμε πόσο γερά είναι τα θεμέλια κάθε κομματιού της ιστορίας.

• Τεκμηριωμένο: ο θάνατος στις 28 Μαρτίου 1941 στο Rodmell, η ηλικία των 59 ετών, η εύρεση της σορού στις 18 Απριλίου, η καταχώριση του θανάτου ως αυτοκτονίας από την ανάκριση, η αποτέφρωση στις 21 Απριλίου, η καταχώριση της περιουσίας στο Εθνικό Αρχείο του Ηνωμένου Βασιλείου και η ύπαρξη των σημειωμάτων.
• Μία μαρτυρία: σχεδόν όλες οι ώρες και οι κινήσεις εκείνης της Παρασκευής προέρχονται από τον Leonard Woolf, που τα έγραψε το 1969, και από όσα κατέγραψε η βιογράφος Hermione Lee από τη μαρτυρία της οικονόμου, Louie Mayer, και άλλων κατοίκων του χωριού.
• Αμφισβητούμενο ή ασαφές: το ακριβές σημείο όπου ήταν τα σημειώματα, η θέση του μπαστουνιού, η ημερομηνία της τελευταίας επίσκεψης στη γιατρό της και ο ακριβής τρόπος που ταυτοποιήθηκε η σορός.

Δεν θα περιγράψουμε εδώ τον τρόπο του θανάτου ούτε τις λεπτομέρειες της πράξης, γιατί οι οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την κάλυψη αυτοκτονιών το αποθαρρύνουν. Αυτό που ενδιαφέρει την ιστορία είναι τα έγγραφα, οι καταθέσεις και οι αρχειακές πηγές.

Rodmell, άνοιξη του 1941: το πλαίσιο

Η Woolf και ο άντρας της, ο εκδότης Leonard Woolf, ζούσαν πια στο Monk’s House, το εξοχικό τους στο Rodmell του East Sussex. Τα δύο σπίτια τους στο Λονδίνο είχαν καταστραφεί από τους βομβαρδισμούς τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 1940, όπως καταγράφει η βιογραφία της Hermione Lee, που παραθέτει η Wikipedia.

Το βιογραφικό της έργο για τον Roger Fry, που εκδόθηκε τον Ιούλιο του 1940, είχε δεχτεί χλιαρή υποδοχή. Το τελευταίο μυθιστόρημά της, το Between the Acts, ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του 1940. Το ημερολόγιό της δείχνει αυξανόμενη ενασχόληση με τον θάνατο από την έναρξη του πολέμου. Η Woolf είχε ήδη βιώσει σοβαρές κρίσεις ψυχικής υγείας και είχε επιχειρήσει να βάλει τέλος στη ζωή της τον Σεπτέμβριο του 1913, από την οποία σώθηκε.

Οι τελευταίες εβδομάδες

Σύμφωνα με συγκεντρωτική βιογραφική παρουσίαση, γύρω στις 18 Μαρτίου η Woolf γύρισε από μια βόλτα βρεγμένη και είπε ότι είχε πέσει. Η ίδια παρουσίαση το θεωρεί πιθανή αποτυχημένη προσπάθεια. Η πηγή είναι δευτερογενής, γι’ αυτό και το αναφέρουμε ως ένδειξη και όχι ως βέβαιο γεγονός.

Η ιατρός και φίλη της, Octavia Wilberforce, είχε αναλάβει να τη φροντίζει. Την Πέμπτη 27 Μαρτίου 1941 ο Leonard οδήγησε τη σύζυγό του στο Brighton για να τη δει. Σύμφωνα με τη βιογραφία του Leonard από τη Victoria Glendinning, που παραπέμπει η Wikipedia, η Wilberforce πρότεινε πλήρη ανάπαυση μετά από φυσική εξέταση. Άλλες δευτερογενείς παρουσιάσεις δίνουν ημερομηνία τη 26η Μαρτίου, και η διαφορά δεν έχει λυθεί.

Η τελευταία εγγραφή στο ημερολόγιό της, που φυλάσσεται στη Συλλογή Berg της Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Νέας Υόρκης, φέρει ημερομηνία 24 Μαρτίου 1941, τέσσερις ημέρες πριν από το τέλος. Μια βιβλιοκρισία του βιβλίου της Glendinning αναφέρει ότι εκείνη την ημέρα ο Leonard κατάλαβε ότι η σύζυγός του γινόταν αυτοκτονική. Σκέφτηκε να προσλάβει νοσοκόμες και να τη θέσει υπό διαρκή επιτήρηση, αλλά προτίμησε πιο ήπια λύση.

Την επιλογή αυτή την έκρινε αργότερα ο ίδιος. Στην αυτοβιογραφία του έγραψε ότι η απόφαση να μην υπάρχουν νοσοκόμες ή συνοδοί «ήταν λάθος και οδήγησε στην καταστροφή», όπως τη μεταφέρει το Virginia Woolf Blog από την έκδοση της αυτοβιογραφίας.

Παρασκευή 28 Μαρτίου 1941, ώρα προς ώρα

Η αναδιήγηση που ακολουθεί στηρίζεται στην αυτοβιογραφία του Leonard The Journey Not the Arrival Matters (1969), στη βιογραφία της Hermione Lee και στη βιογραφία του Leonard από τη Glendinning, όπως τις μεταφέρουν δευτερογενείς πηγές, κυρίως το Virginia Woolf Blog και το Blogging Woolf. Δεν είχαμε πρόσβαση στα ίδια τα βιβλία, και το σημειώνουμε.

• Πρωί: η Louie Mayer, η οικονόμος του ζευγαριού, μίλησε με τη Woolf στο υπνοδωμάτιο και είπε ότι ήταν «μια ακόμη κακή ημέρα». Ο Leonard ζήτησε από τη Louie να της δώσει ένα ξεσκονόπανο, ώστε να έχει κάτι να κάνει. Η Woolf σκόνισε για λίγο και μετά πήγε στο γραφείο της στον κήπο, το «lodge».
• Γύρω στις 11:00: ο Leonard πέρασε από το lodge και τη βρήκε να γράφει. Εκείνη είπε ότι θα κάνει λίγες δουλειές στο σπίτι και μετά θα πάει μια βόλτα πριν από το μεσημεριανό. Γύρισαν μαζί στο σπίτι και ο Leonard της είπε να ξεκουραστεί μισή ώρα, ενώ εκείνος δούλευε στο γραφείο του στον επάνω όροφο.
• Λίγο μετά: η Louie την είδε να ξαναπηγαίνει στο lodge, να γυρίζει στο σπίτι, να φοράει το γούνινο παλτό και τις γαλότσες, να παίρνει το μπαστούνι της και να προχωρά προς την μπροστινή πύλη.
• Περίπου 11:40: ο αγροτικός εργάτης John Hubbard την είδε να περπατά προς το ποτάμι και γύρισε σπίτι για φαγητό. Είναι η τελευταία βεβαιωμένη θέαση.
• 13:00: η Louie χτύπησε το κουδούνι του μεσημεριανού. Ο Leonard, που ήταν στον κήπο, νόμιζε ότι εκείνη βρισκόταν στο σπίτι. Μπήκε στο σαλόνι για να ακούσει τις ειδήσεις, βρήκε τα σημειώματα και φώναξε τη Louie.

Τα ονόματα των ανθρώπων που είδαν τη Woolf εκείνο το πρωί, ο Hubbard και ο κάτοικος του χωριού Bert Skinner, προέρχονται από την ίδια αφήγηση της Lee. Ο Skinner δεν παρατήρησε κάτι ασυνήθιστο.

Η επιστολή προς τον Leonard

Η πιο γνωστή επιστολή ξεκινά με το «Dearest» και υπογράφεται απλά «V.». Ο Leonard τη βρήκε στο σαλόνι και, κατά την αυτοβιογραφία του, στο τζάκι. Σύμφωνα με τη Lee, όπως τη συνοψίζει το Virginia Woolf Blog, η Woolf υποψιάζεται κανείς ότι άφησε τα σημειώματα σε τραπέζι στον επάνω όροφο, σε ένα από τα δύο περάσματά της από το σπίτι. Η μικρή αυτή διαφορά δείχνει πόσο εύκολα οι λεπτομέρειες αλλάζουν από αφήγηση σε αφήγηση.

«I feel certain I am going mad again.» — Virginia Woolf, επιστολή προς τον Leonard, 28/03/1941

Στο σημείωμα γράφει ότι φοβάται μια ακόμη ψυχική κρίση, ότι δεν μπορεί πια να παλέψει και ότι νιώθει πως χαλά τη ζωή του Leonard. Εκφράζει όμως και ευγνωμοσύνη: «If anybody could have saved me it would have been you» και «I don’t think two people could have been happier than we have been». Το τέλος της επιστολής είναι ένα αντίο προς τον άνθρωπο που τη φρόντιζε.

Το πλήρες κείμενο υπάρχει στον έκτο τόμο των Letters of Virginia Woolf, που επιμελήθηκαν οι Nigel Nicolson και Joanne Trautmann το 1980. Σε πολλές ιστοσελίδες το κείμενο κυκλοφορεί χωρίς παραπομπή και χωρίς να δηλώνεται πού φυλάσσεται το πρωτότυπο. Γι’ αυτό ο ερευνητής χρειάζεται την έκδοση και όχι το αντίγραφο.

Το σημείωμα προς τη Vanessa και το δεύτερο προς τον Leonard

Η Woolf άφησε και σημείωμα για την αδελφή της, τη ζωγράφο Vanessa Bell. Σύμφωνα με τη σύνοψη του Inexpensive Progress, που στηρίζεται στην αυτοβιογραφία του Leonard, στη Frances Partridge και στους New York Times, γράφει ότι ο Leonard υπήρξε «εκπληκτικά καλός» και ότι η ίδια πάλεψε, αλλά δεν μπορεί πια.

Υπάρχει και ένα δεύτερο σημείωμα προς τον Leonard. Σύμφωνα με το Virginia Woolf Blog, ο Leonard το βρήκε το ίδιο βράδυ στο lodge και πίστεψε ότι ήταν αυτό που την είδε να γράφει το πρωί. Ξεκινά με το «Dearest, I want to tell you that you have given me complete happiness» και υπογράφεται «V.».

Πολλές αφηγήσεις μιλούν για «ένα σημείωμα». Στις πηγές που ελέγξαμε μιλάμε για τρία χαρτιά: δύο προς τον Leonard και ένα προς τη Vanessa. Πού βρέθηκε το καθένα εξαρτάται, ξανά, από δευτερογενείς πηγές.

Η αναζήτηση στο ποτάμι

Η Louie έτρεξε να φωνάξει τον Percy Bartholomew, που βρήκε τον αστυφύλακα του χωριού, Wilfred Collins. Ο Leonard, που ήδη υποψιαζόταν τι είχε συμβεί, πήγε στο ποτάμι Ouse, όπου βρήκε τα ίχνη της και το μπαστούνι της. Στην αυτοβιογραφία του γράφει ότι το βρήκε πάνω στην όχθη και ότι έπειτα ειδοποίησε την αστυνομία. Το Virginia Woolf Blog προσθέτει ότι ο Leonard και η Louie έψαξαν στα λιβάδια, στις όχθες και στα ρυάκια ως τη νύχτα.

Στην αφήγηση υπάρχει όμως μία ασυμφωνία. Σε επιστολή του προς την Vita Sackville-West, που φυλάσσεται στη Συλλογή Beekman της Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Νέας Υόρκης, ο Leonard γράφει ότι είχε βρει το μπαστούνι «να επιπλέει» στο ποτάμι, ενώ στην αυτοβιογραφία του το βρήκε στην όχθη. Το μπαστούνι φυλάσσεται σήμερα στο ίδιο ίδρυμα.

Το βράδυ ο Leonard ενημέρωσε τη Vanessa. Στο ημερολόγιό του εκείνης της ημέρας, που περιέχει καταγραφή χιλιομέτρων αυτοκινήτου, μια καφετιά κηλίδα καλύπτει το υπόλοιπο της σελίδας, σύμφωνα με το Virginia Woolf Blog. Στις 3 Απριλίου οι New York Times έγραψαν ότι ο θάνατός της «πρέπει πλέον να θεωρηθεί δεδομένος», με τον Leonard να λέει ότι η κ. Woolf «θεωρείται νεκρή».

Η 18η Απριλίου: η εύρεση της σορού

Η σορός βρέθηκε στις 18 Απριλίου 1941, περίπου τρεις εβδομάδες μετά, σύμφωνα με τη βιογραφία της Lee. Την είδαν παιδιά, κοντά στη γέφυρα του Southease. Ο Leonard έπρεπε να την ταυτοποιήσει. Δεν υπάρχει δημόσια προσβάσιμη πηγή που να περιγράφει πώς ακριβώς έγινε η αναγνώριση, και δεν θα το υποθέσουμε.

Ένα άλλο σημείο που δεν συμφωνεί είναι ο τόπος του ευρήματος. Η σελίδα της Wikipedia για το Southease το τοποθετεί στο Asham Wharf, στην ανατολική όχθη του Ouse, βόρεια της γέφυρας, παραπέμποντας σε ιστοσελίδα διαδρομής περιπάτου. Οι υπόλοιπες πηγές λένε απλά «κοντά στη γέφυρα του Southease», και αυτό κρατάμε.

Η ανάκριση στο Newhaven

Στις 19 Απριλίου 1941, μία ημέρα μετά την εύρεση, το Associated Press μετέδωσε ότι ο ανακριτής (coroner) του Newhaven, Dr. E. F. Hoare, κατέγραψε ως πόρισμα την αυτοκτονία. Το δημοσίευμα έφερε τον τίτλο «Mrs. Woolf’s Body Found: Verdict of Suicide Is Returned», όπως παραθέτει το Virginia Woolf Blog. Ο τόπος της ανάκρισης αναφέρεται εκεί ως Newhaven (New Haven), στο Sussex.

Το περιοδικό TIME έγραψε στις 5 Μαΐου 1941 ότι ο Leonard δεν είχε δημοσιοποιήσει το σημείωμα, αλλά το διάβασαν στην ανάκριση, και ότι το πόρισμα ήταν αυτοκτονία «ενώ η ισορροπία του νου της ήταν διαταραγμένη». Το άρθρο παραθέτει μια σύντομη περικοπή που διαφέρει από το γνωστό κείμενο και περιέχει τη φράση «in these terrible times». Θα δούμε στην επόμενη ενότητα γιατί η διαφορά μετράει.

Το πρακτικό της ανάκρισης και οι καταθέσεις των μαρτύρων δεν υπάρχει σε καμία πηγή που ελέγξαμε. Ό,τι γνωρίζουμε για το περιεχόμενό τους προέρχεται από δημοσιεύματα του Τύπου. Οι «καταθέσεις» που αναφέρονται στη βιβλιογραφία είναι κυρίως οι αφηγήσεις του Leonard και όσων τον βοήθησαν.

Η αποτέφρωση της 21ης Απριλίου και η τέφρα στον κήπο

Σύμφωνα με το Orlando Project του Πανεπιστημίου του Cambridge, η Woolf αποτεφρώθηκε στις 21 Απριλίου 1941. Η βιογραφία της Glendinning αναφέρει ότι ο Leonard πήγε στην τελετή οδηγώντας μόνος. Η τέφρα της θάφτηκε κάτω από μία από τις δύο φτελιές του κήπου στο Monk’s House, που οι Woolf αποκαλούσαν «Leonard» και «Virginia». Σήμερα το σημείο σημαδεύεται από την προτομά της, έργο του Stephen Tomlin.

Ο Leonard έζησε στο σπίτι ως το τέλος της ζωής του, το 1969, και η τέφρα του θάφτηκε στο ίδιο σημείο. Το σπίτι ανήκει σήμερα στο National Trust.

Ο θάνατος της Virginia Woolf στον Τύπο και η παρερμηνεία του σημειώματος

Το γράμμα μιλά για «those terrible times», δηλαδή για τις περιόδους της ασθένειάς της. Η δημοσιογραφική παραλλαγή «these terrible times» άλλαζε το νόημα: οι «φοβεροί καιροί» έγιναν ο πόλεμος. Το The Marginalian, στηριγμένο στο βιβλίο της Sybil Oldfield Afterwords, αναφέρει ότι στις 27 Απριλίου μια αναγνώστρια των Sunday Times, η Kathleen Hicks, σύζυγος του επισκόπου του Lincoln, επέκρινε τα σχόλια του ανακριτή για την ευαισθησία της Woolf. Ο Leonard απάντησε και διόρθωσε το λάθος της παράθεσης.

Η παρερμηνεία συνδέθηκε με το κλίμα της εποχής. Κατά το Literature Cambridge, ένας τίτλος των Sunday Times χρησιμοποιήθηκε για να την παρουσιάσει αδύναμη και εγωίστρια, ως κάποια που εγκατέλειπε τη Βρετανία στον πόλεμο, και η κριτική στράφηκε και στους διανοούμενους του κύκλου της. Ο Stephen Spender αντέδρασε με οργισμένο άρθρο.

Ο Leonard έλαβε πάνω από 200 επιστολές συλλυπητηρίων, από τον T. S. Eliot και τον E. M. Forster μέχρι πρόσφυγες και έναν Γερμανό αιχμάλωτο πολέμου. Φυλάσσονται στα Leonard Woolf Papers του Πανεπιστημίου του Sussex, σύμφωνα με το δελτίο Τύπου, και εκδόθηκαν το 2005 από την Oldfield.

Τι δείχνουν τα αρχεία σήμερα

• Το ημερολόγιο τσέπης του 1941 (Sussex). Το Πανεπιστήμιο του Sussex αγόρασε οκτώ μικρά ημερολόγια της Woolf από το 1930 ως το 1941. Η τελευταία εγγραφή, στις 28 Μαρτίου, γράφτηκε με μολύβι από τον Leonard και λέει μόνο «Died».
• Το αρχείο φόρου κληρονομιάς (National Archives). Η εγγραφή IR 59/805 (1941–1942) δείχνει ότι η διαθήκη της χρονολογείται από τις 27 Ιουλίου 1930 και ότι ο Leonard πήρε την εκτέλεσή της (probate) στις 19 Αυγούστου 1941. Η αξία των αντικειμένων που της ανήκαν εκτιμήθηκε σε 306 λίρες, 15 σελίνια.
• Το χειρόγραφο της Mrs Dalloway. Η ίδια εγγραφή καταγράφει ότι η διαθήκη άφηνε στη Vita Sackville-West ένα χειρόγραφο, «επιλεγμένο από τον σύζυγο». Ο Leonard διάλεξε το Mrs Dalloway, αποτιμημένο σε 50 λίρες. Η Vita καταγράφεται ως «stranger in blood». Το χειρόγραφο του Orlando της το είχε δωρίσει ήδη η Woolf.
• Το μπαστούνι και η τελευταία εγγραφή (NYPL). Η Συλλογή Berg κρατά το μπαστούνι, την εγγραφή ημερολογίου της 24ης Μαρτίου και την επιστολή του Leonard προς τη Vita.

Τι δεν γνωρίζουμε

Ο θάνατος της Virginia Woolf έχει αφήσει ίχνη σε πολλά αρχεία, αλλά τα κενά παραμένουν.

• Δεν υπάρχει δημόσια πρόσβαση στο πρακτικό της ανάκρισης και στις καταθέσεις των μαρτύρων, παρά μόνο σε δημοσιεύματα.
• Η ακριβής ώρα που έφυγε από το σπίτι και η διαδρομή της στην ύπαιθρο προκύπτουν από δύο-τρεις μαρτυρίες που περνούν μέσα από την αφήγηση του Leonard και της Lee.
• Δεν ξέρουμε ποιο από τα σημειώματα έγραψε τελευταίο, ούτε πότε ακριβώς τα έγραψε.
• Η ημερομηνία της τελευταίας εξέτασης από την Wilberforce (26 ή 27 Μαρτίου) και η ύπαρξη προηγούμενου επεισοδίου στις 18 Μαρτίου δεν επιβεβαιώνονται από πρωτογενή πηγή που ελέγξαμε.

Τέσσερις παρανοήσεις για την τελευταία ημέρα

• «Άφησε ένα μόνο σημείωμα». Όχι. Σύμφωνα με τις πηγές, υπήρχαν σημειώματα προς τον Leonard και προς τη Vanessa, και ένα δεύτερο προς τον Leonard στο lodge.
• «Έγραψε για τους φοβερούς καιρούς του πολέμου». Η επιστολή λέει «those terrible times», και η αναφορά αφορά τις περιόδους της ασθένειάς της. Η μεταγραφή «these» στον Τύπο δημιούργησε την παρεξήγηση.
• «Η είδηση του θανάτου έγινε γνωστή αμέσως». Η σορός βρέθηκε μετά από τρεις εβδομάδες. Στις 3 Απριλίου οι New York Times έγραφαν ακόμη ότι ο θάνατός της «πρέπει να θεωρηθεί δεδομένος».
• «Ο Leonard δεν είχε καταλάβει τον κίνδυνο». Την είχε πάει σε γιατρό λίγες ημέρες πριν και, σύμφωνα με τη Glendinning, είχε σκεφτεί να προσλάβει νοσοκόμες. Αργότερα έγραψε ότι η απόφαση να μην το κάνει ήταν λάθος.

Λιγότερο γνωστά στοιχεία

• Η τελευταία εγγραφή στο ημερολόγιο τσέπης του 1941 είναι μία λέξη, γραμμένη από τον άντρα της.
• Ο Leonard δεν είχε δημοσιοποιήσει το σημείωμα. Έγινε γνωστό όταν το διάβασαν στην ανάκριση, σύμφωνα με το TIME.
• Το Between the Acts κυκλοφόρησε στις 7 Αυγούστου 1941 από τον εκδοτικό οίκο των Woolf, Hogarth Press. Ο Leonard σημείωσε ότι το χειρόγραφο είχε ολοκληρωθεί, αλλά δεν είχε αναθεωρηθεί οριστικά πριν από την τύπωση.
• Στη δήλωση της περιουσίας για το Εθνικό Αρχείο ο Leonard περιγράφεται ως «Publisher», δηλαδή εκδότης.
• Τις δύο φτελιές του κήπου οι Woolf τις αποκαλούσαν «Leonard» και «Virginia».

Χρονολόγιο

• 09/09/1913: Πρώτη γνωστή απόπειρα της Woolf να βάλει τέλος στη ζωή της, από την οποία σώθηκε.
• Ιούλιος 1940: Κυκλοφορεί η βιογραφία του Roger Fry.
• Σεπτέμβριος και Οκτώβριος 1940: Τα σπίτια τους στο Λονδίνο καταστρέφονται από τους βομβαρδισμούς.
• Νοέμβριος 1940: Ολοκληρώνεται το Between the Acts.
• Γύρω στις 18/03/1941: Η Woolf επιστρέφει βρεγμένη από βόλτα, πιθανή πρώτη προσπάθεια (δευτερογενής πηγή).
• 24/03/1941: Η τελευταία εγγραφή στο ημερολόγιό της.
• 27/03/1941: Επίσκεψη στην Octavia Wilberforce στο Brighton.
• 28/03/1941: Η Woolf φεύγει από το Monk’s House. Ο Leonard βρίσκει τα σημειώματα γύρω στη 1 μ.μ. και το μπαστούνι στην όχθη.
• 03/04/1941: Οι New York Times αναφέρουν ότι ο θάνατός της πρέπει να θεωρηθεί δεδομένος.
• 18/04/1941: Βρίσκεται η σορός κοντά στη γέφυρα του Southease.
• 19/04/1941: Το Associated Press μεταδίδει το πόρισμα αυτοκτονίας από την ανάκριση στο Newhaven.
• 21/04/1941: Αποτέφρωση στο Brighton.
• 27/04/1941: Επιστολή αναγνώστριας στους Sunday Times για την κάλυψη του θανάτου.
• 05/05/1941: Το TIME δημοσιεύει περικοπή της επιστολής.
• 07/08/1941: Κυκλοφορεί το Between the Acts.
• 19/08/1941: Ο Leonard παίρνει την εκτέλεση της διαθήκης.
• 2005: Εκδίδονται οι επιστολές συλλυπητηρίων στο Afterwords.

Αν θες να διαβάσεις για άλλες περιπτώσεις καλλιτεχνών, δες την ενότητα συγγραφείς και ποιητές, τους τραγικούς θανάτους και τις τελευταίες στιγμές του αρχείου. Έχουμε γράψει και για τον θάνατο του Robin Williams.

Συχνές ερωτήσεις