Τη νύχτα της 2ας προς την 3η Ιουλίου 1969, ο Brian Jones βρέθηκε αναίσθητος στον πυθμένα της πισίνας του στο Cotchford Farm, κοντά στο Hartfield του East Sussex. Ήταν 27 ετών. Λιγότερο από έναν μήνα νωρίτερα είχε αποχωρήσει από τους Rolling Stones, το συγκρότημα στην ίδρυση του οποίου είχε παίξει καθοριστικό ρόλο. Οι προσπάθειες να τον επαναφέρουν απέτυχαν και η επίσημη έρευνα απέδωσε τον θάνατό του σε πνιγμό, με πόρισμα «death by misadventure».

Η είδηση άφησε πίσω της μια σκηνή που επανέρχεται σε κάθε αφήγηση της ζωής του: την πισίνα ενός εξοχικού σπιτιού και τους ανθρώπους που βρίσκονταν εκεί. Οι πρώτες καταθέσεις δεν εξηγούσαν κάθε λεπτό της νύχτας. Χρόνια αργότερα, ορισμένοι μάρτυρες αμφισβήτησαν όσα είχαν καταγραφεί στο όνομά τους, ενώ κυκλοφόρησε και η ιστορία μιας ομολογίας λίγο πριν από τον θάνατο του Frank Thorogood. Από εκεί ξεκινά μεγάλο μέρος της διαφωνίας που συνοδεύει ακόμη την υπόθεση.

Ο τελευταίος μήνας έξω από τους Rolling Stones

Στις 8 Ιουνίου 1969, οι Mick Jagger, Keith Richards και Charlie Watts επισκέφθηκαν τον Jones στο Cotchford Farm. Η συνάντηση κατέληξε στην αποχώρησή του, που ανακοινώθηκε την επόμενη ημέρα. Τη θέση του ανέλαβε ο Mick Taylor. Η μπάντα συνέχιζε και ο άνθρωπος που είχε βοηθήσει να σχηματιστεί βρισκόταν πλέον έξω από αυτήν.

Η ρήξη είχε ωριμάσει πολύ πριν από εκείνη τη συνάντηση. Η συμμετοχή του Jones στις ηχογραφήσεις είχε περιοριστεί, οι σχέσεις με τα υπόλοιπα μέλη είχαν επιβαρυνθεί και τα προβλήματα υγείας, οι ουσίες και οι δικαστικές περιπέτειες δυσκόλευαν τη συνεργασία. Η απομάκρυνσή του ήταν μεγάλη ανατροπή, τόσο στην καθημερινότητά του όσο και στη θέση που είχε αποκτήσει μέσα στη μουσική.

Υπάρχουν, πάντως, μαρτυρίες ότι σκεφτόταν ήδη την επόμενη δουλειά του. Στην έρευνα του Rob Chapman για το Mojo, η Shirley Arnold, που είχε εργαστεί στο fan club των Stones, θυμόταν μια τηλεφωνική συνομιλία λίγο πριν από τον θάνατό του: ο Jones ενδιαφερόταν για τους θαυμαστές του και μιλούσε για μουσική με τον Alexis Korner. Είχαν υπάρξει επαφές και συζητήσεις με μουσικούς για μια νέα αρχή, χωρίς να προλάβει να σχηματιστεί ένα νέο συγκρότημα.

Αυτές οι αναμνήσεις συμπληρώνουν την εικόνα των τελευταίων εβδομάδων. Ο Jones είχε χάσει τη θέση του στους Stones, αλλά η μουσική εξακολουθούσε να τον απασχολεί. Η απλή εξίσωση της αποχώρησης με μια οριστική παραίτηση από τη ζωή δεν στηρίζεται σε όσα γνωρίζουμε.

Το σπίτι στο Sussex

Το Cotchford Farm είχε υπάρξει κατοικία του A. A. Milne, του δημιουργού του Winnie-the-Pooh. Ο Jones ζούσε εκεί με τη Σουηδή σύντροφό του, Anna Wohlin. Στο ακίνητο γίνονταν εργασίες, με αποτέλεσμα τεχνίτες και συνεργάτες να περνούν συχνά από το σπίτι. Ένας από αυτούς ήταν ο Frank Thorogood, ο οικοδόμος του οποίου το όνομα θα συνδεόταν περισσότερο από κάθε άλλο με τις θεωρίες για τον θάνατο.

Το σπίτι έδινε στον Jones απόσταση από το Λονδίνο και τη ζωή του συγκροτήματος. Δεν ήταν όμως ένας χώρος στον οποίο έμεναν μόνο δύο άνθρωποι, αποκομμένοι από όλους. Οι εργασίες, οι επισκέψεις και οι σχέσεις με συνεργάτες εξηγούν γιατί, στην ανασύνθεση της νύχτας, εμφανίζονται πρόσωπα από διαφορετικούς κύκλους της ζωής του.

Οι άνθρωποι της μοιραίας νύχτας

Οι τρεις βασικοί μάρτυρες της αρχικής έρευνας ήταν η Anna Wohlin, ο Frank Thorogood και η Janet Lawson. Η Wohlin ήταν η σύντροφος του Jones και βρισκόταν στο σπίτι. Ο Thorogood εργαζόταν στο ακίνητο. Η Lawson ήταν νοσηλεύτρια και γνώριζε τον Thorogood και τον Tom Keylock, οδηγό και συνεργάτη των Rolling Stones.

Ο Keylock εμφανίζεται συχνά στις μεταγενέστερες αφηγήσεις. Η σχέση του με το συγκρότημα και με ανθρώπους του Cotchford Farm τον έκανε σημαντικό πρόσωπο στην ιστορία της υπόθεσης. Αυτό, όμως, δεν αρκεί για να τον τοποθετήσουμε δίπλα στην πισίνα τη στιγμή που ο Jones έχασε τις αισθήσεις του.

Υπάρχουν επίσης μεταγενέστερες αναφορές σε περισσότερους επισκέπτες. Δεν έχει προκύψει μια κοινά αποδεκτή καταγραφή όλων όσοι πέρασαν από το ακίνητο, με τις ώρες άφιξης και αποχώρησής τους. Οι τρεις κεντρικές καταθέσεις αφορούν τη νύχτα του θανάτου· δεν αποδεικνύουν ότι κανένας άλλος δεν είχε βρεθεί στο σπίτι νωρίτερα ή δεν έφθασε μετά την κλήση για βοήθεια.

Από το σπίτι στην πισίνα

Σύμφωνα με την αρχική αφήγηση της Lawson, ο Jones είχε πιει και οι κινήσεις του στο νερό ήταν νωθρές. Παρ’ όλα αυτά, μπήκε στην πισίνα μαζί με τον Thorogood. Οι περιγραφές που δόθηκαν αργότερα διαφέρουν ως προς το πότε απομακρύνθηκαν οι γυναίκες, γιατί επέστρεψε ο Thorogood στο σπίτι και αν είχε προηγηθεί ένταση ανάμεσα στους δύο άνδρες.

Σε μεταγενέστερη εκδοχή της Lawson, ο Jones τής είχε ζητήσει να βρει τη συσκευή εισπνοών του για το άσθμα. Όσο εκείνη έψαχνε μέσα στο σπίτι, ο Thorogood εμφανίστηκε στην κουζίνα ταραγμένος, με τα χέρια του να τρέμουν. Η περιγραφή αυτή, που δημοσιεύτηκε δεκαετίες μετά το περιστατικό, έγινε ένα από τα βασικά επιχειρήματα όσων αμφισβητούσαν την πρώτη έρευνα.

Όταν η Lawson επέστρεψε στην πισίνα, είδε τον Jones ακίνητο στον πυθμένα. Ακολούθησε η προσπάθεια να τον βγάλουν από το νερό. Η Wohlin και η Lawson προσπάθησαν να τον επαναφέρουν, ενώ κλήθηκαν οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Η Wohlin επέμενε αργότερα ότι είχε αισθανθεί σφυγμό όταν τον ανέσυραν και πίστευε πως μπορούσε ακόμη να σωθεί.

Ο αστυνομικός Albert Evans ήταν από τους πρώτους που έφθασαν στο Cotchford Farm. Οι προσπάθειες ανάνηψης δεν απέτρεψαν τον θάνατο. Η συνηθέστερη βιογραφική ημερομηνία είναι η 3η Ιουλίου 1969, αν και ορισμένα δημοσιεύματα χρησιμοποιούν τη 2α Ιουλίου. Η περιγραφή «τη νύχτα της 2ας προς την 3η» αποδίδει το περιστατικό χωρίς να συγχέει την ανακάλυψη του Jones με την ακριβή, μη βεβαιωμένη στιγμή του πνιγμού.

Το κρίσιμο κενό βρίσκεται ανάμεσα στην τελευταία εικόνα του Jones να κολυμπά και στην ανακάλυψή του κάτω από το νερό. Οι κινήσεις των παρευρισκομένων σε αυτό το διάστημα δεν έχουν ανασυντεθεί με τρόπο που να λύνει όλες τις αντιφάσεις.

Η έρευνα της 7ης Ιουλίου

Στις 7 Ιουλίου 1969 έγινε στο East Grinstead η έρευνα του coroner για τις συνθήκες του θανάτου. Ο αρμόδιος λειτουργός, Angus Sommerville, κατέγραψε πόρισμα «death by misadventure». Ο θάνατος αποδόθηκε σε πνιγμό υπό την επήρεια αλκοόλ και ουσιών. Στην υπόθεση του Jones, το πόρισμα αντιμετώπιζε τον θάνατο ως ατύχημα κατά το κολύμπι.

Οι πληροφορίες από τη νεκροψία περιέγραφαν επιβαρυμένη καρδιά και ήπαρ. Ο παθολογοανατόμος Albert Sachs δεν βρήκε ενδείξεις πρόσφατης κρίσης άσθματος στους πνεύμονες, παρότι υπήρχε χρόνιο βρογχικό πρόβλημα. Στη σχετική έρευνα του Chapman αναφέρεται επίσης ότι δεν ανιχνεύθηκαν βαρβιτουρικά.

Η απουσία βαρβιτουρικών δεν σημαίνει ότι αποκλείστηκε κάθε φαρμακευτική ουσία. Αντίστοιχα, το ιστορικό άσθματος δεν αποδεικνύει πως μια κρίση μέσα στην πισίνα προκάλεσε τον πνιγμό. Οι διαδεδομένες εκδοχές της «υπερβολικής δόσης» και της «κρίσης άσθματος» συχνά παρουσιάζονται με μεγαλύτερη βεβαιότητα από όση επιτρέπουν τα δημοσιευμένα ευρήματα.

Ο πνιγμός είναι η καταγεγραμμένη αιτία θανάτου. Η διαφωνία που αναπτύχθηκε αφορά τις συνθήκες: αν ο Jones έχασε τις αισθήσεις του μόνος του ή αν μεσολάβησε κάποια πράξη άλλου ανθρώπου.

Γιατί οι υποψίες στράφηκαν στον Frank Thorogood

Ο Thorogood ήταν ο άνθρωπος που είχε βρεθεί στο νερό μαζί του. Οι μεταγενέστερες καταγγελίες για προστριβές γύρω από τις εργασίες, τις πληρωμές και μια πιθανή απόλυσή του ενίσχυσαν την υποψία ότι είχε προηγηθεί σύγκρουση. Αυτές οι λεπτομέρειες εμφανίζονται σε αφηγήσεις που αμφισβητούν το πόρισμα, χωρίς να έχει αποδειχθεί ότι οδήγησαν στον πνιγμό.

Η εκδοχή που έγινε περισσότερο γνωστή υποστηρίζει ότι ο Thorogood κράτησε τον Jones κάτω από το νερό. Σε ορισμένες αφηγήσεις παρουσιάζεται ως σκόπιμη επίθεση. Σε άλλες, ως εκφοβισμός ή βίαιο παιχνίδι που ξέφυγε. Οι διαφορές αυτές αφορούν την ίδια την πράξη και την πρόθεση που αποδίδεται στον Thorogood· δεν είναι απλώς διαφορετικοί τρόποι να ειπωθεί η ίδια ιστορία.

Ο Stephen Woolley, σκηνοθέτης του Stoned, υποστήριξε το 2005 ότι ο οικοδόμος ήθελε να φοβίσει τον Jones για χρήματα που του όφειλε και τον κράτησε κάτω από το νερό περισσότερο απ’ όσο άντεχε. Η ταινία έδωσε σε αυτή την εκδοχή μια αναγνωρίσιμη εικόνα. Η σκηνή της, ωστόσο, παραμένει δραματοποίηση μιας θεωρίας.

Ο Tom Keylock και η φερόμενη ομολογία

Ο Thorogood πέθανε το 1993. Την επόμενη χρονιά, τα βιβλία Who Killed Christopher Robin? του Terry Rawlings και Paint It Black: The Murder of Brian Jones του Geoffrey Giuliano έφεραν στο προσκήνιο τον ισχυρισμό ότι, λίγο πριν πεθάνει, είχε παραδεχθεί στον Tom Keylock την ευθύνη του για τον θάνατο του Jones.

Αν ήταν επιβεβαιωμένη, μια τέτοια παραδοχή θα είχε προφανή βαρύτητα. Η ιστορία έφθασε όμως στο κοινό μέσα από αφηγήσεις για όσα υποτίθεται ότι είχε ακούσει ο Keylock. Το Sky News ανέφερε το 2019 ότι ο ίδιος είχε αργότερα αρνηθεί τον ισχυρισμό. Δεν διαθέτουμε μια αδιαμφισβήτητη καταγραφή της συνομιλίας που να λύνει τη διαφωνία.

Γι’ αυτό η «ομολογία» χρειάζεται να συνοδεύεται από τη λέξη «φερόμενη». Η επανάληψή της σε βιβλία, άρθρα και ταινίες δεν δημιουργεί νέες ανεξάρτητες επιβεβαιώσεις, όταν όλες οι αναφορές επιστρέφουν στην ίδια αμφισβητούμενη πληροφορία.

Οι γυναίκες που αμφισβήτησαν τις πρώτες καταθέσεις

Η Anna Wohlin εξέδωσε το 1999, μαζί με τη Christine Lindsjoo, το βιβλίο The Murder of Brian Jones. Είχε ζήσει τη νύχτα στο Cotchford Farm και τις προσπάθειες ανάνηψης. Η μεταγενέστερη αφήγησή της απέρριπτε την εξήγηση του ατυχήματος και έδινε ιδιαίτερη βαρύτητα στον ρόλο του Thorogood.

Η Janet Lawson μίλησε επίσης ξανά, πριν από τον θάνατό της το 2008. Όπως μετέδωσε το Associated Press το 2009, υποστήριξε ότι η αρχική κατάθεσή της δεν αποτύπωνε την ένταση ανάμεσα στον Jones και τον Thorogood και ότι οι αστυνομικοί είχαν επηρεάσει τη διατύπωσή της. Η νεότερη περιγραφή της παρουσίαζε τον Thorogood ταραγμένο μετά την έξοδό του από την πισίνα.

Η αμφισβήτηση από τις ίδιες τις μάρτυρες ήταν σοβαρός λόγος για να εξεταστεί ξανά πώς είχαν ληφθεί και καταγραφεί οι καταθέσεις. Παρέμενε, όμως, η δυσκολία να ελεγχθούν αναμνήσεις που δημοσιοποιήθηκαν έπειτα από πολλά χρόνια. Όσα οι γυναίκες είδαν εκείνο το βράδυ, όσα πληροφορήθηκαν αργότερα και όσα συμπέραναν για τον θάνατο δεν έχουν την ίδια αποδεικτική βαρύτητα.

Οι άλλοι επισκέπτες και η Joan Fitzsimons

Στα ερωτήματα για την πρώτη έρευνα προστέθηκαν οι μεταγενέστερες επιφυλάξεις του Albert Evans. Ο αστυνομικός αμφισβήτησε την πληρότητα της ανασύνθεσης και υποστήριξε ότι οι άνθρωποι που είχαν βρεθεί στο ακίνητο ήταν περισσότεροι από τους τρεις κεντρικούς μάρτυρες. Οι αναφορές αυτές ενίσχυσαν την κριτική ότι η έρευνα είχε επικεντρωθεί υπερβολικά στο αλκοόλ και στις ουσίες.

Μια ιδιαίτερα ανησυχητική πτυχή αφορά την Joan Fitzsimons, οδηγό ταξί που συνδεόταν με τον Thorogood. Δημοσιεύματα για αρχειακές καταθέσεις αναφέρουν ότι είχε περάσει από το Cotchford Farm τη νύχτα του θανάτου. Αργότερα τον ίδιο μήνα δέχθηκε σοβαρή επίθεση, από την οποία υπέστη βαριές κακώσεις και έχασε την όρασή της.

Το 2023 επανήλθε στη δημοσιότητα η κατάθεση του αδελφού της, John Russell. Σύμφωνα με την κάλυψη των εγγράφων, εκείνη του είχε εκφράσει φόβο για τον Thorogood και αμφιβολίες για την επίσημη εξήγηση του θανάτου του Jones. Η οικογένειά της υποψιαζόταν σύνδεση ανάμεσα σε όσα γνώριζε και στην επίθεση.

Η σύνδεση δεν έχει αποδειχθεί. Ο Thorogood αποκλείστηκε ως ύποπτος στην έρευνα για την επίθεση και δεν κατηγορήθηκε γι’ αυτήν. Η ιστορία της Fitzsimons προσθέτει ένα πραγματικό, σοβαρό περιστατικό και καταγεγραμμένες υποψίες στην υπόθεση. Δεν αποδεικνύει ότι υπήρξε σχέδιο να σιωπήσει μια μάρτυρας του πνιγμού.

Τι έδειξαν οι επανέλεγχοι

Η υπόθεση εξετάστηκε ξανά περισσότερες από μία φορές. Σε δήλωση που δημοσιεύτηκε το 2019, η αστυνομία του Sussex ανέφερε ελέγχους το 1984 και το 1994. Το 2009 αξιολόγησε νέο υλικό που είχε συγκεντρώσει ο ερευνητής Scott Jones, έπειτα από συνεντεύξεις και έρευνα σε αρχεία.

Το 2010 η αξιολόγηση κατέληξε ότι δεν είχαν προκύψει νέα στοιχεία που να δείχνουν πως το αρχικό πόρισμα ήταν λανθασμένο. Η αστυνομική δήλωση του 2019 επανέλαβε ότι η υπόθεση δεν είχε ανοίξει εκ νέου. Η ίδια θέση μεταφέρθηκε και στην κάλυψη των αρχειακών καταθέσεων το 2023.

Οι έλεγχοι αυτοί δεν έλυσαν κάθε ιστορικό ερώτημα για τη νύχτα στο Cotchford Farm. Δεν ανέτρεψαν όμως το επίσημο συμπέρασμα και δεν οδήγησαν σε δίωξη για ανθρωποκτονία. Οι τίτλοι για «νέα έρευνα» συχνά έδιναν την εντύπωση μιας εξέλιξης μεγαλύτερης από εκείνη που ανακοίνωναν οι αρχές.

Ο αποχαιρετισμός στο Hyde Park

Στις 5 Ιουλίου 1969, μόλις δύο ημέρες μετά τον θάνατο, οι Rolling Stones εμφανίστηκαν στο Hyde Park. Η δωρεάν συναυλία είχε ήδη προγραμματιστεί και θα παρουσίαζε τη νέα σύνθεση με τον Mick Taylor. Μετά την είδηση από το Cotchford Farm, αφιερώθηκε στον Jones.

Ο Mick Jagger διάβασε από το Adonais του Percy Bysshe Shelley και απελευθερώθηκαν λευκές πεταλούδες. Ο δημόσιος αποχαιρετισμός συνέπεσε έτσι με την πρώτη εμφάνιση του αντικαταστάτη του. Η μπάντα αποχαιρετούσε ένα ιδρυτικό μέλος της μπροστά στο κοινό και συνέχιζε με τη νέα της σύνθεση.

Η κηδεία στο Cheltenham

Η κηδεία έγινε στις 10 Ιουλίου 1969 στο Cheltenham, την πόλη όπου είχε γεννηθεί. Από τους Rolling Stones παρέστησαν οι Charlie Watts και Bill Wyman. Ο Jones ενταφιάστηκε στο Cheltenham Cemetery.

Οι φωτογραφίες της κηδείας ανήκουν στην ιστορία του αποχαιρετισμού του. Οι παρουσίες και οι απουσίες εκείνης της ημέρας σχολιάστηκαν και συνδέθηκαν με τις σχέσεις μέσα στο συγκρότημα. Δεν προσφέρουν, ωστόσο, στοιχεία για όσα είχαν συμβεί στην πισίνα μία εβδομάδα νωρίτερα.

Γιατί η υπόθεση εξακολουθεί να γεννά θεωρίες

Ο θάνατος του Jones συνέβη σε μια στιγμή που έμοιαζε ήδη με τέλος εποχής. Ήταν νέος, είχε μόλις αποχωρήσει από μια διάσημη μπάντα και πέθανε σε ιδιωτικό χώρο, χωρίς μια πλήρη και αδιαμφισβήτητη αφήγηση των τελευταίων λεπτών. Οι μεταγενέστερες καταθέσεις πρόσθεσαν αντιφάσεις. Η φερόμενη ομολογία υποσχέθηκε μια απάντηση, χωρίς να μπορεί να επιβεβαιωθεί.

Τα βιβλία και το Stoned κράτησαν τη συζήτηση ζωντανή. Στην οθόνη, μια εκδοχή μπορεί να αποκτήσει πρόσωπα, διαλόγους και σαφή αλληλουχία κινήσεων. Έτσι, ο θεατής θυμάται μια ολοκληρωμένη σκηνή εκεί όπου η ιστορική καταγραφή αφήνει κενά. Αυτό εξηγεί μέρος της δύναμης της θεωρίας για τον Thorogood, χωρίς να προσθέτει αποδεικτικά στοιχεία υπέρ της.

Η επιμονή των ερωτημάτων έχει και μια ανθρώπινη πλευρά. Για φίλους, συγγενείς και θαυμαστές, η απώλεια δεν περιοριζόταν στην είδηση του θανάτου. Συνδεόταν με την αίσθηση ότι ο Jones είχε απομονωθεί και ότι η μουσική του προσφορά άρχιζε να επισκιάζεται από τα προβλήματα των τελευταίων χρόνων. Η επιθυμία να αποκατασταθεί η θέση του στην ιστορία των Stones συνοδεύει συχνά την αναζήτηση μιας διαφορετικής εξήγησης για το τέλος του.

Τα δημοσιοποιημένα στοιχεία στηρίζουν τον πνιγμό ως αιτία θανάτου και το επίσημο πόρισμα δεν έχει ανατραπεί από τους επανελέγχους που έχουν ανακοινωθεί. Η ακριβής αλληλουχία των τελευταίων λεπτών, η αξιοπιστία των διαφορετικών αφηγήσεων και η πληρότητα της πρώτης έρευνας εξακολουθούν να συζητούνται.

Ο Brian Jones άφησε πίσω του κάτι πολύ περισσότερο από την υπόθεση του θανάτου του. Με την κιθάρα, τη φυσαρμόνικα και τα άλλα όργανα που έφερε στις ηχογραφήσεις, είχε συμβάλει στη διαμόρφωση του ήχου των Rolling Stones. Η συζήτηση για εκείνη τη νύχτα στο Cotchford Farm συνεχίζεται. Η μουσική του παραμένει το πιο απτό κομμάτι της ζωής που προηγήθηκε.