Τον Δεκέμβριο του 1962, η Sylvia Plath μετακόμισε με τα δύο παιδιά της σε ένα σπίτι στο Primrose Hill του Λονδίνου. Η διεύθυνση ήταν 23 Fitzroy Road. Εκεί είχε ζήσει κάποτε ο Ιρλανδός ποιητής W. B. Yeats, και η σύνδεση αυτή την ενθουσίαζε. Έπειτα από τον χωρισμό της από τον Ted Hughes, αναζητούσε έναν χώρο όπου θα μπορούσε να οργανώσει ξανά την καθημερινότητά της και να συνεχίσει τη δουλειά της. Η επιστροφή στην πόλη περιείχε μια πραγματική προσδοκία: περισσότερες επαφές, εκδοτικές ευκαιρίες, μια ζωή που θα διαμόρφωνε η ίδια. ^[1]

Λίγες εβδομάδες αργότερα, η Βρετανία βρέθηκε μέσα σε έναν παρατεταμένο παγετό. Στο Λονδίνο, η Plath προσπαθούσε να φροντίσει τη Frieda και τον Nicholas, να γράψει και να αντιμετωπίσει μια σοβαρή επιδείνωση της ψυχικής της υγείας. Στις 11 Φεβρουαρίου 1963 πέθανε από αυτοκτονία, σε ηλικία τριάντα ετών. ^[2][14]

Η ιστορία εκείνου του χειμώνα συχνά αφηγείται σαν να είχε από την αρχή μόνο μία πιθανή κατάληξη. Οι επιστολές, τα χειρόγραφα και οι επαγγελματικές της συνεργασίες δίνουν μια πιο σύνθετη εικόνα. Η Plath υπέφερε, ζητούσε βοήθεια, παρακολουθούσε την πορεία των βιβλίων της και εξακολουθούσε να κάνει σχέδια. Αν ακολουθήσουμε αυτά τα τεκμήρια με τη σειρά τους, το τελευταίο δίμηνο της ζωής της αποκτά ανθρώπινες διαστάσεις, πέρα από τον μύθο που το σκέπασε αργότερα.

Πριν από το Λονδίνο: το σπίτι στο Ντέβον και ο χωρισμός

Για να καταλάβουμε τον χειμώνα του 1963, χρειάζεται να γυρίσουμε λίγο πίσω. Η Plath και ο Hughes είχαν εγκατασταθεί στο Court Green, στο North Tawton του Ντέβον, το 1961. Η ζωή στην εξοχή πρόσφερε περισσότερο χώρο, αλλά έφερνε μαζί της τη φροντίδα ενός σπιτιού και μιας οικογένειας. Τον Ιανουάριο του 1962 γεννήθηκε ο Nicholas, το δεύτερο παιδί τους. Μέσα στην ίδια χρονιά, η σχέση του Hughes με την Assia Wevill επιτάχυνε τη διάλυση του γάμου. Το φθινόπωρο οι δύο ποιητές χώρισαν, χωρίς να έχουν πάρει διαζύγιο. ^[3]

Η μετακόμιση στο Λονδίνο ήταν επομένως μια δύσκολη, πρακτική απόφαση. Η Plath άφηνε ένα σπίτι που είχε συνδεθεί με οικογενειακά σχέδια και με πολλή συγγραφική δουλειά, για να αναλάβει την καθημερινή φροντίδα δύο πολύ μικρών παιδιών σε μια νέα κατοικία. Ο χωρισμός είχε συναισθηματικό κόστος, αλλά άλλαζε επίσης το πρόγραμμα, την οικιακή εργασία και τον διαθέσιμο χρόνο της. Αυτές οι υλικές πλευρές της ζωής της έχουν σημασία όταν διαβάζουμε τις επιστολές της· εξηγούν τι ακριβώς προσπαθούσε να οργανώσει, πέρα από όσα ένιωθε.

Το «Ariel» είχε αρχίσει πριν από τον μεγάλο παγετό

Μια από τις συχνότερες παρανοήσεις είναι ότι τα ποιήματα του Ariel γράφτηκαν όλα στο παγωμένο διαμέρισμα του Λονδίνου. Μεγάλο μέρος της δημιουργικής έκρηξης που συνδέουμε με τη συλλογή ανήκει στο φθινόπωρο του 1962, όταν η Plath βρισκόταν ακόμη στο Ντέβον. Η διάκριση είναι ουσιαστική: τα ποιήματα αυτά είχαν τη δική τους ιστορία σύνθεσης, προτού ο χειμώνας και ο θάνατός της αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο θα τα διάβαζε ο κόσμος. ^[3]

Η Plath είχε ήδη δημοσιεύσει την πρώτη της ποιητική συλλογή, The Colossus and Other Poems, το 1960. Ωστόσο, τώρα η γραφή της αποκτούσε διαφορετική ταχύτητα και ένταση. Η φωνή μπορούσε να γίνει σαρκαστική, βίαιη, θεατρική ή απροσδόκητα τρυφερή. Στην ακαδημαϊκή μελέτη της Jo Gill, η περίοδος στο Ντέβον παρουσιάζεται ως τόπος όπου η συγγραφή, η μητρότητα και οι απαιτήσεις του σπιτιού συνυπήρχαν με αντιφατικό τρόπο. Η ποιήτρια που έφτασε στη Fitzroy Road είχε ήδη διανύσει μια μεγάλη καλλιτεχνική απόσταση. ^[4][5]

23 Fitzroy Road: μια διεύθυνση με λογοτεχνικό παρελθόν

Η Fitzroy Road είχε ήδη μια θέση στον λογοτεχνικό χάρτη του Λονδίνου. Ο Yeats έζησε στον αριθμό 23 από το 1867 έως το 1872, όπως καταγράφει το Historic England. Είχε περάσει εκεί μέρος των παιδικών του χρόνων, πολύ πριν αποκτήσει τη φήμη του ποιητή και δραματουργού. Η γαλάζια πλάκα που μνημόνευε την παρουσία του τοποθετήθηκε το 1957. Ήταν, επομένως, ένα ορατό ίχνος λογοτεχνικής ιστορίας που η Plath συνάντησε όταν αναζητούσε το νέο της σπίτι. ^[25][26]

Η κατοικία όμως έπρεπε να λειτουργήσει ως σπίτι με παιδιά, όχι μόνο ως χώρος γραφής. Χρειαζόταν να στηθεί μια καθημερινότητα, να διευθετηθεί η βοήθεια στη φροντίδα τους και να διατηρηθούν οι επαγγελματικές της επαφές. Η λογοτεχνική ιστορία της διεύθυνσης συνυπήρχε με πολύ συγκεκριμένες ανάγκες. Αυτός ο συνδυασμός προσδοκίας και κόπου διακρίνεται καλύτερα όταν η μετακόμιση αντιμετωπίζεται ως αρχή ενός σχεδίου ζωής. Προτού γίνει τόπος μνήμης, η Fitzroy Road ήταν μια διεύθυνση στην οποία είχε επενδύσει προσδοκίες.

Ο χειμώνας που ακινητοποίησε τη Βρετανία

Ο χειμώνας του 1962–1963 έμεινε γνωστός ως Big Freeze. Σύμφωνα με το Met Office, ήταν ο ψυχρότερος στη Βρετανία από το 1740. Η ψυχρή εισβολή ενισχύθηκε στα τέλη Δεκεμβρίου, ενώ το χιόνι έφτασε στη νότια Αγγλία στις 26 Δεκεμβρίου. Ακολούθησαν παρατεταμένες συνθήκες παγετού, με χιονοκάλυψη που σε πολλές περιοχές διατηρήθηκε για εβδομάδες. Η πλήρης υποχώρηση του χειμωνιάτικου επεισοδίου ήρθε τον Μάρτιο. ^[2]

Αυτό το ιστορικό πλαίσιο βοηθά να καταλάβουμε τις δυσκολίες της εποχής: μετακινήσεις, θέρμανση, ύδρευση και ηλεκτροδότηση μπορούσαν να διαταραχθούν. Χρειάζεται, πάντως, γεωγραφική ακρίβεια. Οι ακραίες θερμοκρασίες που καταγράφηκαν σε άλλες περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου δεν περιγράφουν αυτομάτως τη Fitzroy Road. Ομοίως, μια φωτογραφία χιονισμένου δρόμου στο North Finchley τεκμηριώνει τον παγετό στο βόρειο Λονδίνο, όχι την κατάσταση μπροστά στο σπίτι της Plath. Το κρύο ήταν πραγματικό και επίμονο, χωρίς να χρειάζεται να προστεθούν ανακριβείς αριθμοί ή εικόνες.

Το κρύο μέσα στην καθημερινότητα

Στις βιογραφικές μελέτες, οι δυσκολίες εκείνων των εβδομάδων είναι συγκεκριμένες: παγωμένες σωληνώσεις, ένα κρύο διαμέρισμα, ασθένεια και οι ανάγκες δύο μικρών παιδιών. Η Patricia Grisafi, στο Breaking Down Plath, περιγράφει μια γυναίκα που προσπαθούσε να κρατήσει την οικογένεια και τη δουλειά της σε λειτουργία ενώ η κατάθλιψή της επιδεινωνόταν. Οι επιστολές της δείχνουν επανειλημμένες προσπάθειες να απευθυνθεί σε ανθρώπους που μπορούσαν να τη στηρίξουν. ^[6]

Η έννοια της μοναξιάς αποκτά εδώ πρακτικό περιεχόμενο. Η παρουσία φίλων δεν εξασφαλίζει ότι κάποιος είναι διαθέσιμος κάθε φορά που αρρωσταίνει ένα παιδί ή που μια οικιακή βλάβη απαιτεί άμεση λύση. Ούτε η συγγραφική επιτυχία απαλλάσσει μια μητέρα από τις δουλειές της ημέρας. Μια ακριβής αφήγηση αφήνει χώρο γι’ αυτή την κούραση, χωρίς να μετατρέπει το σπίτι σε σκηνικό τρόμου. Το βρετανικό κρύο επιβάρυνε μια ήδη δύσκολη κατάσταση· από μόνο του δεν αποτελεί επαρκή εξήγηση για τον θάνατό της.

«Snow Blitz»: ο παγετός όπως τον παρατήρησε η ίδια

Ένα λιγότερο γνωστό τεκμήριο είναι το πεζό Snow Blitz. Η Plath κατέγραψε σε αυτό την εμπειρία του μεγάλου παγετού, παρατηρώντας τις βλάβες, την ταλαιπωρία και την αντίδραση των ανθρώπων γύρω της. Ο ερευνητής και συνεπιμελητής των επιστολών της Peter K. Steinberg τοποθετεί το χρονικό πλαίσιο της αφήγησης από τις 26 Δεκεμβρίου 1962 έως περίπου τις 26 Ιανουαρίου 1963. Το κείμενο συμπεριλήφθηκε αργότερα στον τόμο Johnny Panic and the Bible of Dreams. ^[7]

Ο τόνος έχει παρατήρηση και χιούμορ. Η Αμερικανίδα συγγραφέας μετατρέπει τις δυσκολίες σε αφήγηση με απόσταση και προσωπική οπτική. Το «χαλάρωμα» του καιρού στο τέλος αφορά το χρονικό του κειμένου· ο παρατεταμένος εθνικός παγετός δεν είχε τελειώσει. ^[7]

Η συγγραφέας συνέχιζε να εργάζεται

Η επαγγελματική ζωή της Plath μέσα στον Ιανουάριο συχνά χάνεται από τις σύντομες αφηγήσεις για τις τελευταίες ημέρες της. Στις 10 Ιανουαρίου 1963 ηχογράφησε για το BBC κριτική της ανθολογίας Contemporary American Poetry, την οποία είχε επιμεληθεί ο Donald Hall. Πρόκειται για ημερομηνία ηχογράφησης, όπως την καταγράφει ο Steinberg, και δεν πρέπει να αναφέρεται αυτομάτως ως ημερομηνία μετάδοσης. ^[7]

Το εύρος της δουλειάς της γίνεται σαφέστερο αν θυμηθούμε ότι, δίπλα στα ποιήματα, έγραφε πεζά και κείμενα για το ραδιόφωνο. Η μελέτη της Jo Gill καταγράφει και το Three Women, το μεγάλο ποιητικό έργο για τρεις γυναικείες φωνές που έγραψε για το BBC το 1962. Η σχέση της με το μέσο είχε επομένως ήδη διαμορφωθεί. Για την Plath, η λογοτεχνία ήταν εργασία με διαφορετικά είδη κειμένων, αποδέκτες και απαιτήσεις. Οι συνεργασίες της προσθέτουν ουσιαστικές πληροφορίες στην ιστορία του χειμώνα: ακόμη μέσα στη δυσκολία, η παρουσία της στα γράμματα παρέμενε ενεργή. ^[4]

Ιανουάριος 1963: το «The Bell Jar» στα βιβλιοπωλεία

Τον Ιανουάριο του 1963 κυκλοφόρησε στη Βρετανία το The Bell Jar, από τον εκδοτικό οίκο Heinemann. Στο εξώφυλλο βρισκόταν το όνομα Victoria Lucas. Η πρώτη έκδοση, όπως καταγράφει η Εθνική Βιβλιοθήκη της Σκωτίας, είχε τιράζ 2.000 αντιτύπων. Το ψευδώνυμο και οι ανησυχίες για την αναγνωρισιμότητα πραγματικών προσώπων πίσω από τους χαρακτήρες ανήκουν στην εκδοτική ιστορία του βιβλίου. ^[8]

Το μυθιστόρημα είχε γραφτεί πριν από εκείνον τον χειμώνα. Με κεντρική ηρωίδα την Esther Greenwood, εξερευνούσε τη φιλοδοξία μιας νέας γυναίκας, τις κοινωνικές προσδοκίες, την αποξένωση και την ψυχική κρίση. Ο σαρκασμός και η παρατηρητικότητα της αφηγήτριας είναι εξίσου σημαντικά με τις σκοτεινές πλευρές του έργου. Το γεγονός ότι η συγγραφέας πέθανε λίγο μετά την έκδοση δεν μετατρέπει το βιβλίο σε αποχαιρετιστήριο κείμενο. Ήταν ένα λογοτεχνικό έργο που έβρισκε τότε τον πρώτο του δρόμο προς τους αναγνώστες. ^[9]

Η έκδοση ενός βιβλίου δεν λύνει την καθημερινότητα

Η παρουσία του The Bell Jar στα βιβλιοπωλεία μπορεί να φαίνεται σήμερα σαν άφιξη μιας μεγάλης συγγραφέα. Εκείνον τον Ιανουάριο, όμως, η μελλοντική του θέση στη λογοτεχνία δεν ήταν δεδομένη. Το μικρό αρχικό τιράζ και η κυκλοφορία με άλλο όνομα διαφέρουν πολύ από την παγκόσμια αναγνωρισιμότητα που απέκτησε αργότερα. Η μεταγενέστερη φήμη του βιβλίου δεν πρέπει να μεταφέρεται αναδρομικά στο διαμέρισμα της Fitzroy Road. ^[8]

Οι πρώτες κριτικές έχουν επίσης συχνά χρησιμοποιηθεί για να στηριχθεί μια υπερβολικά απλή εξήγηση του θανάτου της. Ο Steinberg τις περιγράφει ως μικτές. Το ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι η Plath βρισκόταν στην αρχή της εκδοτικής διαδρομής του μοναδικού μυθιστορήματός της, όχι ότι μία συγκεκριμένη κριτική καθόρισε την κατάληξη της ζωής της. Η αναζήτηση μιας μοναδικής αφορμής αφήνει έξω τη σοβαρή ασθένεια, τον χωρισμό και τις πολλές καθημερινές πιέσεις που συνυπήρχαν. ^[9]

Δύο επιστολές της ίδιας ημέρας

Στις 4 Φεβρουαρίου 1963, η Plath έγραψε στη φίλη της Marcia Brown Plumer. Το Smith College, που διατηρεί σχετικό αρχειακό υλικό, παρουσιάζει την επιστολή ως τεκμήριο των σχεδίων της για μια ανεξάρτητη ζωή στο Λονδίνο. Υπήρχαν ακόμη η δουλειά, τα παιδιά και η επιθυμία να διαμορφώσει το μέλλον της. Η ημερομηνία έχει ιδιαίτερο βάρος: η επιστολή γράφτηκε μόλις μία εβδομάδα πριν από τον θάνατό της. ^[10]

Την ίδια ημέρα έγραψε και στη Ruth Beuscher, την ψυχίατρο που την είχε θεραπεύσει παλαιότερα. Εκεί μιλούσε πολύ πιο ανοιχτά για τον φόβο της υποτροπής και την αίσθηση ότι δεν μπορούσε να ανταποκριθεί. Η διαφορά ανάμεσα στις δύο επιστολές αποτυπώνει την πολυπλοκότητα της κατάστασής της. Ένας άνθρωπος μπορεί να σχεδιάζει και συγχρόνως να βρίσκεται σε μεγάλη ψυχική δυσφορία. Οι διαφορετικοί αποδέκτες επιτρέπουν διαφορετικούς βαθμούς εξομολόγησης· δεν δικαιολογούν να απορρίψουμε τη μία επιστολή ως ψεύτικη και να κρατήσουμε μόνο την άλλη. ^[11]

Η βοήθεια που αναζητούσε και η επιδείνωση της κατάθλιψης

Οι τελευταίες επιστολές προς τη Beuscher επιβεβαιώνουν ότι η Plath προσπαθούσε να επικοινωνήσει τη δυσκολία της. Στη μεταγενέστερη έκδοσή τους, η κλινική ανησυχία συνυπάρχει με τις αναφορές στη γραφή και στη ζωή της ως μητέρας. Η αλληλογραφία δεν είναι ιατρικός φάκελος, αλλά αποτελεί προσωπικό τεκμήριο μεγάλης σημασίας. Μας επιτρέπει να δούμε πώς περιέγραφε η ίδια την κατάσταση σε έναν άνθρωπο στον οποίο εμπιστευόταν την ψυχική της υγεία. ^[12]

Στο Λονδίνο, ο γιατρός John Horder αντιμετώπιζε μια σοβαρή καταθλιπτική κατάσταση. Η αναδρομική μελέτη του Brian Cooper στο Journal of the Royal Society of Medicine περιγράφει έντονη ανησυχία, αϋπνία και δυσκολία στη διαχείριση της καθημερινότητας. Ο Horder ήταν γιατρός πρωτοβάθμιας φροντίδας, όχι ο ψυχίατρος που είχε θεραπεύσει την Plath στην Αμερική. Προσπάθησε να εξασφαλίσει περισσότερη φροντίδα και υποστήριξη. Αυτά τα στοιχεία τεκμηριώνουν τη σοβαρότητα της ασθένειας, χωρίς να επιτρέπουν μια βέβαιη, εξ αποστάσεως εξήγηση κάθε πλευράς της. ^[13]

Η διάκριση ανάμεσα στη λογοτεχνική παραγωγή και στην ψυχική κατάσταση είναι απαραίτητη. Η δυνατότητα να γράφει, να διορθώνει ένα κείμενο ή να συντάσσει μια επιστολή δεν σημαίνει ότι η Plath μπορούσε να αντέξει όλες τις άλλες απαιτήσεις της ζωής της. Αντίστοιχα, η ασθένειά της δεν εξηγεί από μόνη της την ποιότητα ή την τεχνική των ποιημάτων της. Η υγεία και η εργασία της πρέπει να εξετάζονται μαζί, χωρίς η μία να καταργεί την άλλη.

Τα παιδιά μέσα στα ποιήματα

Η μητρότητα αποτελεί μια σημαντική πλευρά της ποίησης της Plath, και η προσεκτική ανάγνωση αποκαλύπτει πολύ περισσότερα από μια απλή βιογραφική αναφορά. Στο Nick and the Candlestick, για παράδειγμα, η παρουσία του παιδιού οργανώνει ένα ποίημα με παράξενες, πυκνές εικόνες και μια κίνηση προς τη σχέση και την προστασία. Η Poetry Foundation αναλύει το έργο μέσα στο πλαίσιο της μητρότητας και της περιόδου του χωρισμού. ^[15]

Για την αφήγηση του τελευταίου χειμώνα, αυτή η πλευρά της γραφής έχει ιδιαίτερη σημασία. Τα παιδιά εμφανίζονται ως άνθρωποι προς τους οποίους στρέφεται η ποιητική φωνή, με ενδιαφέρον για τις μικρές τους κινήσεις και τον τρόπο που ανακαλύπτουν τον κόσμο. Η οικογενειακή καθημερινότητα δεν ήταν απλώς βάρος ή εμπόδιο στη συγγραφή. Πρόσφερε και υλικό, εικόνες, τρόπους προσφώνησης. Έτσι, η ίδια ζωή που απαιτούσε χρόνο και αντοχή μπορούσε να περάσει στο ποίημα με τρυφερότητα, αγωνία και δημιουργική παρατήρηση. ^[15]

5 Φεβρουαρίου: «Balloons» και «Edge»

Δύο από τα τελευταία χρονολογημένα ποιήματα της Plath, το Balloons και το Edge, φέρουν την ημερομηνία 5 Φεβρουαρίου 1963. Η συνύπαρξή τους είναι αποκαλυπτική για το εύρος της γραφής της. Στο Balloons, τα μπαλόνια που έχουν μείνει από τα Χριστούγεννα αλλάζουν την όψη του σπιτιού. Ένα μικρό παιδί τα εξερευνά, παρατηρεί, παίζει. Το ποίημα προσέχει τα χρώματα, τον αέρα, τη λεπτή ύλη και την έκπληξη της παιδικής εμπειρίας. ^[16]

Το Edge χρησιμοποιεί μια πολύ διαφορετική, στατική και σκοτεινή εικόνα ολοκλήρωσης. Η γνώση του θανάτου της Plath κάνει εύκολο να το διαβάσουμε σαν άμεση δήλωση πρόθεσης. Ωστόσο, πρόκειται για ποίημα με κατασκευασμένη φωνή και μορφή. Η κοινή ημερομηνία των δύο έργων δεν μας λέει ποιο γράφτηκε τελευταίο, ούτε δικαιολογεί να διαγράψουμε το Balloons από την εικόνα των τελευταίων ημερών. ^[17]

Διαβάζοντάς τα δίπλα δίπλα, κρατάμε δύο διαφορετικές όψεις της δημιουργικής της δουλειάς. Στη μία, τα αντικείμενα ενός σπιτιού αποκτούν κίνηση μέσα από το βλέμμα ενός παιδιού. Στην άλλη, η ποιητική φωνή απομακρύνεται σε μια αυστηρά οργανωμένη εικόνα. Η αντίθεση δεν δίνει διάγνωση. Δείχνει τι μπορεί να κάνει η λογοτεχνία με τον τόνο, την απόσταση και την οπτική γωνία.

Η μοναξιά και οι άνθρωποι γύρω της

Η φράση «μοναχικός χειμώνας» χρειάζεται να διαβαστεί με προσοχή. Η Plath είχε φίλους, γνωστούς, επαγγελματικές επαφές και έναν γιατρό που ενδιαφερόταν για την κατάστασή της. Το δύσκολο ερώτημα είναι πόση σταθερή, καθημερινή υποστήριξη μπορούσε να έχει όταν η υγεία της επιδεινωνόταν. Η περιγραφή της Grisafi συνδέει το περιορισμένο δίκτυο βοήθειας με τη φροντίδα των παιδιών και τη δυσκολία του χειμώνα. ^[6]

Αυτός ο τρόπος ανάγνωσης αποφεύγει δύο εξίσου ατελείς εικόνες: μια γυναίκα εγκαταλειμμένη από κάθε άνθρωπο ή μια γυναίκα που, επειδή είχε φίλους, θα έπρεπε να νιώθει ασφαλής. Οι επαφές και η αίσθηση απομόνωσης μπορούν να συνυπάρχουν. Οι επιστολές της προς διαφορετικούς αποδέκτες το κάνουν αισθητό. Η ανάγκη της ήταν μεγαλύτερη από μια περιστασιακή επίσκεψη ή μια καθησυχαστική συζήτηση. Το τελευταίο Σαββατοκύριακο προσφέρει ένα συγκεκριμένο παράδειγμα της φιλοξενίας που αναζήτησε.

Το τελευταίο Σαββατοκύριακο στο σπίτι των Becker

Από τις 7 έως τις 10 Φεβρουαρίου 1963, η Plath έμεινε με τα παιδιά της στο σπίτι της Jillian και του Gerry Becker, στο Islington. Η ερευνήτρια Gail Crowther, εξετάζοντας τον χώρο και τη μαρτυρία της Jillian Becker, καταγράφει τη διεύθυνση 5 Mountfort Crescent και τη σημασία αυτών των ημερών. Η Plath βρέθηκε για λίγο μέσα σε ένα άλλο νοικοκυριό, πριν επιστρέψει στη Fitzroy Road την Κυριακή 10 Φεβρουαρίου. ^[18]

Στη μνήμη της Becker διατηρήθηκαν λεπτομέρειες του σπιτιού και του κυριακάτικου γεύματος. Δεν διατηρήθηκε, όμως, με την ίδια βεβαιότητα το περιεχόμενο της συζήτησης. Αυτή η παραδοχή αξίζει να μείνει μέσα στην αφήγηση. Οι άνθρωποι θυμούνται επιλεκτικά, ιδιαίτερα όταν ένα συνηθισμένο περιστατικό αποκτά αργότερα τραγικό βάρος. Μπορούμε να καταγράψουμε τη φιλοξενία και την επιστροφή της Plath στο σπίτι της, αλλά δεν έχουμε δικαίωμα να επινοήσουμε διάλογο, αποχαιρετισμούς ή σκέψεις που κανένας δεν τεκμηρίωσε. ^[18]

11 Φεβρουαρίου 1963

Η Sylvia Plath πέθανε από αυτοκτονία το πρωί της Δευτέρας 11 Φεβρουαρίου 1963, στο σπίτι της στη Fitzroy Road. Ήταν τριάντα ετών. Τα δύο παιδιά της επέζησαν. Η ημερομηνία έμελλε να γίνει ένα από τα πιο γνωστά βιογραφικά στοιχεία της, συχνά πιο αναγνωρίσιμο από τις ημερομηνίες έκδοσης των βιβλίων ή από τα χρόνια της συστηματικής δουλειάς της. ^[6][14]

Οι προσπάθειες να εξηγηθεί εκείνο το πρωινό έχουν δημιουργήσει πολλές εκδοχές γύρω από τις προθέσεις της. Οι μαρτυρίες και οι μεταγενέστερες ερμηνείες δεν απαντούν οριστικά σε κάθε ερώτημα. Το τεκμηριωμένο πλαίσιο είναι ήδη βαρύ: σοβαρή κατάθλιψη, αναζήτηση φροντίδας, ένας δύσκολος χωρισμός και εξαντλητικές καθημερινές συνθήκες. Η αφήγηση μπορεί να παραμείνει ακριβής και ουσιαστική χωρίς λεπτομέρειες της μεθόδου ή την κατασκευή μιας τελευταίας, δραματικής σκηνής.

Η ταφή στο Heptonstall

Η Plath τάφηκε στο Heptonstall του Δυτικού Γιορκσάιρ, στο κοιμητήριο που συνδέεται με τον ναό του Αγίου Θωμά του Αποστόλου. Η ιστορία του χώρου, όπως την παρουσιάζει η ίδια η εκκλησία, διευκρινίζει ότι υπάρχουν διαδοχικά τμήματα ταφής. Ο τάφος της βρίσκεται στο νεότερο τμήμα, απέναντι από τον ναό, στην άλλη πλευρά της Back Lane. Έτσι αποφεύγεται η συνηθισμένη σύγχυση με το κοιμητήριο γύρω από τα ερείπια του παλαιότερου ναού. ^[19][20]

Το χωριό βρίσκεται πολύ μακριά από το Λονδίνο του τελευταίου χειμώνα. Η απόσταση ανάμεσα στη Fitzroy Road και στο Heptonstall θυμίζει ότι η τελευταία κατοικία και ο τόπος ταφής είναι διαφορετικοί τόποι μνήμης, με διαφορετικό ιστορικό ρόλο. Για έναν επισκέπτη ή έναν αναγνώστη που αναζητά τον τάφο της, το όνομα του κοιμητηρίου και η επιβεβαιωμένη θέση του είναι χρησιμότερα από ατεκμηρίωτες οδηγίες. Ο χώρος παραμένει κοιμητήριο και τόπος προσωπικής μνήμης, πέρα από το ενδιαφέρον που προκαλεί η λογοτεχνική φήμη της.

Το «Ariel» που γνώρισε ο κόσμος μετά τον θάνατό της

Το Ariel κυκλοφόρησε το 1965, δύο χρόνια μετά τον θάνατο της Plath, και άλλαξε τη θέση της στη σύγχρονη ποίηση. Η έκδοση που διαμόρφωσε ο Ted Hughes δεν ταυτιζόταν με τη δική της αρχική επιλογή και σειρά των ποιημάτων. Είχαν αφαιρεθεί κείμενα και είχαν προστεθεί άλλα, ανάμεσά τους ορισμένα από τα τελευταία της. Επομένως, η συλλογή που διάβασε το κοινό ήταν και αποτέλεσμα μεταθανάτιας εκδοτικής εργασίας. ^[21]

Το 2004, το Ariel: The Restored Edition, με εισαγωγή της Frieda Hughes, έδωσε στους αναγνώστες την αρχική επιλογή και διάταξη, μαζί με αναπαραγωγή του χειρογράφου. Στην ακολουθία της Plath, το Morning Song άνοιγε τη συλλογή και το Wintering την έκλεινε. Η πορεία από τη γέννηση προς μια εικόνα ανοιξιάτικης συνέχειας έχει διαφορετικό βάρος από μια ανάγνωση που οργανώνει ολόκληρο το έργο γύρω από τον θάνατό της. Η διαφορά των εκδόσεων είναι συγκεκριμένο φιλολογικό δεδομένο· η απόδοση προθέσεων στον επιμελητή απαιτεί ξεχωριστή τεκμηρίωση. ^[21]

Τα αρχεία που επέστρεψαν την πολυπλοκότητα στην ιστορία

Η εικόνα της Plath εξακολουθεί να αλλάζει όταν δημοσιεύονται πληρέστερα τεκμήρια. Ο δεύτερος τόμος των Letters of Sylvia Plath, με επιμέλεια των Peter K. Steinberg και Karen V. Kukil, κυκλοφόρησε το 2018 και καλύπτει την περίοδο 1956–1963. Η ανακοίνωση του Smith College συνδέει την έκδοση με τη μακρόχρονη εργασία πάνω στα αρχεία της. ^[22]

Ιδιαίτερη σημασία είχαν οι δεκατέσσερις επιστολές προς τη Ruth Beuscher, που εκτείνονται από τις 18 Φεβρουαρίου 1960 έως τις 4 Φεβρουαρίου 1963. Η δημοσιοποίησή τους πρόσθεσε μια φωνή περισσότερο εξομολογητική από εκείνη ορισμένων άλλων επιστολών. Η αρχειακή αυτή εξέλιξη εξηγεί γιατί μια αφήγηση γραμμένη πριν από δεκαετίες μπορεί να διαφέρει από μια σημερινή. Οι νεότερες πηγές δεν καταργούν αυτομάτως τις παλαιότερες μαρτυρίες, αλλά επιτρέπουν να τις συγκρίνουμε με περισσότερα στοιχεία. ^[12]

Για τον χειμώνα του 1963, το κέρδος είναι μεγάλο: μπορούμε να παρακολουθήσουμε όχι μόνο την επιδείνωση της υγείας της, αλλά και το εύρος των ενδιαφερόντων, των επαγγελματικών κινήσεων και των σχέσεών της. Η ακρίβεια προκύπτει από τη διασταύρωση. Μια επιστολή, ένα χειρόγραφο και μια ανάμνηση απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα.

Δύο λονδρέζικες διευθύνσεις που συχνά μπερδεύονται

Η γαλάζια αναμνηστική πλάκα της Sylvia Plath βρίσκεται στην 3 Chalcot Square, την προηγούμενη κατοικία της στο Λονδίνο. Η English Heritage συνδέει το σπίτι με την παραμονή της το 1960–1961. Η πλάκα αποκαλύφθηκε το 2000 από τα παιδιά της. Στη 23 Fitzroy Road, όπου έζησε τον τελευταίο χειμώνα, η γαλάζια πλάκα τιμά τον W. B. Yeats. ^[1][25]

Η διαφορά είναι μικρή στον χάρτη και μεγάλη στην ιστορία. Μια φωτογραφία της πλάκας στην Chalcot Square δεν είναι φωτογραφία της τελευταίας κατοικίας της. Αντίστοιχα, η πλάκα που διακρίνεται στην πρόσοψη της Fitzroy Road δεν είναι αφιερωμένη στην Plath. Οι σωστές λεζάντες βοηθούν τον αναγνώστη να ακολουθήσει τη ζωή της και προστατεύουν το άρθρο από μια ανακρίβεια που επαναλαμβάνεται εύκολα όταν κυκλοφορούν οι ίδιες εικόνες σε πολλά αφιερώματα.

Η λογοτεχνική ζωή πέρα από εκείνον τον χειμώνα

Η μεταθανάτια αναγνώριση της Plath δεν περιορίστηκε στο Ariel. Το The Collected Poems απέσπασε το Βραβείο Pulitzer ποίησης το 1982. Η διάκριση αφορά αυτή τη συγκεντρωτική έκδοση και εκείνη τη χρονιά, όχι ένα βραβείο που είχε λάβει η ίδια όσο ζούσε. ^[23]

Η διαρκής αναγνωσιμότητα του έργου της έχει πολλές αιτίες: τη δύναμη των εικόνων, την εναλλαγή τρυφερότητας και σαρκασμού, τον τρόπο με τον οποίο μια ποιητική φωνή μπορεί να διεκδικεί χώρο ή να εκθέτει μια κοινωνική σύμβαση. Η Poetry Foundation επισημαίνει, σε αναγνώσεις επιλεγμένων ποιημάτων της, τη σημασία της κατασκευής και της θεατρικότητας της φωνής. Η προσωπική εμπειρία προσφέρει υλικό, αλλά η λογοτεχνική μορφή μεταβάλλει αυτό το υλικό. ^[24]

Έτσι επιστρέφουμε στη Fitzroy Road με πληρέστερη γνώση. Εκεί έζησε μια μητέρα που φρόντιζε τα παιδιά της, μια επαγγελματίας που έγραφε για διαφορετικά μέσα και μια γυναίκα με σοβαρή ασθένεια που αναζητούσε βοήθεια. Ο παγετός, ο χωρισμός και η μοναξιά ανήκουν στην ιστορία της. Ανήκουν όμως και το χιούμορ του Snow Blitz, η έκδοση του μυθιστορήματος, οι επιστολές με σχέδια και η προσοχή στα μπαλόνια ενός σπιτιού. Αυτές οι λεπτομέρειες διατηρούν τη ζωή μέσα στην αφήγηση του τελευταίου της χειμώνα.

Το χρονικό σε βασικές ημερομηνίες

• Φθινόπωρο 1962: χωρισμός από τον Ted Hughes και έντονη ποιητική παραγωγή στο Ντέβον. ^[3][4]
• Δεκέμβριος 1962: μετακόμιση με τα παιδιά στη 23 Fitzroy Road. ^[1]
• 26 Δεκεμβρίου 1962: το χιόνι φτάνει στη νότια Αγγλία, μέσα στο ιστορικό επεισόδιο του Big Freeze. ^[2]
• 10 Ιανουαρίου 1963: ηχογράφηση κριτικής για το BBC. ^[7]
• Ιανουάριος 1963: βρετανική έκδοση του The Bell Jar με το ψευδώνυμο Victoria Lucas. ^[8]
• 4 Φεβρουαρίου 1963: επιστολές στη Marcia Brown Plumer και στη Ruth Beuscher. ^[10][11]
• 5 Φεβρουαρίου 1963: ημερομηνία των ποιημάτων Balloons και Edge. ^[16][17]
• 7–10 Φεβρουαρίου 1963: φιλοξενία στο σπίτι των Becker και επιστροφή στη Fitzroy Road. ^[18]
• 11 Φεβρουαρίου 1963: θάνατος της Sylvia Plath στο Λονδίνο. ^[14]
• 1965 / 2004: κυκλοφορία του Ariel και, αργότερα, της αποκατεστημένης έκδοσης της αρχικής της διάταξης. ^[21]

Πηγές και τεκμηρίωση

1. English Heritage — Sylvia Plath: Chalcot Square και Fitzroy Road — Επίσημη τεκμηρίωση για τις δύο κατοικίες και τις αναμνηστικές πλάκες.
2. Met Office — Severe winters — Μετεωρολογικό πλαίσιο του χειμώνα 1962–1963.
3. Peter K. Steinberg — Sylvia Plath: Biography — Χρονολόγιο ζωής και συγγραφικής παραγωγής. Χρησιμοποιούνται τα ιστορικά στοιχεία, όχι οι παλαιότερες υποθέσεις για προθέσεις.
4. Jo Gill — The Cambridge Introduction to Sylvia Plath, απόσπασμα — Ακαδημαϊκή εισαγωγή: Ντέβον, συγγραφή, μητρότητα και συνεργασία με το BBC.
5. Faber — A year of Sylvia Plath publishing — Εκδοτική τεκμηρίωση για τα βιβλία της.
6. Patricia Grisafi — Breaking Down Plath, κεφάλαιο 1, Wiley — Μελέτη για την καθημερινότητα, την ψυχική υγεία και τις τελευταίες εβδομάδες. Δεν υιοθετούνται ατεκμηρίωτες αιτιολογικές υποθέσεις.
7. Peter K. Steinberg — Sylvia Plath’s Snow Blitz — Έρευνα δημοσιευμένη την 1η Φεβρουαρίου 2021: χρονικό του παγετού, πεζά και ηχογράφηση BBC στις 10 Ιανουαρίου 1963.
8. National Library of Scotland — Sylvia Plath’s The Bell Jar was originally published under a pen name — Πρώτη έκδοση, ψευδώνυμο Victoria Lucas και τιράζ 2.000 αντιτύπων.
9. Peter K. Steinberg — Sylvia Plath: Did you know… — Εκδοτική ιστορία του The Bell Jar και πρώτες κριτικές.
10. Smith College Libraries — Plath and Marcia Brown — Αρχειακή παρουσίαση της επιστολής προς τη Marcia Brown Plumer, 4 Φεβρουαρίου 1963.
11. Dan Chiasson — Sylvia Plath’s Last Letters, The New Yorker — Κριτική παρουσίαση της τελευταίας αλληλογραφίας με τη Ruth Beuscher. Χρησιμοποιείται περιορισμένη παράφραση.
12. Peter K. Steinberg — Sylvia Plath Collections: Letters to Dr. Ruth Beuscher — Αρχειακή τεκμηρίωση των 14 επιστολών, 1960–1963, από τον συνεπιμελητή της έκδοσης.
13. Brian Cooper — Sylvia Plath and the depression continuum, Journal of the Royal Society of Medicine, 2003 — Αναδρομική μελέτη για την κατάθλιψη και τη φροντίδα από τον John Horder. Δεν αντιμετωπίζεται ως σύγχρονος πλήρης ιατρικός φάκελος.
14. Adrian Brinkerhoff Poetry Foundation — Sylvia Plath — Βιογραφικά στοιχεία και ημερομηνία θανάτου.
15. Poetry Foundation — Sylvia Plath: Nick and the Candlestick — Λογοτεχνική ανάλυση της μητρότητας στο ποίημα.
16. Sylvia Plath — Balloons, αναδημοσίευση του ποιήματος — Κείμενο του ποιήματος με ημερομηνία 5 Φεβρουαρίου 1963. Χρησιμοποιείται παράφραση, όχι αναπαραγωγή του έργου.
17. Sylvia Plath — Edge, The New Yorker — Δημοσίευση του ποιήματος με ημερομηνία 5 Φεβρουαρίου 1963.
18. Gail Crowther — From the Archives: The Living Archive, Jillian Becker’s House — Έρευνα για τη φιλοξενία στο σπίτι των Becker, 7–10 Φεβρουαρίου 1963, και τα όρια της μνήμης της μάρτυρος.
19. St Thomas the Apostle, Heptonstall — A brief history — Επίσημη ιστορία των κοιμητηρίων του ναού και της θέσης του τάφου της Plath.
20. Heptonstall Parish Website — Sylvia Plath Burial Site — Τοπική τεκμηρίωση για τον τόπο ταφής.
21. Contemporary Poetry Review — Rising from the Ashes: The Restored Ariel — Σύγκριση της μεταθανάτιας έκδοσης με την αρχική επιλογή και διάταξη, αποκατεστημένη το 2004.
22. Smith College Libraries — Volume 2 of The Letters of Sylvia Plath — Επίσημη ανακοίνωση της έκδοσης του 2018 και των συνεπιμελητών.
23. The Pulitzer Prizes — Sylvia Plath — Επίσημη τεκμηρίωση του Pulitzer ποίησης 1982 για το The Collected Poems.
24. Poetry Foundation — Sylvia Plath: Selections — Ερμηνευτικό πλαίσιο για τη μορφή, τη φωνή και τη σχέση ποιημάτων και βιογραφίας.
25. English Heritage — William Butler Yeats — Επίσημη τεκμηρίωση της πλάκας στη 23 Fitzroy Road.
26. Historic England — 23 Fitzroy Road, Primrose Hill — Αρχειακή τεκμηρίωση της παραμονής του Yeats στο σπίτι, 1867–1872.