Στην τελευταία νύχτα της Μέριλιν Μονρόε, το τηλέφωνο εμφανίζεται σχεδόν παντού: στη συζήτηση με τον γιο του Τζο ΝτιΜάτζιο, στην επικοινωνία με τον ψυχίατρό της, στην ανησυχία του Πίτερ Λόφορντ και, τελικά, μέσα στο υπνοδωμάτιο όπου βρέθηκε νεκρή. Κάποιοι την άκουσαν ευδιάθετη. Άλλος περιέγραψε μια φωνή που έσβηνε. Όταν έφτασε ο γιατρός, το ακουστικό βρισκόταν ακόμη στο χέρι της. Κανένα από αυτά τα στοιχεία, όμως, δεν μας δίνει μια ηχογραφημένη, αδιαμφισβήτητη καταγραφή της τελευταίας συνομιλίας της.

Η Μονρόε ήταν 36 ετών. Η ανακάλυψη του θανάτου της, τα ξημερώματα της 5ης Αυγούστου 1962, άνοιξε μια ιστορία που παραμένει φορτισμένη με υποψίες. Η επίσημη εκτίμηση ήταν πιθανή αυτοκτονία από υπερδοσολογία βαρβιτουρικών. Η επανεξέταση του 1982 δεν εντόπισε αξιόπιστα στοιχεία που να στηρίζουν δολοφονία. Ανάμεσα σε αυτά τα δύο σημεία βρίσκονται πραγματικές ασυμφωνίες, ανθρώπινες παραλείψεις και πολλές μεταγενέστερες αφηγήσεις. ^[1][4]

Το σπίτι στο Μπρέντγουντ και μια ζωή που δεν είχε σταματήσει

Η τελευταία κατοικία της ήταν στο 12305 Fifth Helena Drive, στο Μπρέντγουντ του Λος Άντζελες. Ήταν ένα σπίτι που είχε αποκτήσει μέσα στο 1962 και προσπαθούσε να κάνει δικό της. Οι φωτογραφίες του Allan Grant και η συνέντευξη στον Richard Meryman τη δείχνουν να ασχολείται με έναν προσωπικό χώρο, μακριά από τη σκηνοθετημένη αίγλη των στούντιο. ^[16][17]

Υπάρχει κάτι σχεδόν ανεπαίσθητο στα σωζόμενα χαρτιά αυτού του σπιτιού. Ένας λογαριασμός νερού και ηλεκτρικού, με ημερομηνία 3 Αυγούστου, ανερχόταν σε 52,59 δολάρια. Η αντίστοιχη επιταγή είχε ετοιμαστεί, αλλά έμεινε ανυπόγραφη. Στο προσωπικό της αρχείο διατηρήθηκε επίσης λογαριασμός φυσικού αερίου, με σφραγίδα παραλαβής του Ιουλίου. ^[15]

Τα έγγραφα αυτά δεν αποδεικνύουν τι σκόπευε να κάνει εκείνο το Σάββατο. Μας επιτρέπουν, ωστόσο, να δούμε μια καθημερινότητα που συνεχιζόταν: λογαριασμούς, δουλειές, εκκρεμότητες, ανθρώπους που περίμεναν να τη συναντήσουν. Η τελευταία ημέρα της δεν ήταν εξαρχής ένα κλειστό κεφάλαιο. Έγινε τέτοιο εκ των υστέρων.

Το δύσκολο καλοκαίρι του «Something’s Got to Give»

Στις αρχές του καλοκαιριού του 1962 είχε ξεσπάσει η δημόσια σύγκρουσή της με τη Fox για το Something’s Got to Give. Η κωμωδία, με συμπρωταγωνιστή τον Dean Martin και σκηνοθέτη τον George Cukor, αποτελούσε νέα εκδοχή του My Favorite Wife. Η Μονρόε απομακρύνθηκε από την παραγωγή ύστερα από τις επανειλημμένες απουσίες της και η ταινία δεν ολοκληρώθηκε με εκείνη. ^[19]

Η υπόθεση δεν ήταν μόνο μια επαγγελματική διαφωνία. Έφερνε τη ζωή της στα πρωτοσέλιδα και επηρέαζε τον τρόπο με τον οποίο παρουσιαζόταν: δύσκολη συνεργάτιδα, άρρωστη ηθοποιός, σταρ που αδυνατούσε να διαχειριστεί τη φήμη της. Οι συζητήσεις για την επιστροφή της στην εργασία συνυπήρχαν με φωτογραφίσεις και συνεντεύξεις. Η επαγγελματική κρίση ήταν πραγματική, αλλά δεν σημαίνει ότι είχε πάψει να εργάζεται ή να μιλά για το μέλλον της. ^[18]

Μετά τον θάνατό της, το σχέδιο μετατράπηκε στο Move Over, Darling, με τη Doris Day και τον James Garner. Το υλικό που είχε γυρίσει η Μονρόε απέκτησε ξεχωριστή ιστορική θέση: εικόνες μιας ταινίας που έμεινε ανολοκλήρωτη, όχι καταγραφή των τελευταίων ωρών της. ^[19]

Ο Greenson, ο Engelberg και η φροντίδα γύρω της

Στο κέντρο της καθημερινής της φροντίδας βρίσκονταν ο ψυχίατρος Ralph Greenson και ο παθολόγος Hyman Engelberg. Ένα τιμολόγιο του Greenson, με ημερομηνία 1 Ιουνίου 1962, καταγράφει χρέωση 350 δολαρίων για υπηρεσίες του προηγούμενου μήνα. Είναι ένα απλό, άμεσο τεκμήριο της θεραπευτικής σχέσης τους κατά τους τελευταίους μήνες της ζωής της. ^[13]

Οι δυσκολίες της με την ψυχιατρική περίθαλψη είχαν τη δική τους ιστορία. Σε εκτενή επιστολή προς τον Greenson, την άνοιξη του 1961, περιέγραφε όσα είχε βιώσει κατά τη νοσηλεία της στη Νέα Υόρκη: την αίσθηση εγκλεισμού, την απώλεια ελέγχου και τον περιορισμό της επικοινωνίας της. Το σωζόμενο αντίγραφο της επιστολής διατηρήθηκε στα προσωπικά της αρχεία. ^[14]

Αυτό το υλικό βοηθά να καταλάβουμε γιατί το τηλέφωνο είχε τόσο μεγάλη σημασία στη ζωή της. Ήταν πρόσβαση σε ανθρώπους έξω από το δωμάτιο, στο σπίτι, στο νοσοκομείο ή στο στούντιο. Δεν χρειάζεται να αποδώσουμε σε κάθε κλήση ένα κρυφό πολιτικό περιεχόμενο για να δούμε τη βαρύτητα αυτής της επικοινωνίας.

4 Αυγούστου: οι άνθρωποι στο σπίτι και οι πρώτες ασάφειες

Εκείνο το Σάββατο, στο σπίτι βρίσκονταν η οικονόμος Eunice Murray και, για μέρος της ημέρας, η υπεύθυνη δημοσίων σχέσεων Patricia Newcomb. Η Newcomb είχε διανυκτερεύσει εκεί. Οι ανασυνθέσεις της ημέρας αναφέρουν κακό ύπνο και ένταση ανάμεσα στις δύο γυναίκες. Ο Greenson επισκέφθηκε τη Μονρόε το απόγευμα και ζήτησε από τη Murray να μείνει τη νύχτα. ^[6]

Συχνά η τελευταία ημέρα παρουσιάζεται ως ακριβής αλληλουχία επισκέψεων, κάθε μία με τη δική της ώρα. Οι διαθέσιμες μαρτυρίες δεν επιτρέπουν πάντα τέτοια ακρίβεια. Άλλο είναι μια ώρα που σημειώθηκε σε υπηρεσιακό χαρτί, άλλο μια εκτίμηση λίγες ημέρες αργότερα και άλλο μια ανάμνηση ύστερα από είκοσι ή τριάντα χρόνια.

Η διαφορά αυτή έχει πρακτική σημασία. Όταν δύο άνθρωποι τοποθετούν διαφορετικές συνομιλίες «γύρω στις επτά και μισή», δεν προκύπτει αυτόματα ότι οι κλήσεις έγιναν ταυτόχρονα ή ότι κάποιος κατασκεύασε όλη την ιστορία. Προκύπτει ότι το χρονολόγιο χρειάζεται περιθώρια, όχι αυθαίρετα λεπτά.

Οι τρεις προσπάθειες του Joe DiMaggio Jr.

Ένας από τους ανθρώπους που προσπάθησαν να τη βρουν ήταν ο Joe DiMaggio Jr., ο γιος του δεύτερου συζύγου της. Η σχέση της μαζί του είχε συνεχιστεί μετά το τέλος του γάμου με τον πατέρα του. Είναι σημαντικό να μη συγχέονται οι δύο: η συγκεκριμένη βραδινή συνομιλία αφορούσε τον νεότερο ΝτιΜάτζιο.

Στη διαθέσιμη μεταγραφή της πρώιμης αστυνομικής καταγραφής, ο νεότερος ΝτιΜάτζιο περιγράφει τρεις κλήσεις με χρέωση στον παραλήπτη: περίπου στις 14:00, στις 16:30 και, τέλος, γύρω στις 19:00. Στις δύο πρώτες δεν μπόρεσε να μιλήσει μαζί της. Στην τρίτη τη βρήκε και της είπε ότι δεν θα προχωρούσε στον γάμο που σχεδίαζε. ^[3]

Για να θυμηθεί την ώρα, χρησιμοποίησε έναν ασυνήθιστο δείκτη: τη φάση του αγώνα μπέιζμπολ ανάμεσα στους Angels και στους Orioles που παρακολουθούσε. Η Murray τοποθετούσε την επιτυχημένη κλήση λίγο αργότερα. Η ίδια καταγραφή προειδοποιεί ότι οι ώρες ήταν εκτιμήσεις. ^[3]

Είναι μια μικρή αλλά χρήσιμη λεπτομέρεια. Το μπέιζμπολ δεν λύνει το μυστήριο. Δείχνει, όμως, με ποιον τρόπο προσπάθησε ένας μάρτυρας να τοποθετήσει μια καθημερινή συζήτηση μέσα σε μια βραδιά που είχε ξαφνικά γίνει αντικείμενο αστυνομικής έρευνας.

Η επιστολή που γράφτηκε έντεκα ημέρες μετά

Ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα τεκμήρια είναι η επιστολή του Greenson προς τον ποιητή και φίλο της Μονρόε Norman Rosten, με ημερομηνία 15 Αυγούστου 1962. Η Heritage Auctions δημοσιεύει τη μεταγραφή της στο πλαίσιο της παρουσίασης των πρωτότυπων επιστολών από το αρχείο των Norman και Hedda Rosten. ^[2]

Ο Greenson αναφέρει απογευματινή κλήση περίπου στις 16:30, αποχώρησή του γύρω στις 19:15 και νέα επικοινωνία στις 19:40. Στην τελευταία, τη θυμόταν πιο ευδιάθετη, ανακουφισμένη από τα νέα του Joe Jr. Είχαν συμφωνήσει να μιλήσουν το επόμενο πρωί. ^[2]

Στο ίδιο γράμμα περιγράφει το ακουστικό στο χέρι της και υποθέτει ότι ίσως προσπαθούσε να καλέσει εκείνον. Το διατυπώνει ως υπόθεση, όχι ως γνώση του αριθμού που είχε σχηματίσει. Αυτό είναι το όριο του τεκμηρίου: γνωρίζουμε τι έγραψε ο γιατρός, όχι ποιον καλούσε πράγματι η Μονρόε την τελευταία στιγμή. ^[2]

Το γράμμα είναι χρονικά κοντινό στα γεγονότα, αλλά παραμένει η αφήγηση ενός εμπλεκόμενου ανθρώπου. Δεν είναι ανεξάρτητη καταγραφή της νύχτας.

Ο Peter Lawford και η φωνή που έσβηνε

Η πιο διάσημη τηλεφωνική μαρτυρία ανήκει στον ηθοποιό Peter Lawford. Ήταν παντρεμένος με την Patricia Kennedy, αδελφή του προέδρου John F. Kennedy. Βρισκόταν έτσι στη διασταύρωση δύο κόσμων: του Χόλιγουντ και της οικογένειας που κατοικούσε στον Λευκό Οίκο.

Σύμφωνα με την αφήγησή του, τηλεφώνησε για να την καλέσει σε βραδινή συνάντηση. Την άκουσε να μιλά δυσκολεμένα και η φωνή της σταδιακά χάθηκε. Η φράση που της απέδωσε έμεινε ως ένας από τους πιο συζητημένους αποχαιρετισμούς στην ιστορία του κινηματογράφου: ^[6][26]

«Πες αντίο στην Πατ, πες αντίο στον πρόεδρο και πες αντίο στον εαυτό σου, γιατί είσαι καλός άνθρωπος».

Τα λόγια αυτά τα γνωρίζουμε μέσα από τη μαρτυρία του Lawford. Δεν διαθέτουμε επαληθευμένη ηχογράφηση της συγκεκριμένης συνομιλίας. Η διατύπωση και η ακριβής ώρα ποικίλλουν στις αναδιηγήσεις. Συνεπώς, η φράση μπορεί να παρατεθεί με την προέλευσή της, όχι ως βέβαιες «τελευταίες λέξεις» της Μονρόε.

Η «Πατ» σε αυτή την αφήγηση είναι η σύζυγος του Lawford, η Patricia Kennedy Lawford. Δεν πρέπει να ταυτίζεται αυτόματα με την Pat Newcomb, επειδή οι δύο γυναίκες είχαν το ίδιο υποκοριστικό. Μια μικρή σύγχυση ονομάτων αρκεί για να αλλάξει το νόημα ενός τηλεφωνήματος.

Η ανησυχία πέρασε από τον έναν στον άλλον

Ο Lawford προσπάθησε να ξανακαλέσει, αλλά η γραμμή ήταν κατειλημμένη. Ακολούθησε επικοινωνία με τον συνεργάτη του Milton Ebbins και με τον δικηγόρο της Μονρόε, Milton «Mickey» Rudin. Ο Rudin τηλεφώνησε στο σπίτι και η Murray τον διαβεβαίωσε ότι η ηθοποιός ήταν καλά. ^[3][26]

Αυτή η αλυσίδα έχει μεγαλύτερη σημασία από μια μεμονωμένη δραματική φράση. Η ανησυχία δεν έμεινε σε έναν άνθρωπο, αλλά μεταφέρθηκε σε άλλους. Παρ’ όλα αυτά, η διαβεβαίωση που έφτασε πίσω στον κύκλο του Lawford δεν ισοδυναμούσε με συνομιλία του δικηγόρου με την ίδια τη Μονρόε.

Από το σημείο αυτό προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα: τι είχε ελεγχθεί όταν ειπώθηκε ότι ήταν καλά; Δεν προκύπτει, χωρίς άλλο στοιχείο, συγκεκριμένη απάντηση για τις προθέσεις της Murray ή για την κατάσταση της ηθοποιού εκείνη ακριβώς τη στιγμή. Το κενό της αφήγησης παραμένει κενό.

Το τηλεφώνημα στον Sydney Guilaroff: μια μεταγενέστερη μαρτυρία

Στις ανασυνθέσεις της τελευταίας νύχτας εμφανίζεται και ο Sydney Guilaroff, ο γνωστός κομμωτής του Χόλιγουντ και έμπιστος πολλών σταρ. Στα απομνημονεύματά του, Crowning Glory, που δημοσιεύθηκαν το 1996, αφηγήθηκε κλήση από τη Μονρόε περίπου στις 21:30. Ο Anthony Summers έχει αναφερθεί σε αυτή τη μαρτυρία ως σημαντική για τη δική του έρευνα. ^[7]

Η αφήγηση συνδέει την αναστάτωσή της με τον Robert Kennedy και με υποτιθέμενη επίσκεψή του εκείνη την ημέρα. Αυτή η σύνδεση δεν αποτελεί επιβεβαιωμένο γεγονός της επίσημης έρευνας. Ούτε μπορούμε να τοποθετήσουμε το τηλεφώνημα στις 21:30 με την ίδια βεβαιότητα που θα είχαμε αν υπήρχε πλήρης, σύγχρονη καταγραφή. ^[7][27]

Η χρονική απόσταση δεν μηδενίζει μια μαρτυρία, αλλά αλλάζει το βάρος της. Η σωστή διατύπωση είναι ότι ο Guilaroff ανέφερε αργότερα την κλήση. Αν μετατρέψουμε αυτή την ανάμνηση σε ακριβές τελευταίο τηλεφώνημα, έχουμε ήδη προσθέσει στο τεκμήριο κάτι που δεν διαθέτει.

Ήταν όλα τα τηλεφωνήματα «μυστήρια»;

Όχι. Κάποια είχαν ένα απολύτως καθημερινό περιεχόμενο: οικογενειακά νέα, ενημέρωση του γιατρού, πρόσκληση για δείπνο. Το μυστήριο προκύπτει κυρίως από την ελλιπή αλληλουχία, από τις διαφορετικές περιγραφές της φωνής της και από όσα προστέθηκαν στην ιστορία αργότερα.

Υπάρχουν επίσης αφηγήσεις για ανώνυμες απειλητικές κλήσεις και συνομιλίες με πολιτικά πρόσωπα. Η δημοσίευσή τους σε μια βιογραφία ή η επανάληψή τους σε ένα ντοκιμαντέρ δεν αρκεί για να επιβεβαιώσει ότι έγιναν όπως περιγράφονται. Ιδίως όταν η αφήγηση φτάνει στον αναγνώστη μέσω περισσότερων του ενός ανθρώπων, χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιος άκουσε τι και πότε το κατέγραψε.

Τα ξημερώματα: η Murray, το κλειδωμένο δωμάτιο και η άφιξη των γιατρών

Στη συνήθη ανασύνθεση του επίσημου χρονικού, η Murray ανησύχησε όταν δεν μπορούσε να πάρει απάντηση από το υπνοδωμάτιο. Κάλεσε τον Greenson, ο οποίος έφτασε και μπήκε από το παράθυρο, αφού η πόρτα ήταν κλειδωμένη. Ο Engelberg κλήθηκε επίσης στο σπίτι. Η αστυνομία ειδοποιήθηκε στις 04:25. ^[33]

Η εικόνα του ακουστικού καταγράφεται στις πρώτες αφηγήσεις για την ανακάλυψη της σορού. Δεν υπήρχε σημείωμα που να εξηγεί με σαφήνεια τον θάνατό της. Οι αρχικές ειδήσεις αποτύπωναν μια έρευνα σε εξέλιξη, με εξετάσεις και διαφορετικές πρώτες διατυπώσεις για το ενδεχόμενο ατυχήματος ή αυτοκτονίας. ^[24]

Η σκηνή έχει αναπαραχθεί αμέτρητες φορές με πρόσθετες λεπτομέρειες. Δεν χρειάζονται όλες για να ειπωθεί η ιστορία. Το ουσιώδες είναι ότι η Μονρόε βρέθηκε χωρίς ζωή, ότι οι γιατροί ήταν εκεί πριν από την αστυνομία και ότι η πορεία από τις βραδινές κλήσεις έως την επίσημη ειδοποίηση δεν έχει μια απολύτως συμφωνημένη καταγραφή.

Στις 6 Αυγούστου, το πρωτοσέλιδο της New York Mirror παρουσίαζε ήδη τον θάνατο ως πιθανή αυτοκτονία. Είναι τεκμήριο της πρώτης δημόσιας αντίδρασης, όχι ανεξάρτητη απόδειξη για όσα συνέβησαν στο υπνοδωμάτιο. ^[37]

Η δύσκολη ώρα 01:30

Το 1982, ο Lawford τοποθέτησε την ενημέρωσή του για τον θάνατο στις 01:30, νωρίτερα από το επίσημο χρονικό της ανακάλυψης. ^[5]

Μια τέτοια απόκλιση έχει σημασία και δικαιολογεί ερωτήματα. Δεν επιτρέπει, όμως, να συμπληρώσουμε αυτόματα τις ενδιάμεσες ώρες με μια κρυφή μεταφορά, με συγκεκριμένους επισκέπτες ή με μια οργανωμένη επιχείρηση. Κάθε μία από αυτές τις προτάσεις απαιτεί τη δική της απόδειξη.

Στην υπόθεση της Μονρόε, συχνά συμβαίνει το αντίθετο: ξεκινάμε από μια πραγματική ασυμφωνία και καταλήγουμε σε μια ολοκληρωμένη ιστορία που δεν καταγράφεται πουθενά με την ίδια σαφήνεια. Η διατήρηση του ερωτήματος είναι πιο έντιμη από μια εντυπωσιακή, ανεπιβεβαίωτη λύση.

Τι μπορεί να μας πει το ακουστικό

Το ακουστικό είναι ένα αντικείμενο. Οι ερμηνείες του είναι περισσότερες: ότι η Μονρόε είχε ολοκληρώσει μια συνομιλία, ότι προσπαθούσε να καλέσει κάποιον, ότι ζητούσε βοήθεια ή ότι απλώς κρατούσε το τηλέφωνο. Δεν έχουν όλες την ίδια τεκμηρίωση.

Η θέση του αντικειμένου δεν ταυτοποιεί τον συνομιλητή. Μια κατειλημμένη γραμμή δεν αποκαλύπτει το περιεχόμενο μιας κλήσης. Και μια φράση αποχαιρετισμού, μεταφερόμενη από μάρτυρα, δεν δίνει από μόνη της το πλήρες πλαίσιο. Αυτές είναι οι διακρίσεις που χάνονται όταν η νύχτα περιγράφεται σαν σκηνή ταινίας.

Οι τηλεφωνικοί λογαριασμοί που σώθηκαν

Ένας επίμονος ισχυρισμός θέλει όλα τα τηλεφωνικά ίχνη της Μονρόε να έχουν εξαφανιστεί. Το σωζόμενο υλικό δεν στηρίζει μια τόσο γενική διατύπωση. Η Julien’s Auctions έχει καταγράψει ομάδα λογαριασμών της General Telephone Company, από τις 30 Απριλίου έως τις 30 Ιουλίου 1962, με υπεραστικές κλήσεις προς διαφορετικούς προορισμούς. ^[11]

Στην περιγραφή περιλαμβάνεται και η ένδειξη «Wash». Ο ίδιος ο κατάλογος προχωρά σε ερώτημα για τους Κένεντι. Η ένδειξη μιας πόλης, όμως, δεν ταυτοποιεί από μόνη της τον παραλήπτη και δεν αποδεικνύει το περιεχόμενο της συνομιλίας.

Αυτοί οι λογαριασμοί αφορούν προηγούμενο διάστημα. Δεν αποτελούν πλήρες ημερολόγιο εισερχόμενων και εξερχόμενων κλήσεων της 4ης Αυγούστου. Αποδεικνύουν ότι σώθηκε τηλεφωνικό υλικό, όχι ότι διαθέτουμε την τελευταία βραδιά σε μορφή αναλυτικού καταλόγου.

Τα αρχεία του γραφείου του Lawford

Ένα διαφορετικό σύνολο εγγράφων φωτίζει το περιβάλλον των επικοινωνιών. Η RR Auction παρουσίασε αρχείο περίπου 35 πρωτότυπων εγγράφων από την Chrislaw Productions και συναφή αρχεία του Lawford, χρονολογημένων από τον Μάρτιο έως τον Δεκέμβριο του 1962. Περιλαμβάνει καταγραφές υπεραστικών κλήσεων, δελτία μηνυμάτων, λίστες επαφών και χειρόγραφες σημειώσεις. ^[12]

Στην περιγραφή εμφανίζονται ονόματα από την πολιτική και το Χόλιγουντ, καθώς και επανειλημμένες αναφορές στην Pat Newcomb. Ο κατάλογος προσδιορίζει επίσης δελτία μηνυμάτων με ημερομηνίες μέσα στον Αύγουστο, μετά τον θάνατο της Μονρόε. ^[12]

Το αρχείο δείχνει ένα δίκτυο που άφηνε γραπτά ίχνη. Δεν σημαίνει ότι κάθε έγγραφο αφορά τη Μονρόε ή ότι κάποιο από αυτά αποδεικνύει την τελευταία συνομιλία της. Η αξία του βρίσκεται στην ακρίβεια των συγκεκριμένων εγγραφών, όχι στη διάσημη λίστα ονομάτων που τις περιβάλλει.

Οι Κένεντι: οι κοινές φωτογραφίες και οι αστήρικτες προεκτάσεις

Η Μονρόε είχε βρεθεί στον κύκλο των Κένεντι. Η εμφάνισή της στη γιορτή του προέδρου, στις 19 Μαΐου 1962, και οι φωτογραφίες της δεξίωσης είναι τεκμηριωμένα γεγονότα. Η Βιβλιοθήκη και το Μουσείο John F. Kennedy διατηρούν τις λήψεις του επίσημου φωτογράφου Cecil Stoughton. ^[22]

Το γεγονός ότι γνωρίζονταν δεν λύνει τα ζητήματα της τελευταίας νύχτας. Μια κοινή φωτογραφία δεν αποδεικνύει επίσκεψη στις 4 Αυγούστου. Μια κοινωνική επαφή δεν αποδεικνύει απειλή. Και η αναφορά του «προέδρου» στη φράση που μετέφερε ο Lawford δεν αποδεικνύει ότι η Μονρόε μιλούσε εκείνο το βράδυ στον Λευκό Οίκο.

Οι μεταγενέστερες αφηγήσεις για επίσκεψη του Robert Kennedy παραμένουν αντικείμενο διαφωνίας. Χρειάζεται να παρουσιάζονται ως ισχυρισμοί συγκεκριμένων μαρτύρων ή συγγραφέων, όχι ως δεδομένη σκηνή που μπορεί ο συντάκτης να περιγράψει με διαλόγους.

Οι «μυστικές κασέτες» δεν είναι ένα ενιαίο αρχείο

Ο όρος «κασέτες της Μονρόε» χρησιμοποιείται για πολύ διαφορετικά πράγματα. Υπάρχουν οι ηχογραφημένες συνεντεύξεις που έκανε ο Anthony Summers με ανθρώπους από τον κύκλο της, για τη βιογραφική του έρευνα. Το Netflix διευκρινίζει ότι αυτές οι συνεντεύξεις αποτελούν βασικό υλικό του The Mystery of Marilyn Monroe: The Unheard Tapes. ^[8]

Υπάρχουν, χωριστά, οι ισχυρισμοί για υποκλοπές και για καταγραφές της ίδιας της Μονρόε με τους Κένεντι. Δεν είναι το ίδιο υλικό. Το ότι ακούμε έναν μάρτυρα να αφηγείται μια κλήση δεν σημαίνει ότι ακούμε την κλήση.

Στη συζήτηση για τον Bernard Spindel, η επανεξέταση του 1982 εξέτασε και τους ισχυρισμούς για κατασχεμένες ταινίες. Σύμφωνα με τα αποσπάσματα του πορίσματος που παραθέτει ο ερευνητής Donald McGovern, ο αρμόδιος παλαιότερος ερευνητής ανέφερε ότι οι ταινίες είχαν ακουστεί και δεν περιείχαν υλικό σχετικό με τη Μονρόε. Η ίδια ανάλυση παραθέτει τη διευκρίνιση ότι οι εισερχόμενες κλήσεις δεν καταγράφονταν στους λογαριασμούς υπεραστικών χρεώσεων. ^[10]

Το πρακτικό όριο παραμένει: ένας λογαριασμός, μια συνέντευξη και μια υποτιθέμενη υποκλοπή είναι διαφορετικά είδη τεκμηρίου. Δεν μπορούν να συγχωνευθούν σε ένα ενιαίο, επιβεβαιωμένο ηχητικό χρονικό.

Γιατί ένας φάκελος του FBI δεν επιβεβαιώνει κάθε πληροφορία του

Στο FBI Vault υπάρχει δημόσια συλλογή εγγράφων για τη Μονρόε. Η ύπαρξη της συλλογής επιτρέπει στον αναγνώστη να αναζητήσει το πρωτότυπο υλικό και την προέλευση κάθε εγγραφής. ^[9]

Χρειάζεται, όμως, να διαβάζουμε τι είδους έγγραφο έχουμε μπροστά μας. Μια υπηρεσιακή παρατήρηση, μια πληροφορία τρίτου και ένα δημοσιογραφικό απόκομμα δεν αποκτούν το ίδιο αποδεικτικό βάρος επειδή αρχειοθετήθηκαν μαζί. Το βασικό ερώτημα είναι αν η υπηρεσία επιβεβαίωσε την πληροφορία ή απλώς τη διατήρησε.

Αυτό δεν είναι ιδιαιτερότητα της Μονρόε. Είναι στοιχειώδης διάκριση για κάθε ιστορικό φάκελο. Εδώ, όμως, έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή η λέξη «FBI» συχνά λειτουργεί ως αυτόματη εγγύηση για ισχυρισμούς που το ίδιο το έγγραφο δεν αποδεικνύει.

Το «κόκκινο ημερολόγιο» και η απαίτηση για ένα πραγματικό αντικείμενο

Το 1982, ο ιδιωτικός ερευνητής Milo Speriglio διαφήμιζε την αναζήτηση ενός υποτιθέμενου «κόκκινου ημερολογίου», στο οποίο απέδιδε πολιτικά μυστικά και αποδείξεις δολοφονίας. Τα δημοσιεύματα της εποχής καταγράφουν αυτούς τους ισχυρισμούς και την πίεση για νέα εξέταση της υπόθεσης. ^[28]

Το πρόβλημα είναι η ταυτοποίηση. Για να στηρίξει μια ιστορική θέση ένα ημερολόγιο, χρειάζονται το ίδιο το αντικείμενο, η προέλευσή του και έλεγχος της γνησιότητάς του. Μια αφήγηση ότι κάποιος το είδε κάποτε δεν υποκαθιστά αυτά τα στοιχεία.

Η Μονρόε άφησε πραγματικά γράμματα, προσωπικά χαρτιά και επαγγελματικά έγγραφα. Δεν χρειάζεται να τα αντικαταστήσουμε με ένα υποτιθέμενο τεκμήριο που φορτώνεται με περισσότερα μυστικά κάθε φορά που ξαναλέγεται η ιστορία.

Η επανεξέταση του 1982: τι κατέληξε και τι δεν υποσχέθηκε

Ο εισαγγελέας John Van de Kamp ανέθεσε στον Ronald «Mike» Carroll και στους ερευνητές του γραφείου του να εξετάσουν αν τα διαθέσιμα στοιχεία δικαιολογούσαν περαιτέρω ποινική έρευνα. Η διαδικασία περιλάμβανε επισκόπηση υλικού και νέες επαφές με ανθρώπους που συνδέονταν με την υπόθεση. ^[1]

Η ανακοίνωση του Δεκεμβρίου 1982 δεν υποστήριξε δολοφονία. Το UPI μετέδωσε ότι δεν είχε βρεθεί αξιόπιστη τεκμηρίωση για αυτή τη θεωρία και ότι τα δεδομένα υποστήριζαν την αρχική εκτίμηση της πιθανής αυτοκτονίας, ενώ συζητούνταν και το ενδεχόμενο ακούσιας υπερδοσολογίας. ^[4]

Η ανασκόπηση του ιατροδικαστικού υλικού από τον παθολόγο Boyd Stephens, όπως αποτυπώνεται στα παρατιθέμενα αποσπάσματα του πορίσματος, έκρινε αποδεκτή τη μεθοδολογία της νεκροψίας για τα δεδομένα του 1962. Το ίδιο πόρισμα αναγνώριζε ασυμφωνίες και αναπάντητα ερωτήματα, χωρίς να θεωρεί ότι το σύνολο των στοιχείων υποστήριζε εγκληματική ενέργεια. ^[29]

Δεν είναι το ίδιο να λέμε «δεν τεκμηριώθηκε δολοφονία» και «γνωρίζουμε κάθε λεπτό της νύχτας». Το πρώτο αποτυπώνει το συμπέρασμα της έρευνας. Το δεύτερο θα ξεπερνούσε όσα επιτρέπει το υλικό.

Η δική της φωνή, λίγο πριν από τη σιωπή

Στις τελευταίες εβδομάδες της ζωής της, η Μονρόε μίλησε στον Richard Meryman για τη φήμη, τη δουλειά και την ανάγκη να αντιμετωπίζεται ως άνθρωπος. Η συνέντευξη δημοσιεύθηκε στο LIFE στις 3 Αυγούστου 1962. Η σωζόμενη αλληλογραφία τους καταγράφει την προετοιμασία αυτού του κειμένου. ^[16]

Το υλικό της National Portrait Gallery δείχνει ότι συμμετείχε ενεργά στη διαμόρφωσή του: διάβαζε, άκουγε τις φράσεις και έκανε μικρές διορθώσεις. Δεν ήταν απλώς το αντικείμενο μιας φωτογράφισης. Ήθελε να αναγνωρίζει τον εαυτό της μέσα στα λόγια που θα δημοσιεύονταν. ^[17]

Η ίδια μουσειακή τεκμηρίωση περιλαμβάνει γράμμα της προς τον Isidore Miller, τον πατέρα του πρώην συζύγου της, από τον Φεβρουάριο του 1962. Του απευθυνόταν με οικειότητα και διατηρούσε δεσμό μαζί του μετά το διαζύγιο. Η ζωή της περιείχε σχέσεις που δεν χωρούν εύκολα στον μύθο της απολύτως εγκαταλελειμμένης σταρ. ^[17]

Η αναζήτηση των τελευταίων λέξεων έχει νόημα μόνο αν δεν μας κάνει να ξεχάσουμε τις λέξεις που πράγματι πρόλαβε να επιλέξει για δημοσίευση.

Οι τελευταίες φωτογραφίσεις και οι παραπλανητικές ημερομηνίες

Οι λήψεις του George Barris, στην περιοχή του Χόλιγουντ και στην παραλία της Σάντα Μόνικα το καλοκαίρι του 1962, κυκλοφορούν συχνά ως «οι τελευταίες φωτογραφίες». Το αρχείο του φωτογράφου τις διαθέτει μέσω διαδικασίας αδειοδότησης. Η ονομασία μιας σειράς δεν σημαίνει ότι όλες οι εικόνες της τραβήχτηκαν στις 4 Αυγούστου. ^[23]

Υπάρχει επίσης η φωτογράφιση του Allan Grant στο σπίτι της για τη συνέντευξη του Meryman. Ο επίσημος εκδότης του βιβλίου Marilyn: The Lost Photographs, the Last Interview παρουσιάζει το υλικό ως φωτογραφίες και συνέντευξη από τον Ιούλιο του 1962. ^[18]

Η σωστή λεζάντα οφείλει να διατηρεί αυτή τη διαφορά. «Φωτογράφιση το καλοκαίρι του 1962» δεν σημαίνει «η Μονρόε λίγες ώρες πριν πεθάνει». Και ένα χαμόγελο μπροστά στον φακό δεν αποδεικνύει από μόνο του ούτε απουσία δυσκολιών ούτε συγκεκριμένη ψυχική κατάσταση την τελευταία νύχτα.

Ο ιδιωτικός αποχαιρετισμός στο Westwood

Η κηδεία έγινε στις 8 Αυγούστου 1962, στο Westwood Memorial Park. Την οργάνωση ανέλαβαν ο Joe DiMaggio, η ετεροθαλής αδελφή της Berniece Miracle και η Inez Melson. Το πρωτότυπο πρόγραμμα και η σχετική ανακοίνωση διατηρούνται στη Marilyn Monroe Collection. ^[20]

Η τελετή είχε περιορισμένη συμμετοχή. Ήταν μια προσπάθεια των κοντινών της ανθρώπων να κρατήσουν τον αποχαιρετισμό ιδιωτικό, ενώ ο θάνατός της είχε ήδη γίνει παγκόσμιο θέαμα.

Η Μονρόε αναπαύεται στο νεκροταφείο Westwood Village. Η φωτογραφία της επιτύμβιας πλάκας από την Carol M. Highsmith, που διατηρείται στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, καταγράφει το όνομα και τα έτη 1926–1962: μια λιτή επιγραφή για έναν άνθρωπο γύρω από τον οποίο γράφτηκαν χιλιάδες σελίδες. ^[21]

Μια φωτογραφία του Lawford μετά την κηδεία

Στο προεδρικό φωτογραφικό αρχείο υπάρχει λήψη του Lawford μαζί με τον John F. Kennedy στο σκάφος Manitou, στις 12 Αυγούστου 1962. Η ημερομηνία είναι μετά τον θάνατο και την κηδεία της Μονρόε. Η εικόνα αποτυπώνει την οικογενειακή και κοινωνική εγγύτητα των δύο ανδρών. Δεν αποτελεί απόδειξη για όσα έγιναν στο Μπρέντγουντ. ^[30]

Το σπίτι ως τόπος της ιστορίας

Οι μεταγενέστερες εικόνες της κατοικίας μάς επιτρέπουν να αναγνωρίσουμε τον χώρο. Δεν ανασυνθέτουν την κατάστασή του την τελευταία νύχτα. Η παλαιότερη σύνθεση φωτογραφιών που χρησιμοποιείται εδώ χρονολογείται το 1992· η έγχρωμη εικόνα της πρόσοψης είχε ήδη δημοσιευθεί το 2017 με credit στη Mercer Vine. Το «2025» στο όνομα του ανεβασμένου αρχείου δεν είναι η ημερομηνία λήψης. ^[31][32]

Το χρονικό των επικοινωνιών, με τα όριά του

Τι παραμένει αναπάντητο

Δεν γνωρίζουμε με ασφαλή ακρίβεια ποια ήταν η τελευταία ολοκληρωμένη συνομιλία της Μονρόε, αν προσπάθησε να καλέσει ξανά κάποιον ή ποιον. Δεν διαθέτουμε ένα ενιαίο χρονικό που να συμφωνεί σε κάθε λεπτό και κάθε κίνηση των ανθρώπων γύρω της.

Γνωρίζουμε, όμως, ότι ορισμένα τηλεφωνήματα έχουν διαφορετικές, αναγνωρίσιμες πηγές. Μπορούμε να ξεχωρίσουμε την κοντινή επιστολή του Greenson από τα μεταγενέστερα απομνημονεύματα του Guilaroff, την ανάμνηση του Lawford από έναν λογαριασμό υπεραστικών χρεώσεων και τις συνεντεύξεις ενός ερευνητή από τις υποτιθέμενες υποκλοπές.

Η ιστορία δεν γίνεται φτωχότερη όταν κρατά αυτές τις διακρίσεις. Γίνεται ακριβέστερη. Μπροστά στο τηλέφωνο της τελευταίας νύχτας, η πιο δύσκολη δουλειά δεν είναι να επινοήσουμε ποιος βρισκόταν στην άλλη άκρη. Είναι να αντέξουμε ότι δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε με βεβαιότητα.