Ο θάνατος του Μπράντον Λι έγινε τα ξημερώματα της Τετάρτης 31 Μαρτίου 1993, στα γυρίσματα της ταινίας «The Crow», στο Wilmington της Βόρειας Καρολίνας. Ο 28χρονος ηθοποιός, γιος του Μπρους Λι, έπρεπε να δεχτεί σε μια σκηνή πυροβολισμό με κενό φυσίγγι. Η σφαίρα που τον χτύπησε δεν ήταν στο φυσίγγι. Ήταν ένα θραύσμα μολύβδου, κολλημένο στην κάνη του πιστολιού από προηγούμενη σκηνή. Ο Λι χειρουργήθηκε περίπου έξι ώρες και πέθανε το μεσημέρι. Ο εισαγγελέας έκρινε ότι ευθύνονταν πολλοί άνθρωποι, μέσα από μια σειρά αμελειών, αλλά ότι δεν υπήρχε βάση για ποινική δίωξη. Εδώ θα βρεις τι ακριβώς συνέβη, ποιες αστοχίες ασφάλειας καταγράφηκαν και τι άλλαξε, ή δεν άλλαξε, μετά.

Το άρθρο περιγράφει θανατηφόρο τραυματισμό με όπλο στα γυρίσματα, χωρίς γραφικές λεπτομέρειες. Οι συνθήκες της υπόθεσης προέρχονται από δημοσιεύματα της εποχής, από την ανακοίνωση του εισαγγελέα και από νεότερα ρεπορτάζ.

Ο θάνατος του Μπράντον Λι με μια ματιά

• Ποιος: ο Μπράντον Λι, ηθοποιός και πολεμικός καλλιτέχνης, 28 ετών, γιος του Μπρους Λι.
• Πότε και πού: γύρω στις 00:30 της 31ης Μαρτίου 1993, στα στούντιο Carolco (σήμερα EUE/Screen Gems) στο Wilmington της Βόρειας Καρολίνας (Variety). Μερικά ρεπορτάζ δίνουν ως ημερομηνία τις 30 Μαρτίου, γιατί η νύχτα γυρισμάτων είχε ξεκινήσει εκείνη τη μέρα.
• Ο πυροβολισμός: ο ηθοποιός Michael Massee, που έπαιζε τον Funboy, πυροβόλησε από περίπου 15 πόδια (4,5 μέτρα) με πιστόλι .44 Magnum που έπρεπε να έχει κενά φυσίγγια (Fox News).
• Η αιτία: ένα θραύσμα μολύβδου από φυσίγγιο εξάσκησης (dummy), που είχε μείνει μέσα στην κάνη, εκτοξεύτηκε από την έκρηξη του κενού (USA Today).
• Ο τραυματισμός: στην κοιλιά, με τραύμα που έφτασε ως τη σπονδυλική στήλη (Associated Press).
• Ο θάνατος: στο νοσοκομείο New Hanover Regional Medical Center, μετά από περίπου έξι ώρες χειρουργείου, γύρω στη 1:00 το μεσημέρι.
• Η κρίση του εισαγγελέα: 27 Απριλίου 1993. Αμέλεια πολλών ατόμων, καμία ποινική δίωξη (History.com, USA Today).
• Η εργοδοτική ευθύνη: η υπηρεσία OSHA της Βόρειας Καρολίνας πρόστιμο 84.000 δολαρίων στην παραγωγή, που μειώθηκε σε 55.000 (Associated Press).
• Η αγωγή: η μητέρα του, Linda Lee Cadwell, μήνυσε την εταιρεία. Η υπόθεση έληξε με εξώδικο συμβιβασμό (USA Today).
• Η ταινία: ολοκληρώθηκε με αναπληρωτές και ψηφιακά εφέ και κυκλοφόρησε τον Μάιο του 1994.

Ο Μπράντον Λι και «The Crow»

Ο Μπράντον Λι ήταν ο γιος του Μπρους Λι, που πέθανε το 1973, όταν εκείνος ήταν οκτώ ετών. Η ταινία «The Crow» ήταν ο μεγαλύτερος ρόλος της καριέρας του: έπαιζε έναν ροκ μουσικό που επιστρέφει από τον θάνατο για να εκδικηθεί τη δολοφονία του και της αρραβωνιαστικιάς του (Variety). Η ταινία είχε προϋπολογισμό 14 εκατομμυρίων δολαρίων και σκηνοθέτη τον Alex Proyas (Gulf News).

Τα γυρίσματα στο Wilmington είχαν ξεκινήσει τον Φεβρουάριο του 1993. Ο Λι είχε μόλις λίγες σκηνές ακόμη να γυρίσει και ήταν αρραβωνιασμένος με την Eliza Hutton, πρώην συντάκτρια σεναρίων. Ο γάμος τους είχε προγραμματιστεί σε δύο εβδομάδες, στο Μεξικό (Variety). Σύμφωνα με πηγές του Variety, ο Λι είχε εκφράσει στους εκπροσώπους του ανησυχίες για τις πολλές ώρες γυρισμάτων και την κούραση του συνεργείου.

Μια παραγωγή με προβλήματα

Η παραγωγή δεν ήταν ήρεμη. Κατά το Associated Press, χρήματα και θέματα ασφάλειας είχαν ήδη ταλαιπωρήσει τα γυρίσματα, ανάμεσά τους σοβαρά εγκαύματα που είχε πάθει εργάτης κατασκευών (Associated Press). Οι πηγές δεν δίνουν περισσότερες λεπτομέρειες για εκείνο το περιστατικό.

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι ο θάνατος του Λι ήταν αναπόφευκτος. Δείχνει όμως ότι τα προβλήματα ασφάλειας δεν εμφανίστηκαν για πρώτη φορά εκείνη τη νύχτα.

Ένα φυσίγγιο εξάσκησης και μια χειροποίητη σφαίρα

Δύο εβδομάδες πριν από το δυστύχημα, στα γυρίσματα είχε χρησιμοποιηθεί το ίδιο πιστόλι, ένα .44 Magnum, σε προηγούμενη σκηνή. Σύμφωνα με την OSHA, που μεταφέρει η News & Observer, εκείνη τη φορά πυροβολήθηκε με πραγματική σφαίρα .44, που διαλύθηκε και άφησε ένα κομμάτι στην κάνη. Κανείς δεν έλεγξε ή καθάρισε σωστά το όπλο πριν αποθηκευτεί (News & Observer).

Ο εισαγγελέας Jerry Spivey είπε ότι το όπλο φορτώθηκε αργότερα με κενά που είχε φτιάξει βιαστικά ένα μέλος του συνεργείου από πραγματικά φυσίγγια, αφαιρώντας την πυρίτιδα. Σε ένα από αυτά είχε μείνει λίγη πυρίτιδα, κατά τον δικηγόρο των παραγωγών (USA Today). Το Flickering Myth περιγράφει ότι μέλος του συνεργείου είχε αγοράσει πραγματικά φυσίγγια, που ο υπεύθυνος των αντικειμένων είχε βάλει στο πορτμπαγκάζ του αυτοκινήτου του, και ότι αργότερα τα μετέτρεψαν σε κενά και φυσίγγια εξάσκησης για πλάνα κοντινής απόστασης (Flickering Myth).

Η νύχτα της 30ής προς τη 31η Μαρτίου

Την Τρίτη το βράδυ το συνεργείο γύριζε στο Wilmington μια σκηνή στο διαμέρισμα του χαρακτήρα του Λι, του Eric Draven. Ο Λι έμπαινε στο δωμάτιο κρατώντας σακούλα με ψώνια, που περιείχε μικρή εκρηκτική γόμωση για να προσομοιωθεί ο πυροβολισμός, και ο Massee, από απόσταση 15 έως 20 ποδιών, έριχνε με το πιστόλι (Gulf News, Associated Press). Ο εκτελεστικός παραγωγός Bob Rosen είπε ότι ο Λι στεκόταν περίπου 20 πόδια από το όπλο (AP93).

Ο πυροβολισμός έγινε περίπου στις 00:30 (Variety). Όταν πυροβόλησε ο Massee, κατά την Fox News, το κενό φυσίγγιο πυροδότησε το θραύσμα που ήταν κολλημένο στην κάνη και το έστειλε στο σώμα του Λι με σχεδόν την ίδια δύναμη όπως μια πραγματική σφαίρα (Fox News).

Τα πρώτα λεπτά: «κόψε» και ο Λι δεν σηκώνεται

Σύμφωνα με μαρτυρίες που μεταφέρει μια ιστοσελίδα οπαδών της ταινίας, οι ηθοποιοί και το συνεργείο νόμισαν στην αρχή ότι ο Λι αστειευόταν, γιατί έμεινε στο έδαφος αφού ο Proyas φώναξε «κόψε». Για λίγο υπέθεσαν ότι είχε χτυπήσει πέφτοντας. Όταν η κοιλιά του άρχισε να πρήζεται, φοβήθηκαν ότι είχε εσωτερικά τραύματα. Οι πηγές αυτές δεν είναι επίσημες και τις αναφέρω ως περιγραφή.

Η Αστυνομία του Wilmington ανακοίνωσε στην αρχή ότι ο Λι τραυματίστηκε όταν η μικρή εκρηκτική γόμωση της σακούλας εξερράγη (Gulf News, Variety). Ο γιατρός του νοσοκομείου, ο Dr. Warren McMurry, διαφώνησε και έκρινε ότι ο τραυματισμός ήταν συμβατός με τραύμα από σφαίρα (All That’s Interesting). Το άνοιγμα της εισόδου ήταν περίπου όσο ένα δολάριο και ο τραυματισμός έφτανε σε ευθεία γραμμή ως τη σπονδυλική στήλη (Associated Press).

Το νοσοκομείο και ο θάνατος

Ο Λι μεταφέρθηκε στο New Hanover Regional Medical Center, όπου υποβλήθηκε σε χειρουργείο περίπου έξι ωρών. Πέθανε, κατά το νοσοκομείο, σχεδόν 12 ώρες μετά την άφιξή του στα επείγοντα, όπως μεταδόθηκε από το Associated Press (Associated Press). Δεν βρήκα ανακοίνωση του νοσοκομείου με ακριβή ώρα. Η ώρα που επαναλαμβάνεται συχνότερα είναι 1:03 ή 1:04 μ.μ. Ορισμένα κείμενα γράφουν λανθασμένα 1:04 π.μ., που δεν ταιριάζει με την ώρα του πυροβολισμού (All That’s Interesting).

Όταν η Hutton έμαθε το περιστατικό το πρωί, πέταξε στο Wilmington και ήταν δίπλα του όταν πέθανε (Variety).

Ο Michael Massee

Ο Michael Massee, 41 ετών τότε, ήταν έμπειρος δεύτερος ρόλος. Δεν κατηγορήθηκε ποτέ. Στη συνέντευξή του στο «Extra» το 2005, είπε ότι είχε συντριβεί, ότι πήρε ένα χρόνο άδεια από την υποκριτική και ότι δεν είδε ποτέ την ταινία. «Δεν νομίζω ότι ξεπερνάς κάτι τέτοιο», είπε (USA Today). Πέθανε το 2016, από καρκίνο στομάχου, σε ηλικία 64 ετών (USAT).

Σύμφωνα με τη Fox News, είπε ότι αυτό που συνέβη στον Μπράντον «ήταν ένα τραγικό ατύχημα» (Fox News).

27 Απριλίου 1993: η ανακοίνωση του εισαγγελέα

Ύστερα από περίπου ένα μήνα έρευνας, ο εισαγγελέας του Wilmington, Jerry Spivey, ανακοίνωσε ότι ο θάνατος οφειλόταν σε αμέλεια του συνεργείου και όχι σε δολιοφθορά (History.com). Αποφάσισε να μην ασκήσει δίωξη ούτε στην παραγωγική εταιρεία Crowvision (HIST).

Στο νόμο της Βόρειας Καρολίνας, η ποινικά κολάσιμη αμέλεια πρέπει να είναι «εσκεμμένη και παράλογη», και ο Spivey είπε ότι δεν βρήκε στοιχεία γι’ αυτό. Η φράση του ήταν: «Ποιον θα κατηγορήσεις; Αυτόν που έφτιαξε τα κενά; Αυτόν που επέτρεψε να υπάρχουν πραγματικά φυσίγγια; Υπήρξε πολλή αμέλεια από πολλούς ανθρώπους, και γι’ αυτό δεν είχαμε βάση για ποινική δίωξη» (USA Today). Ο ίδιος περιέγραψε την υπόθεση ως «σειρά αμελών πράξεων πολλών ανθρώπων».

Οι αστοχίες ασφάλειας

Από τα στοιχεία της έρευνας και τα μεταγενέστερα ρεπορτάζ, οι αστοχίες που καταγράφονται είναι οι εξής:

• Πραγματικά φυσίγγια στο πλατό. Τα πραγματικά φυσίγγια δεν επιτρέπονται στα πλατό, με βάση τους κανόνες του κλάδου και τις συμβάσεις εργασίας, αλλά υπήρχαν (USA Today).
• Χειροποίητα κενά και φυσίγγια εξάσκησης. Μέλος του συνεργείου τα έφτιαξε βιαστικά από πραγματικά φυσίγγια (USA Today).
• Μη ελεγμένο όπλο. Το πιστόλι δεν ελέγχθηκε ούτε καθαρίστηκε πριν από τη σκηνή του Λι, και δεν παρατηρήθηκε το θραύσμα στην κάνη (News & Observer, USA Today).
• Τρεις παραβιάσεις κανόνων. Η OSHA της Βόρειας Καρολίνας απέδωσε τον θάνατο σε τρεις διαφορετικές παραβιάσεις των κατευθυντήριων γραμμών του κλάδου (NO).
• Κούραση. Ο Λι είχε εκφράσει ανησυχίες για τις πολλές ώρες γυρισμάτων (Variety).
• Το πρόστιμο. Η OSHA επέβαλε 84.000 δολάρια, που αργότερα έγιναν 55.000 (Associated Press).

Η αγωγή και ο συμβιβασμός

Έξι μήνες μετά τον θάνατο, η μητέρα του Λι, Linda Lee Cadwell, μήνυσε την Edward R. Pressman Film Corp. και 13 άλλες εταιρείες και άτομα, με το επιχείρημα ότι η αμέλειά τους προκάλεσε «αφόρητο πόνο, ταλαιπωρία και πρόωρο θάνατο». Δύο μήνες αργότερα, η αγωγή, που κάλυπτε και την Hutton, έληξε με συμβιβασμό που δεν έγινε γνωστός (USA Today).

Ο δικηγόρος των παραγωγών, James Janowitz, είπε ότι η παραγωγή θα μπορούσε να ακυρώσει την ταινία και δεν το έκανε, γιατί ήταν ασφαλισμένη και, κατά τον ίδιο, ούτε η οικογένεια ούτε οι παραγωγοί ήθελαν να χαθεί η ερμηνεία του Λι (USAT). Αυτό ήταν και ένας λόγος που η υπόθεση έληξε γρήγορα.

Η ολοκλήρωση της ταινίας

Στον Λι έμεναν λίγες ημέρες γυρισμάτων. Οι παραγωγοί αποφάσισαν να ολοκληρώσουν την ταινία, με αναπληρωτές στα πλάνα που έλειπαν και με ψηφιακές τεχνικές. Δύο μήνες μετά τον θάνατο του Λι, ο παραγωγός Edward Pressman εξασφάλισε επιπλέον 8 εκατομμύρια δολάρια, και οι κασκαντέρ Chad Stahelski και Jeff Cadiente αντικατέστησαν τον Λι σε πλάνα, με το πρόσωπο του ηθοποιού να προστίθεται ψηφιακά (Flickering Myth).

Η ταινία κυκλοφόρησε τον Μάιο του 1994 και απέφερε περίπου 95 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως (USA Today). Έγινε ταινία λατρείας.

Η κηδεία και η ταφή

Ο Μπράντον Λι θάφτηκε στο Lake View Cemetery του Σιάτλ, δίπλα στον πατέρα του, τον Μπρους Λι (News & Observer). Ο Μπράντον πέθανε 20 χρόνια μετά τον Μπρους, και πολλοί μίλησαν για «οικογενειακή κατάρα». Οι πηγές που διάβασα δεν στηρίζουν την ιδέα: κάθε θάνατος έχει τη δική του, καταγεγραμμένη αιτία.

Τι άλλαξε μετά το 1993

Μετά τον θάνατο του Λι υπήρξε έντονη συζήτηση για την ασφάλεια των όπλων στα πλατό. Ο εισαγγελέας Spivey είπε ότι η ελπίδα ήταν να μην ξαναπεθάνει κανείς σε πλατό από όπλο που θεωρείται ασφαλές, και ότι ο κανόνας «ποτέ πραγματικά φυσίγγια σε πλατό» πρέπει να τηρείται αυστηρά (USA Today). Η NPR γράφει ότι το περιστατικό έδωσε ώθηση σε καλύτερα πρωτόκολλα για τα όπλα-σκηνικά (NPR).

Το 2021 η υπόθεση «Rust» ανέβασε ξανά τις ίδιες ερωτήσεις: και στις δύο περιπτώσεις τα όπλα ήταν πραγματικά και λειτουργικά και πυροβόλησαν μολύβδινα βλήματα χωρίς να το ξέρουν οι ηθοποιοί και το συνεργείο, και και στις δύο το όπλο δεν είχε ελεγχθεί σωστά (USAT). Ο σκηνοθέτης του remake του «The Crow», Rupert Sanders, είπε ότι από την πρώτη μέρα ζήτησε από τον οπλουργό να μην υπάρχουν όπλα που πυροβολούν πραγματικά βλήματα (Yahoo Entertainment).

Τι δεν είναι σαφές

• Η ακριβής ώρα θανάτου. Γύρω στη 1:00 μ.μ., αλλά οι πηγές δεν συμφωνούν στο λεπτό, και μερικές γράφουν λανθασμένα π.μ. (All That’s Interesting).
• Ποιος έφτιαξε τα χειροποίητα φυσίγγια και πόσα ήταν. Ο εισαγγελέας μιλά για «μέλος του συνεργείου», και οι πηγές δεν αναφέρουν όνομα (USA Today).
• Πόση πυρίτιδα είχε μείνει. Κατά τον δικηγόρο των παραγωγών, λίγη (USAT).
• Το περιστατικό με τον εργάτη κατασκευών. Αναφέρεται, χωρίς λεπτομέρειες (Associated Press).
• Οι όροι του συμβιβασμού. Δεν έγιναν γνωστοί.
• Η ημερομηνία. 30 ή 31 Μαρτίου, ανάλογα με το αν μετράς από την έναρξη της νύχτας γυρισμάτων ή από τη στιγμή του πυροβολισμού (NPR, Variety).

Τρεις παρανοήσεις

«Τον σκότωσε πραγματική σφαίρα». Το βλήμα ήταν θραύσμα μολύβδου από φυσίγγιο εξάσκησης, που είχε κολλήσει στην κάνη και εκτοξεύτηκε από κενό φυσίγγιο (USA Today).

«Ο Massee ευθύνεται». Δεν κατηγορήθηκε, και ο εισαγγελέας δεν βρήκε στοιχεία ποινικής ευθύνης. Δεν ήξερε ότι το όπλο είχε βλήμα (Fox News).

«Ήταν απλό ατύχημα, χωρίς ευθύνη κανενός». Ο εισαγγελέας έκρινε ότι υπήρξε αμέλεια πολλών ανθρώπων, και η OSHA επέβαλε πρόστιμο (History.com, Associated Press).

Λιγότερο γνωστά στοιχεία

• Στην αρχή, η Αστυνομία ανακοίνωσε ότι ο Λι τραυματίστηκε από εκρηκτική γόμωση στη σακούλα. Ο χειρουργός έκρινε ότι ήταν τραύμα από σφαίρα (Gulf News, All That’s Interesting).
• Η Hutton, που ήταν αρραβωνιαστικιά του, μίλησε ξανά το 2021 μετά τη «Rust», παροτρύνοντας να βρεθούν εναλλακτικές για τα πραγματικά όπλα στα πλατό (USA Today).
• Το Jon-Erik Hexum είχε σκοτωθεί το 1984 από όπλο-σκηνικό στα γυρίσματα της σειράς «Cover Up» (News & Observer).
• Η ταινία ήταν ασφαλισμένη, και οι παραγωγοί θα μπορούσαν να την ακυρώσουν (USAT).
• Ο Μπράντον πέθανε στις 31 Μαρτίου 1993, είκοσι χρόνια και οκτώ μήνες μετά τον πατέρα του, στις 20 Ιουλίου 1973.

Χρονολόγιο

Οι βασικές ημερομηνίες, με τις επιφυλάξεις που σημειώνονται παραπάνω.

• 01/02/1965: Γεννιέται ο Μπράντον Λι.
• 20/07/1973: Πεθαίνει ο πατέρας του, Μπρους Λι.
• 02/1993: Αρχίζουν τα γυρίσματα του «The Crow» στο Wilmington.
• ~16/03/1993: Σε προηγούμενη σκηνή το πιστόλι .44 πυροβολεί με πραγματική σφαίρα και αφήνει θραύσμα στην κάνη.
• 30/03/1993, βράδυ: Γυρίζεται η σκηνή του Λι με τον Funboy.
• 31/03/1993, ~00:30: Ο πυροβολισμός.
• 31/03/1993, μεσημέρι: Ο θάνατος στο New Hanover Regional Medical Center.
• 27/04/1993: Ο εισαγγελέας Spivey ανακοινώνει αμέλεια, χωρίς δίωξη.
• 1993: Πρόστιμο 84.000 δολαρίων από την OSHA της Βόρειας Καρολίνας (αργότερα 55.000).
• ~10/1993: Αγωγή της Linda Lee Cadwell. Ακολουθεί εξώδικος συμβιβασμός.
• 05/1994: Κυκλοφορεί το «The Crow».
• 2005: Συνέντευξη του Michael Massee στο «Extra».
• 21/10/2021: Ο θάνατος στα γυρίσματα της «Rust» επαναφέρει τη συζήτηση.

Για παρόμοιες υποθέσεις δες τα δυστυχήματα, τους τραγικούς θανάτους και τους θανάτους διάσημων, ή περιηγήσου στους διάσημους που πέθαναν ανά χρονιά. Διάβασε και για τον θάνατο του Μπρους Λι το 1973 και το τροχαίο του Πολ Γουόκερ το 2013.

Συχνές ερωτήσεις