Η Τζέιν Όστεν πέθανε τα ξημερώματα της 18ης Ιουλίου 1817, σε ένα νοικιασμένο σπίτι του Ουίντσεστερ. Ήταν μόλις 41 ετών. Η γυναίκα που είχε περιγράψει με τόσο οξύ βλέμμα τις ανθρώπινες αυταπάτες δεν πρόλαβε να δει δύο από τα σημαντικότερα μυθιστορήματά της να κυκλοφορούν. Δίπλα της βρισκόταν η Κασσάνδρα, η αδελφή που υπήρξε η στενότερη σύντροφος της ζωής της και έγινε ο βασικός μάρτυρας του τέλους της. ^[18]

Περισσότερο από δύο αιώνες αργότερα, το ερώτημα παραμένει: ποια ασθένεια την οδήγησε τόσο νωρίς στον θάνατο; Η συχνά επαναλαμβανόμενη απάντηση «νόσος του Άντισον» δεν είναι εξακριβωμένο ιστορικό γεγονός. Είναι μια διάγνωση που προτάθηκε πολύ αργότερα. Το ίδιο ισχύει για το λέμφωμα Hodgkin και για την υπόθεση έκθεσης σε αρσενικό. Οι πηγές επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε την επιδείνωσή της, αλλά δεν προσφέρουν οριστική εξήγηση. ^[26]

Η ζωή της, ωστόσο, είναι πολύ μεγαλύτερη από το μυστήριο του θανάτου της: μια ιστορία οικογενειακής αλληλεγγύης, οικονομικών περιορισμών, απορριφθέντων χειρογράφων, απαιτητικής συγγραφικής δουλειάς και μιας φωνής που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο το μυθιστόρημα αφηγείται την ανθρώπινη συνείδηση.

Το Στίβεντον και η οικογένεια των οκτώ παιδιών

Η Jane Austen γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 1775, στο πρεσβυτέριο του Στίβεντον, στο Χάμσαϊρ της Αγγλίας. Πατέρας της ήταν ο αγγλικανός κληρικός Τζορτζ Όστεν και μητέρα της η Κασσάνδρα Λι. Ήταν το έβδομο από οκτώ παιδιά: έξι αγόρια και δύο κορίτσια. Η οικογένεια ανήκε σε ένα μορφωμένο περιβάλλον με κοινωνικές διασυνδέσεις, χωρίς την οικονομική ανεξαρτησία των μεγάλων γαιοκτημόνων. ^[1][2]

Το σπίτι δεν ήταν απομονωμένο καταφύγιο. Ο πατέρας συμπλήρωνε το εισόδημά του διδάσκοντας αγόρια που έμεναν στην οικογενειακή κατοικία. Βιβλία, μαθητές, επισκέπτες και συζητήσεις δημιουργούσαν ένα πυκνό δίκτυο παρατήρησης. Η μεταγενέστερη οικογενειακή αφήγηση διατηρεί την εικόνα ενός σπιτιού όπου η γνώση συνυπήρχε με το παιχνίδι, το χιούμορ και τις μικρές καθημερινές αντιπαραθέσεις. ^[4]

Μια εκπαίδευση που δεν περιορίστηκε στο σχολείο

Η Τζέιν και η μεγαλύτερη αδελφή της, Κασσάνδρα, στάλθηκαν για σύντομες περιόδους εκπαίδευσης στην Οξφόρδη, στο Σαουθάμπτον και στο Ρέντινγκ. Το 1783 η Τζέιν αρρώστησε βαριά, σε επεισόδιο που το επίσημο χρονολόγιο του μουσείου περιγράφει ως τύφο. Επέζησε. Η σοβαρή παιδική ασθένεια δεν αποδεικνύει σύνδεση με εκείνη που θα τη σκότωνε τριάντα τέσσερα χρόνια αργότερα. ^[1]

Η ουσιαστικότερη συνέχεια της εκπαίδευσής της πραγματοποιήθηκε στο σπίτι, με πρόσβαση στη βιβλιοθήκη του πατέρα της. Διάβαζε μυθιστορήματα, ιστορία και ποίηση, ενώ εξασκούνταν στη μουσική, στη γραφή και στις κοινωνικές δεξιότητες της εποχής. Τα οικογενειακά θεατρικά παιχνίδια και οι αναγνώσεις διαμόρφωσαν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο μπορούσε να δοκιμάζει φωνές, χαρακτήρες και αστεία μπροστά σε ανθρώπους που την καταλάβαιναν. ^[2]

Η ατίθαση έφηβη πίσω από την «ήσυχη» συγγραφέα

Τα νεανικά γραπτά της, γνωστά ως Juvenilia, απέχουν από την εικόνα μιας πάντοτε συνετής και άτολμης δεσποινίδας. Παρωδούν αισθηματικές υπερβολές, ιστορικές βεβαιότητες και λογοτεχνικές συμβάσεις. Οι ηρωίδες μπορούν να συμπεριφέρονται απερίσκεπτα, να πίνουν, να κλέβουν ή να εμπλέκονται σε εξωφρενικές περιπέτειες. Η έφηβη Όστεν ανακάλυπτε πόσο γρήγορα μπορεί η αφήγηση να ανατρέψει την ευπρέπεια. ^[2]

Σε αυτά τα πειράματα διακρίνεται ήδη το ενδιαφέρον της για την απόσταση ανάμεσα σε όσα ισχυρίζεται ένας άνθρωπος και σε όσα αποκαλύπτει η συμπεριφορά του. Αργότερα θα περιόριζε τις εξωτερικές υπερβολές, διατηρώντας τη σκληρότητα της παρατήρησης. Η πρώιμη Lady Susan, γραμμένη με τη μορφή επιστολών, δείχνει ιδιαίτερα καθαρά ότι μπορούσε να οργανώσει μια ιστορία γύρω από τη γοητεία, τον υπολογισμό και τη χειραγώγηση. ^[3][4]

Η Κασσάνδρα: η σταθερότερη σχέση της ζωής της

Η μεγαλύτερη αδελφή της δεν ήταν απλώς μια συγγενής με την οποία συγκατοικούσε. Ήταν έμπιστη αναγνώστρια, παραλήπτρια των επιστολών της και σύντροφος σε αποφάσεις που επηρέαζαν ολόκληρη την οικογένεια. Η ίδια η Κασσάνδρα είχε αρραβωνιαστεί τον Τομ Φάουλ, ο οποίος πέθανε στην Καραϊβική. Δεν παντρεύτηκε ποτέ. ^[5]

Στο Τσότον, η κατανομή των οικιακών υποχρεώσεων βοήθησε την Τζέιν να γράφει: η Κασσάνδρα ανέλαβε μεγάλο μέρος της διαχείρισης του σπιτιού, ενώ η μητέρα και η φίλη τους Μάρθα Λόιντ συνέβαλλαν στην καθημερινή λειτουργία του. Η λογοτεχνική δημιουργία της Όστεν στηρίχθηκε και σε αυτή την πρακτική, συχνά αόρατη εργασία άλλων γυναικών. Όταν η Τζέιν αρρώστησε, η Κασσάνδρα έγινε η βασική φροντίστριά της. ^[5]

Αδελφοί που άνοιγαν παράθυρα προς τον κόσμο

Οι διαδρομές των αδελφών της διεύρυναν την εμπειρία μιας γυναίκας που δεν ταξίδεψε στο εξωτερικό. Ο Φράνσις, γνωστός ως Φρανκ, και ο Τσαρλς υπηρέτησαν στο Βασιλικό Ναυτικό. Ο Χένρι πέρασε από την πολιτοφυλακή και τις τραπεζικές δραστηριότητες, προτού γίνει κληρικός. Υπήρξε σημαντικός υποστηρικτής της στις επαφές με τους εκδότες. ^[3]

Ο Έντουαρντ μεγάλωσε κοντά σε εύπορους συγγενείς της οικογένειας Νάιτ και έγινε κληρονόμος κτημάτων τους. Έτσι η Τζέιν γνώρισε τόσο την άνεση των μεγάλων επαύλεων όσο και την εξάρτηση εκείνων που γίνονταν δεκτοί ως φιλοξενούμενοι. Αυτές οι διαφορετικές θέσεις μέσα στην ίδια ευρύτερη οικογένεια εξηγούν μέρος της ακρίβειας με την οποία περιγράφει την κοινωνική ιεραρχία. Η καταγωγή και οι καλές γνωριμίες δεν εξασφάλιζαν σε όλους το ίδιο εισόδημα ή την ίδια ελευθερία. ^[4]

Ο Τομ Λεφρόι και τα όρια μιας ερωτικής ιστορίας

Τον χειμώνα του 1795–1796, ο νεαρός Τομ Λεφρόι επισκέφθηκε συγγενείς του κοντά στο Στίβεντον. Οι επιστολές της Όστεν καταγράφουν χορούς, φλερτ και παιχνιδιάρικες αναφορές στο ενδιαφέρον της γι’ αυτόν. Πρόκειται για πραγματικό πρόσωπο και πραγματική γνωριμία, πάνω στην οποία οικοδομήθηκαν αργότερα πολύ εκτενέστερες ρομαντικές αφηγήσεις. ^[1][27]

Τα σωζόμενα τεκμήρια δεν αρκούν για να μετατρέψουν αυτή τη σύντομη σχέση σε βέβαιο μυστικό αρραβώνα ή σε μοναδικό κλειδί ολόκληρου του έργου της. Η Όστεν γνώριζε από τη ζωή της τη σημασία της περιουσίας και της οικογενειακής αποδοχής. Δεν χρειάζεται όμως να θεωρήσουμε κάθε λογοτεχνική απογοήτευση κρυπτογραφημένη εξομολόγηση. Οι ηρωίδες της διαθέτουν δική τους ιστορία, και η συγγραφέας είχε τη φαντασία να δημιουργεί εμπειρίες διαφορετικές από τις δικές της.

Η πρόταση γάμου που κράτησε μία νύχτα

Στις 2 Δεκεμβρίου 1802, η Όστεν δέχθηκε την πρόταση γάμου του Χάρις Μπιγκ-Γουίδερ, αδελφού φίλων της και οικονομικά ευκατάστατου νεαρού. Το επόμενο πρωί ανακάλεσε τη συγκατάθεσή της. Δεν παντρεύτηκε ποτέ. Πρόκειται για έναν από τους πιο εντυπωσιακούς και σαφώς καταγεγραμμένους σταθμούς της προσωπικής της ζωής. ^[1]

Δεν διαθέτουμε πλήρη δική της εξήγηση για εκείνη την αλλαγή. Μπορούμε όμως να αντιληφθούμε το βάρος της: ένας τέτοιος γάμος θα προσέφερε υλική ασφάλεια σε μια γυναίκα με περιορισμένους οικονομικούς πόρους. Η απόφασή της να αποχωρήσει είχε πραγματικό κόστος. Στις μεταγενέστερες συμβουλές προς τις ανιψιές της, οι επιστολές δείχνουν πόσο σοβαρά αντιμετώπιζε την αγάπη, την κρίση και την ευθύνη της επιλογής συζύγου. Δεν τα αντιμετώπιζε ως εύκολη μαθηματική εξίσωση συμφέροντος. ^[27]

Μπαθ, πένθος και η απώλεια της σταθερότητας

Το 1801, μετά τη συνταξιοδότηση του πατέρα της, η Τζέιν εγκατέλειψε το Στίβεντον μαζί με τους γονείς της και την Κασσάνδρα. Στο Μπαθ γνώρισε μια διαφορετική καθημερινότητα: ενοικιαζόμενα σπίτια, κοινωνικές επισκέψεις, χορούς, δημόσιους χώρους και μετακινήσεις. Η πόλη αργότερα απέκτησε σημαντική θέση στη μυθοπλασία της, ιδιαίτερα στο Northanger Abbey και στην Πειθώ. ^[39]

Ο θάνατος του πατέρα της, τον Ιανουάριο του 1805, έκανε την οικονομική αβεβαιότητα εντονότερη. Η χήρα και οι δύο κόρες στηρίζονταν στις συνεισφορές των ανδρών της οικογένειας. Οι μετακινήσεις και η ανάγκη φθηνότερης στέγης δεν ήταν λογοτεχνικό μοτίβο αλλά καθημερινή πραγματικότητα. Ακολούθησε η εγκατάσταση στο Σαουθάμπτον, μαζί με τη Μάρθα Λόιντ και την οικογένεια του Φρανκ, πριν βρεθεί μια μονιμότερη λύση. ^[39][4]

Τσότον: το σπίτι που έδωσε χώρο στα βιβλία

Το 1809, ο Έντουαρντ παραχώρησε στη μητέρα του, στις αδελφές του και στη Μάρθα Λόιντ ένα σπίτι στο Τσότον. Η σταθερή αυτή κατοικία συνδέθηκε με την πιο παραγωγική περίοδο της Όστεν. Εδώ αναθεώρησε παλαιότερα χειρόγραφα και εργάστηκε στα ώριμα μυθιστορήματά της. Το σημερινό Jane Austen’s House είναι αυτό το σπίτι, γνωστό και ως Chawton Cottage. ^[36]

Χρειάζεται διάκριση από το Chawton House, τη μεγάλη έπαυλη που συνδέεται με τον Έντουαρντ. Η Τζέιν δεν ζούσε ως ιδιοκτήτρια εκείνης της έπαυλης. Η δική της δημιουργική καθημερινότητα οργανώθηκε στο μικρότερο σπίτι του χωριού, μέσα σε έναν κοινό γυναικείο οικιακό χώρο. Η διαφορά έχει σημασία: η σχετική ασφάλεια της κατοικίας επέτρεψε την εργασία, χωρίς να μετατρέψει τη συγγραφέα σε ανεξάρτητη γαιοκτήμονα. ^[36]

Το μικρό τραπέζι και η πραγματική δουλειά της γραφής

Στο μουσείο σώζεται ένα μικρό ξύλινο τραπέζι που συνδέεται με τη συγγραφή της μέσω οικογενειακής παράδοσης και καταγεγραμμένης προέλευσης. Δεν χρειάζεται να του αποδώσουμε βεβαιότητες πέρα από αυτές που δίνει το ίδιο το μουσείο. Διαφορετικό αντικείμενο είναι το φορητό γραφείο που της χάρισε ο πατέρας της το 1794, σήμερα στη Βρετανική Βιβλιοθήκη. ^[37][38]

Ο ανιψιός της περιέγραψε αργότερα μικρά φύλλα χαρτιού και ένα περιβάλλον στο οποίο η συγγραφή μπορούσε εύκολα να διακοπεί από την παρουσία άλλων. Αυτή η εικόνα δεν σημαίνει ότι έγραφε πρόχειρα ή χωρίς επαγγελματική φιλοδοξία. Οι διορθώσεις των σωζόμενων χειρογράφων δείχνουν επιμονή, αλλαγές και επανεξέταση. Πίσω από τη φυσικότητα των διαλόγων υπάρχει εργασία στη δομή και στον ρυθμό. Η άνεση του αναγνώστη είναι αποτέλεσμα της πειθαρχίας της συγγραφέως. ^[4][13]

«Λογική και ευαισθησία»: μια συγγραφέας αναλαμβάνει το ρίσκο

Το Sense and Sensibility, γνωστό στα ελληνικά ως Λογική και ευαισθησία, κυκλοφόρησε στα τέλη Οκτωβρίου του 1811. Στη σελίδα τίτλου δεν υπήρχε το όνομά της, αλλά η ένδειξη «By a Lady». Ο Τόμας Έγκερτον εξέδωσε το βιβλίο επί προμηθεία: το οικονομικό ρίσκο βάρυνε τη συγγραφέα. Η επιτυχία της πρώτης έκδοσης της απέφερε περίπου 140 λίρες. ^[7]

Η ιστορία της Έλινορ και της Μάριαν Ντάσγουντ αρχίζει με την απώλεια περιουσιακής ασφάλειας. Η μία αδελφή ελέγχει την έκφραση των αισθημάτων της· η άλλη τα εκθέτει έντονα. Η αντιπαράθεση, όμως, δεν καταλήγει σε απλή καταδίκη του συναισθήματος. Και οι δύο χρειάζεται να μάθουν ότι η ειλικρίνεια δεν ισοδυναμεί με σωστή κρίση και ότι η αυτοσυγκράτηση μπορεί να κρύβει βαθύ πόνο. Οι συζητήσεις για γάμο πατούν σε ένα έδαφος συγκεκριμένων εισοδημάτων, υποσχέσεων και αποκλεισμών. ^[32]

«Περηφάνια και προκατάληψη»: από την απόρριψη στην επιτυχία

Η πρώτη μορφή του Pride and Prejudice ονομαζόταν First Impressions. Το 1797, ο πατέρας της πρότεινε το χειρόγραφο σε εκδότη, χωρίς επιτυχία. Ύστερα από χρόνια αναθεώρησης, το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο του 1813. Αυτή τη φορά η Όστεν πούλησε τα δικαιώματα στον Έγκερτον για 110 λίρες, αντί για τις 150 που επιθυμούσε. Η αμοιβή αυτή δεν σήμαινε συμμετοχή στα μελλοντικά κέρδη κάθε νέας έκδοσης. ^[8]

Η Ελίζαμπεθ Μπένετ και ο κύριος Ντάρσι δεν χρειάζεται απλώς να ξεπεράσουν την ταξική απόσταση. Πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η ευφυΐα, η αυτοπεποίθηση και η κοινωνική θέση δεν τους προστατεύουν από το σφάλμα. Η αφήγηση επιτρέπει στον αναγνώστη να συμμεριστεί τις πρώτες κρίσεις της Ελίζαμπεθ και κατόπιν να τις επανεξετάσει μαζί της. Έτσι η ερωτική πλοκή γίνεται άσκηση αυτογνωσίας. ^[30]

Η πίεση να παντρευτούν οι αδελφές Μπένετ προκύπτει και από την κληρονομική ρύθμιση της οικογενειακής περιουσίας. Η αγωνία της μητέρας τους είναι κωμική, αλλά έχει υλικό υπόβαθρο. Η Σάρλοτ Λούκας, επιλέγοντας έναν γάμο που η Ελίζαμπεθ δυσκολεύεται να κατανοήσει, υπενθυμίζει ότι οι γυναίκες δεν διαθέτουν όλες το ίδιο περιθώριο αναμονής. Η Όστεν αφήνει χώρο για την κοινωνική ανάγκη ακόμη και όταν σατιρίζει τη λύση που αυτή επιβάλλει. ^[30]

«Μάνσφιλντ Παρκ»: η δύναμη εκείνης που εξαρτάται από τους άλλους

Το Mansfield Park, τρίτο δημοσιευμένο μυθιστόρημά της, κυκλοφόρησε το 1814. Η Φάνι Πράις εισέρχεται ως φτωχή συγγενής σε ένα εύπορο σπίτι. Η θέση της την υποχρεώνει να προσέχει πώς μιλά, τι επιθυμεί και πόσο χώρο καταλαμβάνει. Η υποχρέωση ευγνωμοσύνης μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο ελέγχου της. ^[9][33]

Η Φάνι διαφέρει από την εξωστρεφή Ελίζαμπεθ Μπένετ, αλλά η φαινομενική αδυναμία της θέτει ένα απαιτητικό ερώτημα: έχει δικαίωμα να αρνηθεί μια απόφαση που οι ευεργέτες της θεωρούν συμφέρουσα; Η ηθική της κρίση δοκιμάζεται μέσα σε σχέσεις εξάρτησης. Παράλληλα, οι αναφορές στις υποθέσεις του σερ Τόμας Μπέρτραμ στην Αντίγκουα ανοίγουν ένα παράθυρο προς τον αποικιακό κόσμο που στηρίζει μέρος της βρετανικής ευημερίας. Το βιβλίο δεν περιορίζει τον πλούτο στη διακόσμηση ενός σαλονιού. ^[33]

Η δουλεία και όσα βρίσκονται έξω από το κάδρο

Η σύγχρονη έρευνα εξετάζει προσεκτικά τις οικογενειακές διασυνδέσεις, τα αναγνώσματα και τις επιστολές της Όστεν σχετικά με τη δουλεία. Η αναφορά της στον αγωνιστή κατά του δουλεμπορίου Τόμας Κλάρκσον δείχνει ενδιαφέρον για μια μεγάλη δημόσια συζήτηση της εποχής. Δεν ζούσε σε έναν κόσμο χωρίς πολιτική, πόλεμο ή αυτοκρατορία. ^[29]

Χρειάζεται, ωστόσο, προσοχή όταν μεταφέρουμε σύγχρονες πολιτικές ταυτότητες σε μια συγγραφέα των αρχών του 19ου αιώνα. Οι αποσιωπήσεις και οι σύντομες αναφορές των μυθιστορημάτων επιδέχονται διαφορετικές ερμηνείες. Μπορούμε να εξετάσουμε κριτικά τον κόσμο που απεικονίζει χωρίς να παρουσιάσουμε ως βέβαιες τις προθέσεις της σε κάθε σημείο. Η ερευνητική αξία βρίσκεται στην ανάγνωση των συγκεκριμένων τεκμηρίων, μαζί με όσα αφήνουν ανοιχτά. ^[29]

«Έμμα»: η εξουσία να πιστεύεις ότι ξέρεις τους άλλους

Η Emma κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 1815, παρότι η πρώτη έκδοση φέρει στη σελίδα τίτλου το 1816. Η διαφορά εξηγεί γιατί συναντάμε και τις δύο χρονολογίες. Το βιβλίο εκδόθηκε από τον Τζον Μάρεϊ και αφιερώθηκε στον πρίγκιπα αντιβασιλέα, έπειτα από την υπόδειξη του κύκλου του. Η αφιέρωση δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει προσωπικό θαυμασμό της Όστεν προς εκείνον. ^[10][4]

Η Έμμα Γούντχαουζ έχει πλούτο, κοινωνική επιρροή και μεγάλη εμπιστοσύνη στην ικανότητά της να ερμηνεύει τις ζωές των άλλων. Η αφήγηση μας κρατά συχνά κοντά στην οπτική της, ώστε να βιώνουμε μαζί της την ευκολία του σφάλματος. Μια χειρονομία ή μια κουβέντα μοιάζει να επιβεβαιώνει τη θεωρία της, μέχρι να αποκαλυφθεί μια διαφορετική εξήγηση. ^[31]

Το τίμημα των λαθών της το πληρώνουν άνθρωποι με λιγότερη ισχύ. Η αμηχανία της Χάριετ και η ευαλωτότητα της δεσποινίδας Μπέιτς δείχνουν ότι το κοινωνικό παιχνίδι δεν είναι εξίσου ακίνδυνο για όλους. Η ωρίμανση της Έμμας απαιτεί να αντιληφθεί τις συνέπειες της δικής της άνεσης. Η ευφυΐα αποκτά αξία όταν συνοδεύεται από προσοχή προς εκείνους που δεν μπορούν να απαντήσουν με την ίδια ελευθερία. ^[31]

Η ειρωνεία που αλλάζει τη θέση του αναγνώστη

Μεγάλο μέρος της δύναμής της βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η αφηγηματική φωνή πλησιάζει τη σκέψη ενός χαρακτήρα χωρίς να παύει να τον εξετάζει. Στον ελεύθερο πλάγιο λόγο, η αφήγηση μπορεί να απορροφήσει το λεξιλόγιο, τις υποθέσεις και τον τόνο ενός προσώπου, χωρίς τη διαρκή εισαγωγή «σκέφτηκε ότι». Η απόσταση ανάμεσα σε αφηγητή και ήρωα γίνεται μεταβλητή. ^[30][31]

Ο αναγνώστης, έτσι, δεν στέκεται πάντοτε πάνω από τα λάθη των ηρώων. Μερικές φορές παγιδεύεται μέσα τους. Η ειρωνεία της Όστεν λειτουργεί ως διαδικασία επανεκτίμησης: μας αναγκάζει να επιστρέψουμε σε κάτι που θεωρούσαμε αυτονόητο. Οι μικρές κοινότητες των βιβλίων της γίνονται χώροι δοκιμασίας της κρίσης. Ένα δείπνο, μια επίσκεψη ή μια αποτυχημένη συζήτηση μπορεί να αποκαλύψει περισσότερα από μια μεγάλη δημόσια δήλωση.

«Το Αββαείο του Νορθάνγκερ»: μια αναγνώστρια μαθαίνει να διαβάζει

Το έργο που γνωρίζουμε ως Northanger Abbey είχε αρχικά τον τίτλο Susan. Πωλήθηκε το 1803 για δέκα λίρες, αλλά δεν εκδόθηκε τότε. Ο Χένρι ανέκτησε τα δικαιώματά του το 1816, με το ίδιο ποσό. Η περιπέτεια αυτή δείχνει πόσο μακριά μπορούσε να βρίσκεται η ολοκλήρωση ενός χειρογράφου από τη συνάντησή του με το κοινό. ^[11]

Η Κάθριν Μόρλαντ αγαπά τα γοτθικά μυθιστορήματα και μεταφέρει τις συμβάσεις τους στην πραγματικότητα. Η Όστεν σατιρίζει αυτή τη σύγχυση, ενώ ταυτόχρονα υπερασπίζεται την αξία του μυθιστορήματος απέναντι στην περιφρόνηση. Η ηρωίδα δεν χρειάζεται να εγκαταλείψει τη φαντασία της. Χρειάζεται να ξεχωρίσει την αναγνωστική προσδοκία από τα διαθέσιμα στοιχεία. Ακόμη και σε αυτή την κωμική ιστορία, ο γάμος, το εισόδημα και η κοινωνική φιλοδοξία επηρεάζουν αποφασιστικά τη συμπεριφορά. ^[35]

«Πειθώ»: η ωριμότητα της δεύτερης ευκαιρίας

Η Persuasion, η Πειθώ, γράφτηκε το 1815–1816. Η Αν Έλιοτ συναντά ξανά τον άνδρα που είχε απορρίψει χρόνια νωρίτερα, υπό την επιρροή άλλων. Ο χρόνος έχει αλλάξει την κοινωνική τους θέση και τη σχέση τους με τον εαυτό τους. Το μυθιστόρημα αντιμετωπίζει την απώλεια ευκαιριών με ιδιαίτερη ευαισθησία, χωρίς να θεωρεί ότι η ζωή έχει τελειώσει επειδή μια απόφαση υπήρξε λανθασμένη. ^[12][34]

Η Αν έχει μάθει να ακούει και να παρατηρεί, αλλά δυσκολεύεται να διεκδικήσει χώρο. Η δεύτερη ευκαιρία απαιτεί να ακουστεί η δική της φωνή. Η αριστοκρατική αυτοεικόνα της οικογένειάς της αντιπαραβάλλεται με τον κόσμο των ναυτικών, στον οποίο η επαγγελματική δράση και η εμπειρία δημιουργούν διαφορετικά κριτήρια αξίας. Η Όστεν εξετάζει ποιοι δικαιούνται σεβασμό και με ποιο τίμημα διατηρούνται οι παλιές ιεραρχίες. ^[34]

Ιδιαίτερα πολύτιμα είναι τα σωζόμενα χειρόγραφα δύο αρχικών τελευταίων κεφαλαίων. Αποτελούν, απ’ όσο γνωρίζουμε, τις μοναδικές σωζόμενες χειρόγραφες σελίδες μυθιστορήματος που η Όστεν ολοκλήρωσε για έκδοση. Η αναθεώρηση του τέλους το καλοκαίρι του 1816 δείχνει μια συγγραφέα που εξακολουθούσε να δουλεύει απαιτητικά, ακόμη και στην περίοδο κατά την οποία άρχιζε να επιβαρύνεται η υγεία της. ^[13]

Η ασθένεια εισβάλλει στην καθημερινότητα

Στη διάρκεια του 1816, οι αναφορές στην υγεία της γίνονται σοβαρότερες. Οι επιστολές δεν παρουσιάζουν μια ενιαία, συνεχώς κατηφορική πορεία: διαστήματα αδυναμίας εναλλάσσονται με πρόσκαιρες βελτιώσεις, σχέδια και ελπίδες. Η ίδια παρατηρεί την εμφάνιση και τη δύναμή της, συζητά πρακτικά ζητήματα και εξακολουθεί να ενδιαφέρεται για τους άλλους. ^[27]

Στην επιστολή προς τη Φάνι της 23ης Μαρτίου 1817, αναφέρει ότι δεν ήταν καλά επί εβδομάδες, ότι είχε κατά διαστήματα πυρετό και άσχημες νύχτες, αλλά αισθανόταν ήδη καλύτερα. Περιγράφει την όψη της ως «μαύρη και άσπρη και κάθε λάθος χρώμα» — σε μετάφραση της χαρακτηριστικής διατύπωσής της. Το βράδυ συμπληρώνει ότι η προηγούμενη διάθεσή της ήταν υποτονική, ενώ τώρα νιώθει καλύτερα. Στο ίδιο γράμμα συνυπάρχουν η ανησυχία, η παρατήρηση και η πρόσκαιρη ανακούφιση. ^[27]

Αυτή η καθημερινή γλώσσα είναι πολύτιμη, αλλά ατελής ως ιατρικό τεκμήριο. Η λέξη «αδυναμία» μπορεί να περιγράφει πολλές διαφορετικές καταστάσεις. Μια επιστολή μπορεί να καθησυχάζει τον παραλήπτη της ή να παραλείπει συμπτώματα που θεωρούνταν ιδιωτικά. Το χιούμορ δεν αποδεικνύει καλή υγεία, όπως και μια αναφορά σε δερματική αλλαγή δεν καθορίζει από μόνη της συγκεκριμένη πάθηση. Οι μεταγενέστεροι μελετητές εργάζονται πάνω σε αποσπασματικές περιγραφές, χωρίς δυνατότητα εξέτασης της ασθενούς. ^[23][26]

«Sanditon»: γράφοντας μέσα στην εξάντληση

Στις 27 Ιανουαρίου 1817, η Όστεν άρχισε ένα καινούργιο μυθιστόρημα, το οποίο έμεινε ημιτελές και έγινε γνωστό ως Sanditon. Το ίδιο το χειρόγραφο δεν έχει τίτλο. Οι ημερομηνίες που σημείωσε πάνω του φθάνουν έως τις 18 Μαρτίου 1817, όταν φαίνεται ότι διέκοψε την εργασία. Σώζονται περίπου 24.000 λέξεις σε τρία μικρά τετράδια. ^[14]

Η επιλογή μιας αναπτυσσόμενης παραθαλάσσιας λουτρόπολης είναι αποκαλυπτική για το εύρος των ενδιαφερόντων της. Στο απόσπασμα συναντιούνται οι επενδύσεις, η τουριστική φιλοδοξία, η κοινωνική άνοδος και οι συζητήσεις περί υγείας. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πώς θα ολοκληρωνόταν το βιβλίο. Η ύπαρξή του αρκεί για να δείξει ότι η ασθενής συγγραφέας εξακολουθούσε να επινοεί έναν κόσμο με νέες συγκρούσεις. Οι μεταγενέστερες ολοκληρώσεις και τηλεοπτικές προσαρμογές αποτελούν έργο άλλων δημιουργών. ^[14][4]

Η διαθήκη και η μετακόμιση στο Ουίντσεστερ

Στις 27 Απριλίου 1817, η Όστεν συνέταξε τη σύντομη διαθήκη της, αφήνοντας το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας της στην Κασσάνδρα. Το τεκμήριο αποτυπώνει πόσο σοβαρή είχε γίνει η κατάσταση, χωρίς να μας δίνει διάγνωση. Η σχέση των δύο αδελφών αποκτά εδώ και μια πρακτική συνέχεια: η φροντίδα της ζωής, των αντικειμένων και του έργου περνά στην επιζώσα. ^[15]

Στις 24 Μαΐου, η Τζέιν και η Κασσάνδρα εγκαταστάθηκαν στην οδό College Street 8, στο Ουίντσεστερ, κοντά στον γιατρό της, τον κύριο Λάιφορντ. Τα δωμάτια στο μπροστινό μέρος του σπιτιού ήταν τα δικά τους καταλύματα. Η μετακίνηση έγινε με την ελπίδα καλύτερης ιατρικής φροντίδας. Δεν αποδεικνύει ότι ο γιατρός γνώριζε την ακριβή φύση της νόσου ή ότι διέθετε αποτελεσματική θεραπεία για αυτήν. ^[16]

Το τελευταίο ποίημα: το χιούμορ δεν είχε σβήσει

Στις 15 Ιουλίου 1817, τρεις ημέρες πριν από τον θάνατό της, η Όστεν συνέθεσε ένα σύντομο σατιρικό ποίημα για τις ιπποδρομίες του Ουίντσεστερ και τον Άγιο Σουίδουν. Το σωζόμενο τεκμήριο είναι γραμμένο από την Κασσάνδρα, στην οποία η Τζέιν υπαγόρευσε τους στίχους. Η σχέση του αγίου με τη βροχή πρόσφερε το υλικό για το τελευταίο αυτό παιχνίδι της φαντασίας της. ^[17]

Το περιστατικό έχει συγκινητική δύναμη ακριβώς επειδή δεν χρειάζεται εξωραϊσμό. Δεν σημαίνει ότι η ασθένεια είχε υποχωρήσει ή ότι η Όστεν δεν αντιλαμβανόταν τον κίνδυνο. Δείχνει πως η δυνατότητα να παρατηρεί, να συνδέει και να σατιρίζει παρέμενε ζωντανή μέσα σε μια βαριά επιβαρυμένη καθημερινότητα. Το τελευταίο της δημιουργικό ίχνος δεν ήταν κάποιο προφητικό αντίο. Ήταν ένα αστείο στραμμένο προς τον κόσμο έξω από το δωμάτιό της.

Η τελευταία νύχτα, όπως την περιέγραψε η Κασσάνδρα

Η επιστολή της Κασσάνδρας προς την ανιψιά τους Φάνι Νάιτ, στις 20 Ιουλίου 1817, είναι το πιο άμεσο τεκμήριο για το τέλος. Περιγράφει επεισόδια λιποθυμικής αδυναμίας και δυσφορίας το απόγευμα της Πέμπτης, την κλήση του Λάιφορντ και την κατάσταση ηρεμίας και φαινομενικής απώλειας συνείδησης που ακολούθησε. Η δική της αφήγηση επιτρέπει να παρακολουθήσουμε τη νύχτα, χωρίς να επινοούμε διαλόγους. ^[18]

Η Κασσάνδρα αναφέρει ότι στήριζε το κεφάλι της αδελφής της με ένα μαξιλάρι στην αγκαλιά της. Όταν κουράστηκε, την αντικατέστησε για ένα διάστημα η Μαίρη Όστεν, σύζυγος του αδελφού τους Τζέιμς. Ύστερα επέστρεψε δίπλα στην Τζέιν. Η αναπνοή της σταμάτησε περίπου στις 4:30 το πρωί της Παρασκευής, 18 Ιουλίου. Η Κασσάνδρα έκλεισε η ίδια τα μάτια της αδελφής της. ^[18]

Στην ίδια επιστολή μεταφέρει λόγια που εξέφραζαν εξάντληση και επιθυμία ανακούφισης, μαζί με την παράκληση να προσευχηθούν για εκείνη. Είναι μαρτυρία μιας παρούσας και βαθιά συγκλονισμένης αδελφής. Δεν αποτελεί καταγραφή κάθε τελευταίας λέξης ούτε ιατρική έκθεση. Η αξία της βρίσκεται στη συγκεκριμένη ανθρώπινη παρουσία: δύο γυναίκες που φρόντιζαν μια τρίτη μέχρι να σταματήσει να αναπνέει. ^[18]

Η νόσος του Άντισον: μια διάσημη μεταγενέστερη υπόθεση

Το 1964, ο χειρουργός Σερ Ζάκαρι Κόουπ δημοσίευσε στο British Medical Journal την υπόθεση ότι η Όστεν έπασχε από νόσο του Άντισον. Συνέδεσε περιγραφές της αδυναμίας και της αλλαγής του χρώματος του δέρματός της με ανεπάρκεια των επινεφριδίων. Η ερμηνεία διαδόθηκε τόσο ώστε συχνά εμφανίζεται στις συνοπτικές βιογραφίες σαν οριστική απάντηση. ^[21]

Υπάρχει όμως μεγάλη χρονική απόσταση: η νόσος περιγράφηκε από τον Τόμας Άντισον το 1855, δεκαετίες μετά τον θάνατό της, και η πρόταση του Κόουπ έγινε σχεδόν ενάμιση αιώνα αργότερα. Δεν διαθέτουμε εργαστηριακές μετρήσεις ή παθολογοανατομικά ευρήματα της Όστεν που να την επιβεβαιώνουν. Η μεταγενέστερη συζήτηση στην ιατρική βιβλιογραφία αμφισβήτησε την αντιστοίχιση των συμπτωμάτων και την ισχύ του συμπεράσματος. ^[21][23][41]

Το λέμφωμα Hodgkin και οι άλλες ερμηνείες

Το 2005, η Ανέτ Άπφαλ δημοσίευσε στο Medical Humanities μια διαφορετική ανάλυση, προτείνοντας ότι το λέμφωμα Hodgkin εξηγούσε καλύτερα τη συνολική εικόνα της υγείας της. Η μελέτη αμφισβήτησε την επικρατούσα υπόθεση του Άντισον και επιχείρησε να διαβάσει παλαιότερα επεισόδια ασθένειας ως μέρος μιας ευρύτερης πορείας. ^[22]

Αυτό παραμένει ερευνητική πρόταση. Η ίδια η δημοσίευση αναγνωρίζει ότι δεν είναι πλέον δυνατό να καθοριστεί οριστικά η αιτία θανάτου. Η διαφωνία με μια διάγνωση δεν αποδεικνύει αυτομάτως μια άλλη. Σε διαφορετικές εποχές έχουν συζητηθεί επίσης η φυματίωση και άλλες παθήσεις. Το εύρος των ερμηνειών αποκαλύπτει κυρίως πόσο μη ειδικά είναι τα σωζόμενα στοιχεία. Η βιογραφία της δεν διαθέτει κρυμμένη βέβαιη απάντηση επειδή ένας τίτλος μελέτης χρησιμοποιεί αποφασιστική γλώσσα. ^[22][26]

Τα γυαλιά και η υπόθεση του αρσενικού

Το 2017, η Βρετανική Βιβλιοθήκη παρουσίασε μετρήσεις τριών ζευγαριών γυαλιών που θεωρείται ότι ανήκαν στην Όστεν. Οι διαφορετικές δυνάμεις των φακών οδήγησαν σε συζήτηση για πιθανή επιδείνωση της όρασης και καταρράκτη. Σε αυτή την ακολουθία προστέθηκε η πιθανότητα έκθεσης σε αρσενικό, ουσία που μπορούσε να υπάρχει σε φάρμακα ή στο περιβάλλον της εποχής. ^[24]

Η απόσταση από την παρατήρηση μέχρι το συμπέρασμα είναι μεγάλη. Θα έπρεπε να γνωρίζουμε ποιος φορούσε κάθε ζευγάρι, σε ποια ηλικία, για ποια εργασία και με ποια χρονική σειρά. Η διαφορά στη δύναμη των φακών δεν αποδεικνύει καταρράκτη. Ο πιθανός καταρράκτης δεν αποδεικνύει δηλητηρίαση. Και μια πιθανή έκθεση σε αρσενικό δεν αποδεικνύει ότι αυτή προκάλεσε τον θάνατο. ^[24][25]

Το College of Optometrists επισήμανε συνηθέστερες εναλλακτικές εξηγήσεις και τον υποθετικό χαρακτήρα των αναδρομικών διαγνώσεων. Δεν παρουσιάστηκε τοξικολογική εξέταση της ίδιας της συγγραφέως που να τεκμηριώνει θανατηφόρα δηλητηρίαση. Δεν προέκυψε επίσης τεκμήριο δολοφονίας. Ο εντυπωσιακός τίτλος «τη σκότωσε το αρσενικό» υπερβαίνει τα δεδομένα στα οποία στηρίχθηκε η συζήτηση. ^[25]

Γιατί το μυστήριο δεν έχει οριστική λύση

Απουσιάζει ένας πλήρης κλινικός φάκελος, ενώ μεγάλο μέρος της αλληλογραφίας έχει χαθεί. Οι σωζόμενες περιγραφές προέρχονται από διαφορετικές στιγμές και γράφτηκαν για διαφορετικούς ανθρώπους. Δεν γνωρίζουμε αν όλα τα αναφερόμενα προβλήματα είχαν κοινή αιτία. Ένα παλαιότερο οφθαλμικό σύμπτωμα και η τελική εξάντληση μπορεί να συνδέονταν, αλλά μπορεί και όχι. ^[23][26][27]

Το ασφαλές συμπέρασμα είναι συγκεκριμένο: η Όστεν πέθανε από ασθένεια της οποίας η ακριβής φύση δεν έχει εξακριβωθεί. Η αβεβαιότητα ορίζει τι μπορεί να υποστηρίξει η έρευνα. Οι μελέτες είναι χρήσιμες όταν εξηγούν τον συλλογισμό και τα όριά τους· γίνονται παραπλανητικές όταν η πιθανότητα μετατρέπεται σε βεβαιότητα στην επόμενη αναδημοσίευση. ^[26]

Η κηδεία και ο πραγματικός τόπος ταφής

Η Όστεν κηδεύτηκε το πρωί της 24ης Ιουλίου 1817 και τάφηκε μέσα στον Καθεδρικό του Ουίντσεστερ, στο βόρειο πλαϊνό κλίτος του κυρίως ναού. Δεν βρίσκεται στο κοιμητήριο του Τσότον, όπου είναι θαμμένες η μητέρα της και η Κασσάνδρα. Η διάκριση είναι σημαντική, επειδή φωτογραφίες διαφορετικών οικογενειακών τάφων συχνά κυκλοφορούν μαζί στις αναζητήσεις. ^[19][20][5]

Στην επιστολή της 20ής Ιουλίου, η Κασσάνδρα κατονομάζει τους τέσσερις άνδρες που θα παρακολουθούσαν την τελετή: τον Έντουαρντ, πατέρα της Φάνι, τους αδελφούς Χένρι και Φρανκ, και τον ανιψιό Τζέιμς Έντουαρντ Όστεν αντί του πατέρα του. Η ίδια δεν συνόδευσε τη σορό στην εκκλησία. Η επιστολή της 29ης Ιουλίου καταγράφει το πένθος και τη συνέχεια των αποχαιρετισμών. ^[18][19]

Πριν κλείσει το φέρετρο, η Κασσάνδρα έκοψε τούφες από τα μαλλιά της αδελφής της, σύμφωνα με την αναμνηστική πρακτική της εποχής. Η Φάνι θέλησε να τοποθετηθεί η δική της σε καρφίτσα με μαργαριτάρια, το όνομα της Τζέιν και την ημερομηνία θανάτου. Η λεπτομέρεια αποτυπώνει τον ιδιωτικό χαρακτήρα της απώλειας, προτού η συγγραφέας γίνει παγκόσμιο πολιτιστικό σύμβολο. ^[19]

Ένας τάφος που δεν ανέφερε τα βιβλία της

Η αρχική επιτύμβια πλάκα επαινεί τον χαρακτήρα, την πίστη και τα χαρίσματα της Όστεν, χωρίς να αναφέρει τα μυθιστορήματά της. Δεν χρειάζεται να υποθέσουμε ότι η παράλειψη αποτελεί απόδειξη άγνοιας ή περιφρόνησης από όλους τους συγγενείς της. Η γλώσσα της επιγραφής ανήκει στον τρόπο με τον οποίο η οικογένεια επέλεξε τότε να την αποχαιρετήσει. ^[20]

Η μεταγενέστερη ορειχάλκινη αναμνηστική επιγραφή στο ίδιο τμήμα του ναού αναγνωρίζει τη συγγραφική της ιδιότητα. Ο επισκέπτης συναντά έτσι δύο διαφορετικά επίπεδα μνήμης: την ιδιωτική θρησκευτική γλώσσα του αποχαιρετισμού και τη δημόσια αναγνώριση της δημιουργού. Ο τόπος της ταφής παρέμεινε ο ίδιος, ενώ η σημασία του για το αναγνωστικό κοινό μεγάλωσε. ^[20]

Τα δύο βιβλία που έφθασαν στους αναγνώστες μετά τον θάνατο

Το Northanger Abbey και η Persuasion εκδόθηκαν μαζί τον Δεκέμβριο του 1817, με τη χρονολογία 1818 στη σελίδα τίτλου. Όπως και στην περίπτωση της Έμμας, η χρονολογία του εντύπου δεν ταυτίζεται με τον μήνα πραγματικής κυκλοφορίας. Η Τζέιν είχε δημοσιεύσει τέσσερα ολοκληρωμένα μυθιστορήματα όσο ζούσε· με τα δύο μεταθανάτια διαμορφώθηκε η γνωστή εξάδα. ^[11][12]

Στην έκδοση περιλήφθηκε το βιογραφικό σημείωμα του Χένρι, το οποίο αποκάλυπτε επισήμως στους αναγνώστες των βιβλίων το όνομα της συγγραφέως. Η ανωνυμία των πρώτων εκδόσεων δεν σημαίνει ότι κανείς γύρω της δεν γνώριζε τι έκανε. Σημαίνει ότι το όνομά της απουσίαζε από τη δημόσια παρουσίαση των έργων της. Η φήμη της περνούσε πλέον σε μια διαφορετική φάση, στην οποία η ίδια δεν μπορούσε να συμμετάσχει. ^[3][4]

Οι χαμένες επιστολές και η κατασκευή της δημόσιας εικόνας

Η Κασσάνδρα κατέστρεψε μέρος της αλληλογραφίας της Τζέιν. Η πράξη περιόρισε μόνιμα τη γνώση μας για τις προσωπικές σχέσεις και την υγεία της. Το μουσείο επισημαίνει ότι συχνά ερμηνεύεται ως προσπάθεια προστασίας της ιδιωτικότητας και αποφυγής προσβολής συγγενών ή γνωστών. Το συγκεκριμένο κίνητρο για κάθε χαμένο γράμμα δεν μπορεί να αποκατασταθεί. ^[28]

Δεν είναι συνεπές να αντιμετωπίζουμε την Κασσάνδρα μόνο ως πρόσωπο που εξαφάνισε τεκμήρια. Διατήρησε έργα, αντέγραψε κείμενα και φρόντισε τη λογοτεχνική κληρονομιά. Χωρίς εκείνη, η διαθέσιμη εικόνα θα μπορούσε να είναι ακόμη φτωχότερη. Η ίδια γυναίκα υπήρξε ταυτόχρονα φύλακας της μνήμης και παράγοντας επιλογής όσων θα έφθαναν στις επόμενες γενιές. ^[28]

Το A Memoir of Jane Austen του ανιψιού της, Τζέιμς Έντουαρντ Όστεν-Λι, εμφανίστηκε στα τέλη του 1869, με χρονολογία 1870 στην πρώτη έκδοση. Διαμόρφωσε αποφασιστικά την εικόνα της αγαπητής, διακριτικής θείας. Αποτελεί πολύτιμη οικογενειακή πηγή, γραμμένη όμως περισσότερο από μισό αιώνα μετά τον θάνατό της. Οι αναμνήσεις χρειάζονται ανάγνωση μαζί με τις επιστολές και τα χειρόγραφα, χωρίς να θεωρούνται ουδέτερο φωτογραφικό στιγμιότυπο. ^[4]

Ποιο πρόσωπο της Όστεν βλέπουμε πραγματικά

Το ανολοκλήρωτο σχέδιο που έκανε η Κασσάνδρα περίπου το 1810 είναι το πιο ασφαλώς τεκμηριωμένο πορτρέτο του προσώπου της από τη ζωή. Η αδελφή της δημιούργησε επίσης μια μικρή ακουαρέλα που την παρουσιάζει από πίσω. Οι δύο αυτές εικόνες διαφέρουν αισθητά από τις εξωραϊσμένες απεικονίσεις που έγιναν διάσημες αργότερα. ^[5][6]

Για την εικονογράφηση του οικογενειακού Memoir, ο Τζέιμς Άντριους επεξεργάστηκε το παλιό σχέδιο και δημιουργήθηκε μια πιο ολοκληρωμένη, γλυκύτερη εικόνα. Είναι μεταγενέστερη αναπαράσταση, χρήσιμη για την ιστορία της φήμης της, όχι ανεξάρτητη προσωπογραφία εκ του φυσικού. Φωτογραφία της ίδιας της Όστεν δεν υπάρχει: πέθανε πριν από την καθιέρωση της φωτογραφίας. Το ίδιο ισχύει για υποτιθέμενες φωτογραφίες από την κηδεία της. ^[6]

Από την ανωνυμία στο χαρτονόμισμα των δέκα λιρών

Στις 14 Σεπτεμβρίου 2017, διακόσια χρόνια μετά τον θάνατό της, άρχισε να κυκλοφορεί το νέο χαρτονόμισμα των δέκα λιρών της Τράπεζας της Αγγλίας με την εικόνα της. Η γυναίκα που είχε πουλήσει τα δικαιώματα της Περηφάνιας και προκατάληψης για 110 λίρες έγινε πρόσωπο ενός αντικειμένου που περνά καθημερινά από χέρι σε χέρι. ^[40][8]

Η απόσταση ανάμεσα στην πρώτη σελίδα τίτλου με την ένδειξη «By a Lady» και στη δημόσια αυτή αναγνώριση είναι εντυπωσιακή. Στο μεταξύ, τα έργα της μεταφράστηκαν, διασκευάστηκαν και απέκτησαν αναγνωστικές κοινότητες που επιστρέφουν στα ίδια βιβλία με διαφορετικά ερωτήματα. Η δημοφιλία τους δεν εξαλείφει τις δυσκολίες τους: η κοινωνική σάτιρα, οι άνισες ευκαιρίες και η αμφισβήτηση της εύκολης κρίσης εξακολουθούν να απαιτούν προσεκτική ανάγνωση.

Οι βασικοί σταθμοί της ζωής και του έργου της

Η δημιουργός πίσω από τον μύθο

Η Τζέιν Όστεν έζησε με περιορισμένη οικονομική αυτονομία, εργάστηκε επί χρόνια πριν δημοσιευθεί και δεν απέκτησε τη δημόσια αναγνωρισιμότητα που συνοδεύει σήμερα το όνομά της. Η διαδρομή της δεν ήταν αδιάκοπη άνοδος. Περιλάμβανε αναμονή, μετακινήσεις, οικογενειακές απώλειες, επαναδιαπραγμάτευση κειμένων και προσεκτικούς οικονομικούς υπολογισμούς. ^[4]

Από αυτή τη ζωή προέκυψαν βιβλία που εξακολουθούν να ενδιαφέρουν επειδή δεν χαρίζονται στην ανθρώπινη επιθυμία να θεωρεί τον εαυτό της διορατικό και δίκαιο. Οι χαρακτήρες της ερωτεύονται, αλλά και αυτοδικαιολογούνται. Έχουν ανάγκη από αγάπη, κατοικία, εισόδημα και κοινωνική αποδοχή. Το ένα δεν ακυρώνει το άλλο. Η ακρίβεια της παρατήρησής της επιτρέπει σε αυτές τις ανάγκες να συνυπάρχουν στην ίδια σκηνή.

Η ασθένεια έκοψε αυτή τη δημιουργική πορεία στα 41 της χρόνια. Δεν ξέρουμε ποια ακριβώς ήταν. Ξέρουμε ότι μέχρι πολύ κοντά στο τέλος η Όστεν συνέχιζε να γράφει, να αναθεωρεί και να σατιρίζει. Το ανοιχτό ερώτημα του θανάτου της δεν χρειάζεται μια επινοημένη λύση για να γίνει η ιστορία της συγκλονιστική. Αρκούν τα σωζόμενα γραπτά: η καθαρή ματιά μιας δημιουργού και η επιστολή μιας αδελφής που έμεινε δίπλα της ως το ξημέρωμα. ^[13][17][18]