Ο θάνατος της Τζία Καράντζι (Gia Carangi) ήρθε στις 18 Νοεμβρίου 1986, στο Hahnemann University Hospital της Φιλαδέλφειας. Ήταν 26 ετών και πέθανε από επιπλοκές του AIDS. Τον Απρίλιο του 1982, τέσσερα χρόνια και επτά μήνες νωρίτερα, ήταν ακόμα στο εξώφυλλο της αμερικανικής Cosmopolitan. Η εικόνα που έχει επικρατήσει είναι ότι ο κόσμος της μόδας την ξέχασε. Οι πηγές δείχνουν κάτι πιο σύνθετο: ο θάνατός της σχεδόν δεν έγινε γνωστός. Εδώ ξεχωρίζουμε τι ξέρουμε, πού διαφωνούν οι πηγές και τι μένει ανοιχτό.

Το άρθρο αναφέρεται σε εθισμό στην ηρωίνη και σε AIDS. Δεν περιγράφει τρόπους χρήσης. Στο τέλος υπάρχουν γραμμές βοήθειας και πληροφορίες για δωρεάν τεστ HIV.

Ο θάνατος της Τζία Καράντζι: τι λένε οι πηγές

Η Gia Marie Carangi γεννήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 1960 στη Φιλαδέλφεια και πέθανε εκεί στις 18 Νοεμβρίου 1986 (Wikipedia, Find a Grave). Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι πέθανε στο Hahnemann Hospital «από επιπλοκές του AIDS», με παραπομπή στη βιογραφία του Stephen Fried (Thing of Beauty) και στο άρθρο του Paul Vallely στο The Independent. Ο ίδιος ο Fried, στο Philadelphia Magazine, γράφει ότι πέθανε «από πολλαπλές ασθένειες που σχετίζονταν με το AIDS» (Philadelphia Magazine).

Η ιταλική και η ισπανική Wikipedia δίνουν και ώρα, γύρω στις 10 το πρωί (it.wikipedia, es.wikipedia). Για την ώρα υπάρχει αντίθετη μαρτυρία, που θα δούμε παρακάτω. Το Kirkus, στην κριτική του για το βιβλίο του Fried το 1993, γράφει απλώς ότι πέθανε από AIDS το 1986 (Kirkus Reviews).

Από το εξώφυλλο στον εθισμό, 1977–1983

Η Carangi ήρθε στη Νέα Υόρκη στα 17 της και υπέγραψε με τη Wilhelmina Models. Ως το τέλος του 1978 ήταν ήδη καθιερωμένη, και η Vogue περιέγραψε την άνοδό της ως «μετεωρική». Κατά την αγγλική Wikipedia, τα εξώφυλλά της ήταν η βρετανική Vogue (Απρίλιος 1979), η Vogue Paris (Απρίλιος 1979 και Αύγουστος 1980), η αμερικανική Vogue (Αύγουστος 1980), η Vogue Italia (Φεβρουάριος 1981) και αρκετά τεύχη της Cosmopolitan από το 1979 ως το 1982 (Wikipedia).

Η Wilhelmina Cooper, που ήταν ατζέντισσα, μέντορας και φίλη της, πέθανε από καρκίνο των πνευμόνων τον Μάρτιο του 1980. Μετά από αυτό, γράφει η Wikipedia, η χρήση ουσιών αυξήθηκε και έγινε εθισμός στην ηρωίνη. Κατά την ίδια πηγή, σημάδια από βελόνες φαίνονταν ακόμα σε φωτογραφίες της Vogue του Νοεμβρίου 1980, παρά το ρετούς. Τον ίδιο μήνα έφυγε από τη Wilhelmina και υπέγραψε με τη Ford, που τη διέγραψε μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Τον Φεβρουάριο του 1981 γύρισε στη Φιλαδέλφεια για αποτοξίνωση 21 ημερών και υποτροπίασε. Στα τέλη του 1981 υπέγραψε με την Elite. Το τελευταίο της εξώφυλλο σε αμερικανικό περιοδικό ήταν η Cosmopolitan του Απριλίου 1982, φωτογραφημένη από τον Francesco Scavullo. Η τελευταία της δουλειά, για την Otto GmbH στην Τυνησία, τελείωσε νωρίς: την έστειλαν πίσω επειδή έκανε χρήση ηρωίνης. Στις αρχές του 1983 έφυγε από τη Νέα Υόρκη για τελευταία φορά (Wikipedia).

Οι φωτογράφοι και οι καμπάνιες της

Η Wikipedia γράφει ότι οι αγαπημένοι της φωτογράφοι ήταν οι Chris von Wangenheim, Francesco Scavullo, Arthur Elgort, Richard Avedon και Denis Piel, και ότι μπορούσε να διαλέγει ανάμεσα σε αρκετούς, με πιο γνωστό τον Scavullo. Η πρώτη μεγάλη της φωτογράφιση, που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 1978, ήταν με τον von Wangenheim (Wikipedia).

Από τις καμπάνιες της η Wikipedia αναφέρει τις Armani, André Laug, Christian Dior, Versace και Yves Saint Laurent. Τη διαφήμιση της Versace φωτογράφισε ο Avedon. Το 1980 εμφανίστηκε σε διαφήμιση της Maybelline για κραγιόν και στο βίντεο του «Atomic» των Blondie (Wikipedia).

1984–1985: ένα διάλειμμα νηφαλιότητας

Τον Δεκέμβριο του 1984 μπήκε σε εντατικό πρόγραμμα απεξάρτησης στο Eagleville Hospital. Κατά την αγγλική Wikipedia έμεινε νηφάλια περίπου επτά μήνες και δούλεψε σε κατάστημα ρούχων, ως ταμίας και στην καφετέρια ενός οίκου ευγηρίας. Η ίδια πηγή τοποθετεί την υποτροπή στα τέλη του 1985 (Wikipedia). Είναι η περίοδος που προηγείται της διάγνωσης, και εκεί οι πηγές αρχίζουν να διαφωνούν.

Η διάγνωση: Δεκέμβριος 1985 ή Ιούνιος 1986;

Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι τον Δεκέμβριο του 1985 έγινε δεκτή στο Warminster General Hospital της Πενσυλβάνια με αμφοτερόπλευρη πνευμονία και λίγες μέρες μετά διαγνώστηκε με AIDS-related complex (ARC), με παραπομπή στη βιογραφία του Fried (σσ. 360–361). Το ίδιο έτος δίνουν και το in.gr (Δεκέμβριος 1985) και το People, που παραπέμπει στο Dazed (in.gr, 01/12/2022, People, 31/01/2023).

Άλλες πηγές λένε άλλα. Η ιταλική Wikipedia βάζει την εισαγωγή στο Warminster τον Ιούνιο του 1986, η γερμανική την άνοιξη του 1986 σε κλινική στο Norristown, ενώ η ισπανική και η γαλλική αναφέρουν επίσης το Norristown (it, de, es, fr). Το δεύτερο μέρος του άρθρου του Fried στο Philadelphia Magazine δίνει χρονικό σημείο: η διάγνωση ARC έγινε «μόλις λίγες μέρες» μετά τον θάνατο του σχεδιαστή Perry Ellis στις 30 Μαΐου, και η Carangi έζησε ακόμα περίπου έξι μήνες (Philadelphia Magazine, μέρος 2). Αυτό ταιριάζει με τον Ιούνιο του 1986, και ακολουθώ αυτή την ανάγνωση, αλλά τη σημειώνω ως αμφισβητούμενη.

Ο όρος ARC δείχνει πόσο νωρίς στην ιστορία της επιδημίας βρισκόμαστε. Ήταν μια πρώιμη μορφή της νόσου, με πυρετό, απώλεια βάρους, διάρροια, λοιμώξεις και διογκωμένους λεμφαδένες, και οι γιατροί έπαψαν να τον χρησιμοποιούν γύρω στο 2000 (Wikipedia, AIDS-related complex). Η ονομασία HIV για τον ιό προτάθηκε σε επιστολή στο Nature μέχρι τον Μάιο του 1986, μετά από χρόνια διαφωνιών ανάμεσα στους ερευνητές για το όνομα (National Library of Medicine).

Οι τελευταίοι μήνες: από το σπίτι της μητέρας στο Hahnemann

Κατά τον Fried, ο πατριός της δεν την άφησε στην αρχή να μείνει στο σπίτι, αλλά μετά υποχώρησε. Εκείνο το καλοκαίρι διάβαζε φιλοσοφία και Βίβλο, έβλεπε τη σύντροφό της με διαλείμματα και περνούσε χρόνο με τον φίλο της Rob Fay. Τον Αύγουστο πέθανε από AIDS ο μακιγιέρ Way Bandy. Η Carangi έγραψε «Ο φίλος μου ο Way πέθανε σήμερα», και ο Fay θυμάται ότι στεναχωρήθηκε επειδή «δεν της τηλεφώνησε κανείς» (Philadelphia Magazine, μέρος 2).

Τον Οκτώβριο μπήκε στο Hahnemann με πολλαπλά συμπτώματα του AIDS. Η αγγλική Wikipedia δίνει ως ημερομηνία εισαγωγής τις 18 Οκτωβρίου 1986 (παραπέμπει στον Fried, σ. 381). Η μητέρα της, Kathleen, ανέλαβε τον έλεγχο των επισκέψεων και της θεραπείας και αποφάσισε ότι μόνο οι στενότεροι συγγενείς θα μάθαιναν τη διάγνωση. Η ίδια είπε στον Fried ότι «κάθε όργανο» του σώματός της είχε πάψει να λειτουργεί και ότι η Gia ήταν σε αναπνευστήρα περίπου έναν μήνα. Θυμήθηκε επίσης ότι η κόρη της «δεν ήθελε να πεθάνει» και ήθελε μόνο να βγει από τον αναπνευστήρα, για να γυρίσει σπίτι και να πάει στη Disneyland (Philadelphia Magazine, μέρος 2).

Στις τελευταίες μέρες υπήρχε διαφωνία για το ποιος επιτρεπόταν να τη δει. Η Kathleen είπε ότι η Gia ζήτησε να μη μπει η σύντροφός της (που στο κείμενο του Fried εμφανίζεται με ψευδώνυμο), ενώ ο Rob Fay υποστήριξε ότι η Gia ήθελε να τη δει. Ο Fay δεν είχε πρόσβαση στο δωμάτιο την τελευταία εβδομάδα (Philadelphia Magazine, μέρος 2).

18 Νοεμβρίου 1986

Η Carangi πέθανε στο Hahnemann, σε ηλικία 26 ετών. Το νοσοκομείο βρισκόταν στο 230 N. Broad Street, στο κέντρο της Φιλαδέλφειας. Ιδρύθηκε το 1885 και το 2019 ο ιδιοκτήτης του ανακοίνωσε ότι θα κλείσει εξαιτίας οικονομικών ζημιών, περίπου 3 εκατομμύρια δολάρια τον μήνα (Wikipedia, Hahnemann University Hospital).

Νοσηλευόταν εκεί από τις 18 Οκτωβρίου, δηλαδή έναν μήνα. Ως πιθανή οδό μόλυνσης η αγγλική Wikipedia αναφέρει μολυσμένη βελόνα, χωρίς να το παρουσιάζει ως βέβαιο. Η διάγνωση ήταν ARC και ο θάνατος αποδίδεται σε επιπλοκές του AIDS.

Η κηδεία και ο τάφος

Η κηδεία έγινε στις 23 Νοεμβρίου 1986 σε ένα μικρό γραφείο τελετών της Φιλαδέλφειας (Wikipedia). Η ισπανική Wikipedia γράφει ότι παρευρέθηκαν μόνο συγγενείς και ότι στενοί φίλοι έμειναν μακριά, διαμαρτυρόμενοι για τη μυστικότητα και τους περιορισμούς που είχε βάλει η μητέρα στις επισκέψεις (es.wikipedia).

Ως τόπος ταφής αναφέρεται το Sunset Memorial Park, στο Lower Southampton Township της κομητείας Bucks, στην Πενσυλβάνια (τμήμα M, οικόπεδο 202, τάφος 4), κατά το Find a Grave. Η φωτογραφία του μνήματος δείχνει πλάκα με την επιγραφή «Gia M. Carangi, Beloved Daughter, 1960–1986» και κάτω δεξιά μια μικρή ένδειξη που μοιάζει με «M 202 4». Ταιριάζει με το τμήμα, το οικόπεδο και τον τάφο του Find a Grave, αλλά η εικόνα δεν δείχνει το νεκροταφείο, οπότε η ταφή στο Sunset Memorial Park στηρίζεται ακόμα σε μία πηγή και το Find a Grave συντάσσεται από χρήστες.

Ξεχασμένη από τον κόσμο της μόδας; Τι αληθεύει

Η φράση «την ξέχασε η μόδα» έχει μια βάση, αλλά η εικόνα είναι πιο σύνθετη.

• Στην κηδεία δεν πήγε κανείς από τη μόδα. Το γράφει η αγγλική Wikipedia, με παραπομπή στο περιοδικό Diva (Wikipedia).
• Πολλοί δεν είχαν μάθει ότι πέθανε. Η ιταλική Wikipedia, που στηρίζεται στον Fried, γράφει ότι λίγοι ήξεραν τον θάνατό της για μήνες. Το in.gr γράφει ότι η μόδα δεν ήξερε τίποτα εκείνη την ώρα (it.wikipedia, in.gr).
• Ο θάνατος δεν έγινε είδηση. Το Billy Penn (WHYY) βρήκε μόνο δύο συνηθισμένες αγγελίες θανάτου, μία στην Inquirer και μία στην Press of Atlantic City (Billy Penn, 16/04/2023).
• Η οικογένεια κράτησε τη διάγνωση κλειστή. Η μητέρα αποφάσισε ότι μόνο οι στενοί συγγενείς θα ενημερώνονταν (Philadelphia Magazine).
• Όταν το έμαθαν, κάποιοι στεναχωρήθηκαν. Ο φωτογράφος Francesco Scavullo είπε ότι «ήμασταν όλοι υστερικοί, κλαίγαμε, την ημέρα που μάθαμε ότι πέθανε» (μετάφραση δική μου). Εβδομάδες μετά τον θάνατο έστειλε Mass card (Philadelphia Magazine, Wikipedia).
• Η βοήθεια έλειψε και πριν από τον θάνατο. Η πρώην σύντροφός της, όπως την παραθέτει το The AIDS Monument από το The Independent, είπε ότι «οι άνθρωποι ενδιαφέρονταν περισσότερο να κρύψουν τα σημάδια παρά να τη βοηθήσουν» (The AIDS Monument).

Η Carangi δεν χάθηκε όμως από τη δημόσια μνήμη. Η μόδα δεν ήταν παρούσα στο τέλος της, αλλά η ιστορία της έγινε γνωστή λίγα χρόνια αργότερα.

Πώς έγινε γνωστή η ιστορία της

Το πρώτο μεγάλο κείμενο ήταν το προφίλ του Stephen Fried στο Philadelphia Magazine, που δημοσιεύτηκε το 1988 (Philadelphia Magazine). Το 1993 ακολούθησε το βιβλίο του, Thing of Beauty, με κριτική του Kirkus τον Φεβρουάριο εκείνης της χρονιάς (Kirkus).

Στις 13 Απριλίου 1993, το πρωτοσέλιδο της Philadelphia Daily News είχε τον τίτλο «The Tragedy of Supermodel Gia» και παρουσίαζε το πρώτο μέρος αποσπασμάτων από το νέο βιβλίο, στη σελίδα 39. Η φωτογραφία του πρωτοσέλιδου υπογράφεται από τον Maurice Tannenbaum, τον φωτογράφο που κατά το 6abc την είχε φωτογραφίσει πρώτος (Billy Penn, 6abc).

Στη δεκαετία του 1990 ήρθε και η ταινία: το Gia του Michael Cristofer προβλήθηκε στο HBO στις 31 Ιανουαρίου 1998, με την Angelina Jolie στον ρόλο της Carangi και τη Mila Kunis ως νεαρή Gia (Wikipedia, Gia (film)). Η Jolie είπε ότι στην αρχή «μισούσε» την Carangi και ότι ήθελε οι θεατές «να ταυτιστούν με τη Gia» (People, 31/01/2023). Σύμφωνα με την Wikipedia, η Jolie κέρδισε Χρυσή Σφαίρα και βραβείο SAG γι αυτόν τον ρόλο.

Το ντοκιμαντέρ The Self-Destruction of Gia, σε σκηνοθεσία J.J. Martin, προβλήθηκε στο Tribeca Film Festival το 2003 και διαρκεί 80 λεπτά. Περιλαμβάνει συνεντεύξεις με τον Scavullo, τη Diane von Fürstenberg και τη Vera Wang (Wikipedia). Ένα νέο ντοκιμαντέρ, το Gia – The Shadow of Beauty της Rosita Larocca, με εκτελεστική παραγωγό την Asia Argento, παρουσιάστηκε σε επενδυτές στο Marché du Film των Καννών τον Μάιο του 2026 και η χρηματοδότησή του ήταν ακόμα ανοιχτή (Protothema, 17/05/2026).

Τι δεν είναι σαφές

• Πότε έγινε η διάγνωση. Δεκέμβριος 1985 (αγγλική Wikipedia, in.gr, People) ή Ιούνιος 1986 (ιταλική Wikipedia, σε συνδυασμό με τον Fried στο Philadelphia Magazine).
• Σε ποιο νοσοκομείο. Warminster General (αγγλική και ιταλική Wikipedia) ή Norristown (ισπανική, γερμανική, γαλλική).
• Η ώρα του θανάτου. Γύρω στις 10 το πρωί κατά την ιταλική και την ισπανική Wikipedia. Ένα ερασιτεχνικό ιστορικό της Φιλαδέλφειας, το Gia Carangi Lived Here, γράφει ότι η μητέρα της και η ανιψιά της Michelle πήγαν το πρωί στο δικαστήριο για θέμα κηδεμονίας και μετά στο νοσοκομείο. Δεν ξέρω ποια πηγή είναι σωστή (Gia Carangi Lived Here).
• Πώς μολύνθηκε. Η βελόνα αναφέρεται ως πιθανότητα, όχι ως τεκμηριωμένο γεγονός.
• Ο τάφος. Η επιγραφή επιβεβαιώνεται από φωτογραφία του μνήματος, το νεκροταφείο όμως μόνο από το Find a Grave.
• Πόσοι πήγαν στην κηδεία. Η ισπανική Wikipedia λέει μόνο συγγενείς. Οι υπόλοιπες πηγές λένε μόνο ότι δεν πήγε κανείς από τη μόδα.

Τρεις παρανοήσεις

«Πέθανε άστεγη και μόνη». Το The List παραθέτει τον Fried (από δηλώσεις του το 1993) να λέει ότι πέθανε «άστεγη, τον Νοέμβριο του 1986» (The List). Αυτό δεν συμβαδίζει με το δικό του άρθρο στο Philadelphia Magazine, όπου το καλοκαίρι έμενε στο σπίτι της μητέρας της και στο τέλος νοσηλευόταν στο Hahnemann με τη μητέρα δίπλα της.

«Η πρώτη διάσημη γυναίκα που πέθανε από AIDS». Έτσι την παρουσιάζει το The AIDS Monument, ενώ το 6abc γράφει «μία από τις πρώτες» (The AIDS Monument, 6abc). Δεν βρήκα πηγή που να το τεκμηριώνει, για αυτό προτιμώ το «μία από τις πρώτες».

«Τη σκότωσε η ηρωίνη». Η ηρωίνη ήταν η πιθανή οδός μόλυνσης. Ως αιτία θανάτου όλες οι πηγές που έλεγξα αναφέρουν το AIDS και τις επιπλοκές του.

Λιγότερο γνωστά στοιχεία

• Τέσσερις μήνες πριν από το πρώτο φάρμακο. Ο FDA ενέκρινε τη ζιντοβουδίνη (AZT) στις 19 Μαρτίου 1987, τέσσερις μήνες μετά τον θάνατό της. Κόστιζε περίπου 8.000 δολάρια τον χρόνο και η δοκιμή που οδήγησε στην έγκριση σταμάτησε νωρίς, επειδή όσοι έπαιρναν το φάρμακο πήγαιναν πολύ καλύτερα (POZ).
• «Baby Gia». Η Cindy Crawford, που έγινε διάσημη το 1986, έπαιρνε αυτό το παρατσούκλι λόγω της ομοιότητάς τους (Wikipedia). Η ιστορία της Carangi στο The AIDS Monument είναι ηχογραφημένη από την Crawford (The AIDS Monument).
• Το Quilt. Η Wikipedia γράφει ότι τιμάται σε τρία τμήματα του AIDS Memorial Quilt, με αριθμούς 5949, 3505 και 4113.
• Η Sandy Linter. Η μακιγιέρ που είχε σχέση μαζί της λέει ότι την είδε για τελευταία φορά γύρω στο 1983 ή 1984 και ότι έμαθε αργότερα για το AIDS (in.gr, 18/11/2024).

Χρονολόγιο

• 29/01/1960: Γεννιέται στη Φιλαδέλφεια.
• Μάρτιος 1980: Πεθαίνει η Wilhelmina Cooper.
• Νοέμβριος 1980: Φεύγει από τη Wilhelmina και υπογράφει με τη Ford, που τη διαγράφει σε λίγες εβδομάδες.
• Φεβρουάριος 1981: Επιστρέφει στη Φιλαδέλφεια για αποτοξίνωση.
• Απρίλιος 1982: Το τελευταίο της εξώφυλλο σε αμερικανικό περιοδικό, η Cosmopolitan.
• Αρχές 1983: Φεύγει για τελευταία φορά από τη Νέα Υόρκη.
• Δεκέμβριος 1984: Μπαίνει στο Eagleville Hospital.
• Δεκέμβριος 1985 ή Ιούνιος 1986: Η διάγνωση ARC (αμφισβητείται).
• 30/05/1986: Πεθαίνει ο Perry Ellis, χρονικό σημείο για τη διάγνωση κατά τον Fried.
• Αύγουστος 1986: Πεθαίνει ο Way Bandy.
• 18/10/1986: Εισάγεται στο Hahnemann.
• 18/11/1986: Πεθαίνει, στα 26 της.
• 23/11/1986: Η κηδεία.
• 19/03/1987: Ο FDA εγκρίνει το AZT.
• 1988: Το προφίλ του Fried στο Philadelphia Magazine.
• 1993: Εκδίδεται το Thing of Beauty.
• 31/01/1998: Το Gia στο HBO.
• 2003: Το ντοκιμαντέρ The Self-Destruction of Gia.

Αν χρειάζεσαι βοήθεια

Αν σε απασχολεί κάποια εξάρτηση, η Γραμμή βοήθειας για τις εξαρτήσεις είναι το 1145, σύμφωνα με την ιστοσελίδα του ΚΕΘΕΑ. Σε άμεσο κίνδυνο καλείς το 112.

Για δωρεάν και ανώνυμο τεστ HIV, ο ΕΟΔΥ προσφέρει εξετάσεις με ραντεβού στα γραφεία σεξουαλικής υγείας του. Στην Αθήνα, το Πολυϊατρείο του ΕΟΔΥ στην Πειραιώς 3 απαντά στο 210 8813615 (Alfavita, 19/12/2025).

Για παρόμοιες ιστορίες δες τους τραγικούς θανάτους, τις τελευταίες στιγμές διάσημων, τους διάσημους που πέθαναν και τους τάφους διάσημων.

Συχνές ερωτήσεις