Ο θάνατος του Τέσλα έγινε τη νύχτα της 7ης Ιανουαρίου 1943, στο δωμάτιο 3327 του ξενοδοχείου New Yorker στη Νέα Υόρκη. Τον βρήκε νεκρό καμαριέρα την επόμενη μέρα, χωρίς κανέναν δίπλα του. Δύο μέρες αργότερα, επειδή η χώρα ήταν σε πόλεμο, κρατικοί υπάλληλοι πήραν τα χαρτιά του.

Ο Νίκολα Τέσλα πριν από το New Yorker

Ο Nikola Tesla ανήκει στις μεγάλες προσωπικότητες της ιστορίας της τεχνολογίας, και ο θάνατος του Τέσλα έγινε μέσα στον πόλεμο, όταν τα πρωτοσέλιδα ήταν αλλού. Γεννήθηκε στις 10 Ιουλίου 1856 στο Smiljan, τότε στα Στρατιωτικά Σύνορα της Αυστριακής Αυτοκρατορίας και σήμερα στην Κροατία, σε οικογένεια Σέρβων, σύμφωνα με τη Wikipedia. Η Britannica δίνει 9 ή 10 Ιουλίου. Έφτασε στη Νέα Υόρκη το 1884. Η New York Herald Tribune του 1943 γράφει ότι είχε τότε τέσσερα σεντς στην τσέπη, και ότι πριν δουλέψει με τον Edison έσκαβε χαντάκια για δύο δολάρια τη μέρα.

Η επιτυχία του με τους εναλλασσόμενους κινητήρες δεν του έδωσε σταθερή οικονομική ασφάλεια. Η έρευνά του ήταν ακριβή και χωρίς άμεσο εμπορικό αποτέλεσμα, και το History Today γράφει ότι έμεινε βαθιά χρεωμένος. Ο J. P. Morgan τον είχε στηρίξει, αλλά η στήριξη τελείωσε με τον θάνατο του Morgan το 1913, κατά την ίδια εφημερίδα. Το 1931, στα 75 του, ο Tesla βγήκε στο εξώφυλλο του Time.

Ζούσε σε ξενοδοχεία. Από το 1900 έμενε στο Waldorf-Astoria, όπου έφτιαξε μεγάλο λογαριασμό. Το 1922 πήγε στο St. Regis και το 1923 τον έδιωξαν, για απλήρωτους λογαριασμούς και παράπονα για τα περιστέρια. Έφυγε αναγκαστικά από το Hotel Pennsylvania το 1930 και από το Hotel Governor Clinton το 1934, γράφει η Wikipedia. Στο New Yorker ήρθε μετά από αυτή τη σειρά εξώσεων και αναγκαστικών αποχωρήσεων.

Η συμφωνία με τη Westinghouse και η μετακόμιση στο New Yorker

Στις 2 Ιανουαρίου 1934 έγινε συμβιβασμός με τη Westinghouse. Η εταιρεία θα του πλήρωνε 125 δολάρια τον μήνα και θα κάλυπτε το νοίκι του, σύμφωνα με το Tesla Universe και τη Wikipedia. Το ποσό αντιστοιχεί σε περίπου 3.010 δολάρια του 2025, κατά τη Wikipedia. Η ίδια γράφει ότι η πληρωμή ονομάστηκε «αμοιβή συμβούλου», για να μη νιώσει ο Tesla ότι δέχεται φιλανθρωπία, και ότι κατά ορισμένες πηγές η εταιρεία ανησυχούσε για την κακή δημοσιότητα από τη φτώχεια του.

Ο Tesla μετακόμισε στο New Yorker λίγο μετά. Το IEEE Spectrum δίνει το 1933, οι άλλες πηγές που βρήκα λένε 1934. Το ξενοδοχείο, στην Eighth Avenue 481, ανάμεσα στις οδούς 34 και 35, είχε ανοίξει επίσημα στις 2 Ιανουαρίου 1930. Είχε 42 ορόφους και αρχικά 2.503 δωμάτια, ήταν το μεγαλύτερο της πόλης και το δεύτερο του κόσμου μετά το Stevens του Σικάγου, και σχεδιάστηκε από τους Sugarman & Berger σε στυλ Art Deco, κατά τη Wikipedia.

Σήμερα το ξενοδοχείο λειτουργεί ακόμη, με 1.083 δωμάτια. Ανήκει στην Unification Church από το 1976. Όταν έγινε η εγκατάσταση του Tesla, το κτίριο ήταν μόλις τεσσάρων ετών, σημειώνει το Tesla Universe.

Δωμάτιο 3327: η καθημερινότητα στον 33ο όροφο

Ο Tesla έμενε στο δωμάτιο 3327. Το IEEE Spectrum γράφει ότι χρησιμοποιούσε μαζί τα δωμάτια 3327 και 3328 σαν σουίτα, ενώ το Tesla Universe μιλά για δύο αρχικά δωμάτια. Η Herald Tribune του 1943 τον περιγράφει να ζει σε «σουίτα» του ξενοδοχείου επί περισσότερα από δέκα χρόνια. Δεν βρήκα επιβεβαιωμένο το ακριβές εμβαδόν ή τη διάταξη.

Η πλάκα στην πόρτα του δωματίου έχει τον τίτλο «The Nikola Tesla Room» και γράφει ότι ο Tesla κατέλαβε το δωμάτιο «από το 1933 έως το 1943». Η χρονολογία 1933 συμφωνεί με το IEEE Spectrum, ενώ οι άλλες πηγές που βρήκα δίνουν 1934. Δεν βρήκα πότε τοποθετήθηκε η πλάκα.

Κάθε χρόνο, στα γενέθλιά του, καλούσε δημοσιογράφους στο δωμάτιο και μιλούσε για μελλοντικές εφευρέσεις, γράφει το Tesla Universe. Το 1937, στο New Yorker, έλαβε το Τάγμα του Λευκού Λέοντα από τον πρέσβη της Τσεχοσλοβακίας και ένα μετάλλιο από τον πρέσβη της Γιουγκοσλαβίας, κατά τη Wikipedia. Στη συνάντηση του 1940 χρησιμοποίησε, όπως γράφει η ίδια πηγή, την ονομασία «Teleforce» για το υποθετικό όπλο του.

Τάιζε περιστέρια από το παράθυρο και περνούσε ώρες με περιστέρια στο Bryant Park, κοντά στο ξενοδοχείο, κατά το IEEE Spectrum. Το Tesla Universe γράφει ότι τα άφηνε και μέσα στα δωμάτιά του· αυτό, μαζί με τις απλήρωτες οφειλές, είχε οδηγήσει σε εξώσεις από άλλα ξενοδοχεία.

Το φθινόπωρο του 1937 τον χτύπησε ταξί κοντά στο New Yorker. Έσπασε τρία πλευρά, αρνήθηκε να δει γιατρό και δεν συνήλθε ποτέ πλήρως, γράφει η Wikipedia. Η Herald Tribune λέει ότι είχε κακή υγεία για περίπου δύο χρόνια πριν πεθάνει και ότι σπάνια έβλεπε επισκέπτες.

Η πλάκα στο ξενοδοχείο γράφει, κατά το IEEE Spectrum, ότι εκεί πέθανε «στις 7 Ιανουαρίου 1943, σε ηλικία 87 ετών». Ο Tesla ήταν όμως 86, αφού γεννήθηκε το 1856, και την ηλικία των 87 την έγραψαν και άλλα κείμενα της εποχής (δες παρακάτω).

Πόσο φτωχός ήταν στα τελευταία χρόνια

Ο θάνατος του Τέσλα συνοδεύεται σχεδόν πάντα από τη λέξη «ένδεια», και αυτή θέλει διευκρίνιση. Ο Tesla δεν ζούσε στον δρόμο. Είχε στέγη, γιατί το νοίκι το κάλυπτε η Westinghouse, και είχε τα 125 δολάρια τον μήνα. Δεν είχε όμως εργαστήριο. Το IEEE Spectrum γράφει ότι δεν μπορούσε πια να συντηρήσει εργαστήριο μετά την αποτυχία του έργου που είχε στηρίξει ο Morgan, και ότι συνέχιζε ιδιωτικά πειράματα στο ξενοδοχείο.

Τα κείμενα που τον περιγράφουν είναι σκληρά. Στο μήνυμα που διάβασε στο ραδιόφωνο ο δήμαρχος La Guardia, κατά το κείμενο που αναδημοσιεύει το eserbia.org, ο Tesla «πέθανε φτωχός». Ο David J. Kent, συγγραφέας βιογραφίας του Tesla, γράφει στο ιστολόγιό του ότι έζησε στη φτώχεια τα τελευταία δέκα χρόνια. Το naftemporiki.gr γράφει ότι δεν είχε καμία περιουσία όταν πέθανε.

Για τα χρέη τα σταθερά στοιχεία είναι λίγα. Κατά ένα γράμμα που αποδίδεται στον John G. Trump και μεταγράφεται στα έγγραφα του φακέλου του FBI, το Hotel Governor Clinton ζητούσε 400 δολάρια από τον Tesla, ο οποίος είχε αφήσει στη θυρίδα του ξενοδοχείου ένα κουτί που το χαρακτήριζε «μυστικό όπλο». Άλλα άρθρα δίνουν ποσά όπως 20.000 δολάρια, χωρίς παραπομπή σε έγγραφο, και δεν τα υιοθετώ.

Ο θάνατος του Τέσλα: 5 έως 8 Ιανουαρίου 1943

Στις 5 Ιανουαρίου 1943 ο Tesla κρέμασε στην πόρτα του την πινακίδα «Do Not Disturb», κατά το Tesla Universe. Τη νύχτα της 7ης Ιανουαρίου πέθανε μόνος στο δωμάτιο. Ο βοηθός ιατροδικαστής H. W. Wembly υπολόγισε την ώρα θανάτου στις 22:30 και έκρινε ότι η αιτία ήταν στεφανιαία θρόμβωση, χωρίς ύποπτες συνθήκες, γράφει η ίδια πηγή.

Ο θάνατος του Τέσλα ανακαλύφθηκε την επόμενη μέρα. Στις 8 Ιανουαρίου η καμαριέρα Alice Monaghan μπήκε στο δωμάτιο παρά την πινακίδα και τον βρήκε νεκρό στο κρεβάτι, κατά το Tesla Universe. Η Wikipedia γράφει ότι η καμαριέρα μπήκε τρεις μέρες μετά την τοποθέτηση της πινακίδας, χωρίς να δίνει όνομα. Το σώμα μεταφέρθηκε στο γραφείο τελετών Frank E. Campbell, στη Madison Avenue και την 81η οδό.

Οι πηγές διαφωνούν σε λεπτομέρειες. Η Herald Tribune της 8ης Ιανουαρίου 1943 δίνει ηλικία 85 ετών και γράφει ότι τον βρήκε καμαριέρα στις 10:45 το βράδυ, ενώ ο ξενοδοχειακός γιατρός τον διαπίστωσε νεκρό. Η πλάκα του ξενοδοχείου και το μήνυμα του La Guardia γράφουν 87. Το Science History Institute δίνει ως ημερομηνία θανάτου την 8η Ιανουαρίου. Ο Kent γράφει ότι ο ιατροδικαστής απέδωσε τον θάνατο σε «φυσικά αίτια λόγω γήρατος». Εδώ ακολουθώ το Tesla Universe και τη Wikipedia, που συμφωνούν στη νύχτα της 7ης και στη στεφανιαία θρόμβωση.

Το χρηματοκιβώτιο του δωματίου 3327

Την ίδια μέρα, 8 Ιανουαρίου, μπήκαν στο δωμάτιο ο ανιψιός του Tesla, Sava Kosanović, ο George Clark και ο Kenneth Swezey, δημοσιογράφος που είχε οργανώσει τον εορτασμό των 75ων γενεθλίων του Tesla. Σύμφωνα με ένα υπόμνημα του FBI για εκείνες τις ημέρες, άνοιξαν το χρηματοκιβώτιο με τη βοήθεια κλειδαρά. Ο Swezey πήρε ένα βιβλίο με ευχές γενεθλίων και ο Kosanović τρεις φωτογραφίες, και το χρηματοκιβώτιο κλειδώθηκε ξανά με συνδυασμό που ήξερε μόνο ο Kosanović.

Ο Kosanović ήταν γιος της μικρότερης αδελφής του Tesla, της Marica, Σέρβος πολιτικός και διπλωμάτης, και τότε μέλος της γιουγκοσλαβικής κυβέρνησης στην εξορία, κατά το Μουσείο Nikola Tesla. Το ίδιο μουσείο γράφει ότι αμερικανικό δικαστήριο του έδωσε την επιμέλεια της περιουσίας τον Ιανουάριο του 1943.

Το περιεχόμενο του χρηματοκιβωτίου δίνεται διαφορετικά. Το Science History Institute γράφει ότι είχε τιμητικά διπλώματα, ένα χρυσό μετάλλιο και το βιβλίο των 75ων γενεθλίων. Το Tesla Memorial Society γράφει ότι ο Tesla κρατούσε εκεί το χρυσό Μετάλλιο Edison του 1916 και ότι, όταν άνοιξε το χρηματοκιβώτιο, το μετάλλιο έλειπε. Σύμφωνα με το PBS, ο Kosanović υποψιάστηκε ότι κάποιος είχε ψάξει το δωμάτιο και ότι έλειπαν τεχνικά χαρτιά και ένα μαύρο σημειωματάριο με εκατοντάδες σελίδες, κάποιες σημειωμένες ως «Government». Δεν βρήκα έγγραφο που να επιβεβαιώνει αυτά τα τελευταία.

Το FBI και ο Alien Property Custodian: ποιος πήρε τα έγγραφα

Ο θάνατος του Τέσλα, μέσα στον πόλεμο, έκανε τα χαρτιά του ζήτημα ασφάλειας. Η κατάσχεση περιγράφεται συχνά ως έργο του FBI, αλλά τα έγγραφα δείχνουν πιο σύνθετη εικόνα.

Στο υπόμνημα του FBI του 1953 αναφέρεται ότι στις 8 Ιανουαρίου 1943 ο L. M. C. Smith είπε στον Edward Tamm του FBI ότι ανησυχούσε μήπως πράκτορες του εχθρού κατασχέσουν μπαούλα του Tesla. Επειδή το Office of Alien Property Custodian φαινόταν να κινείται, το Γραφείο δεν έκανε δικές του ερωτήσεις.

Στο υπόμνημα του FBI που συντάχθηκε στη Νέα Υόρκη αναφέρεται ότι το γραφείο του αντιπροέδρου Henry A. Wallace είπε πως η κυβέρνηση ενδιαφερόταν «ζωτικά» για τη διατήρηση των χαρτιών και ότι κανένα βήμα δεν είχε γίνει ώστε να μην πέσουν σε χέρια εχθρικά προς την πολεμική προσπάθεια των Ηνωμένων Εθνών. Ο Bloyce D. Fitzgerald, που ενημέρωσε το γραφείο, είπε ότι ο Tesla τού είχε πει πως έχει «ογδόντα μπαούλα σε διάφορα μέρη» με σχέδια και πειράματα. Μιλούσε επίσης για ένα λειτουργικό μοντέλο αξίας άνω των 10.000 δολαρίων, σε θυρίδα στο Hotel Governor Clinton.

Στις 9 Ιανουαρίου, ο Walter Gorsuch του Office of Alien Property και ο Fitzgerald πήραν από το ξενοδοχείο περίπου δύο φορτηγά με πράγματα του Tesla, κατά το ίδιο υπόμνημα. Τα μετέφεραν στην εταιρεία Manhattan Storage and Warehouse, όπου φυλάσσονταν ήδη περίπου τριάντα βαρέλια και δέματα από το 1934 περίπου. Το Tesla Universe γράφει ότι η υπηρεσία έβαλε σφραγίδα στην περιουσία.

Το FBI σκέφτηκε ακόμη και να συλλάβει τον Kosanović για διάρρηξη, γιατί είχε ανοίξει το χρηματοκιβώτιο. Η Washington πρότεινε να πάει το γραφείο της Νέας Υόρκης «διακριτικά» στον εισαγγελέα, και τελικά η ιδέα εγκαταλείφθηκε. Ο Tamm έγραψε ότι «δεν υπάρχει λόγος να ανακατευτούμε».

Στην επιστολή του 1961, που δημοσιεύει το Tesla Universe, το FBI γράφει ότι τα υλικά «δεν υπήρξαν ποτέ στη φύλαξη του FBI» και ότι δεν συμμετείχε στην εξέταση.

Το γιατί ασχολήθηκε το Office of Alien Property με την περιουσία ενός Αμερικανού πολίτη εξηγείται από τον πόλεμο. Ο Tesla ήταν πολίτης των ΗΠΑ από το 1891, κατά το inthehistory.com. Ο πιθανός κληρονόμος του όμως, ο Kosanović, δεν ήταν, και οι αρχές φοβούνταν ότι ό,τι είχε γράψει ο Tesla για όπλα μπορεί να φτάσει στον εχθρό, κατά τη Wikipedia. Το Science History Institute σημειώνει ότι η υπηρεσία πιθανότατα δεν είχε δικαιοδοσία, αφού ο Tesla ήταν πολίτης.

Ο John G. Trump εξετάζει τα χαρτιά του Τέσλα

Το Office of Alien Property ζήτησε βοήθεια από τον John G. Trump, ηλεκτρολόγο μηχανικό του MIT και μέλος της National Defense Research Committee. Γεννήθηκε στις 21 Αυγούστου 1907 στο Μπρονξ και πέθανε στις 21 Φεβρουαρίου 1985 στο Κέμπριτζ της Μασαχουσέτης, κατά τη Wikipedia. Ήταν θείος του Donald Trump και ήταν τότε 35 ετών.

Η εξέταση έγινε στην αποθήκη, στις 25 και 27 Ιανουαρίου 1943, σύμφωνα με την επιστολή του FBI του 1961. Το Science History Institute δίνει ως άφιξη του Trump στη Νέα Υόρκη την 26η Ιανουαρίου και δύο ημέρες εξέτασης, και το PBS μιλά για τριήμερη εξέταση. Παρόντες ήταν εκπρόσωποι αρκετών υπηρεσιών, αλλά όχι το FBI.

Το πόρισμα ήταν ξεκάθαρο. Οι σκέψεις και οι προσπάθειες του Tesla, έγραψε ο Trump, είχαν τουλάχιστον τα τελευταία 15 χρόνια «κυρίως υποθετικό, φιλοσοφικό και διαφημιστικό χαρακτήρα», και τα χαρτιά δεν περιείχαν νέες, ορθές και εφαρμόσιμες αρχές ή μεθόδους. Δεν υπήρχε κάτι που να «αποτελεί κίνδυνο σε εχθρικά χέρια», γράφει η Wikipedia. Σύμφωνα με το History.com, το FBI επικαλέστηκε αργότερα αυτό το πόρισμα ως απόδειξη ότι το «όπλο θανάτου» δεν υπήρχε.

Το κουτί από τη θυρίδα του Governor Clinton, που ο Tesla είχε αποκαλέσει «μυστικό όπλο», ήταν ένα κουτί αντιστάσεων, κατασκευής περίπου 45 ετών, όπως γράφει η Wikipedia. Το Science History Institute γράφει ότι περιείχε μια γέφυρα Wheatstone, δηλαδή συσκευή μέτρησης αντίστασης.

Η κηδεία: 12 Ιανουαρίου 1943

Τη νεκρική μάσκα του Tesla τη φιλοτέχνησε ο F. Moynihan στις 9 Ιανουαρίου 1943, με πρωτοβουλία του Hugo Gernsback, φίλου και υποστηρικτή του, κατά το Μουσείο Nikola Tesla. Το μουσείο έχει τέσσερα χυτά αντίγραφα. Το σώμα εκτέθηκε, αλλά, σύμφωνα με κείμενο που περιλαμβάνεται στον φάκελο του FBI, πήγαν να το δουν μόλις δώδεκα άνθρωποι, μερικοί από αυτούς δημοσιογράφοι.

Στις 10 Ιανουαρίου ο δήμαρχος Fiorello La Guardia διάβασε στο ραδιόφωνο της Νέας Υόρκης μήνυμα που είχε γράψει ο Louis Adamič, με τον βιολιστή Zlatko Baloković να παίζει μουσική υπόκρουση, σύμφωνα με το Tesla Universe. Η Wikipedia γράφει ότι το κείμενο διαβάστηκε στην κηδεία της 10ης, αλλά οι πιο λεπτομερείς πηγές που βρήκα, το Tesla Universe και το Tesla Memorial Society, δίνουν 10 Ιανουαρίου για το ραδιοφωνικό μήνυμα και 12 Ιανουαρίου για την κηδεία.

«Nikola Tesla was a great humanist, a distinguished scientific genius and a poet of science.» — Fiorello La Guardia, 10 Ιανουαρίου 1943

Η κηδεία (στο αρχείο υπάρχει ξεχωριστή κατηγορία για τις κηδείες και τελετές μνήμης) έγινε στις 12 Ιανουαρίου 1943 στον Επισκοπικό καθεδρικό St. John the Divine, με περισσότερους από 2.000 παρευρισκομένους.

Την ακολουθία άνοιξε ο επίσκοπος William T. Manning και την έκλεισε ο Dushan J. Shukletovich, προϊστάμενος της σερβικής ορθόδοξης εκκλησίας του Αγίου Σάββα, κατά το Tesla Universe. Ο Kosanović ήταν ο κύριος πενθών και ο Swezey κάθισε μαζί του στην πρώτη σειρά. Τηλεγραφήματα συλλυπητηρίων έστειλαν, ανάμεσα σε άλλους, η Eleanor Roosevelt και ο αντιπρόεδρος Wallace, γράφει το Tesla Memorial Society.

Σε σημείωμα προς τη σύζυγό του, που μεταγράφεται στο φάκελο του FBI, ο πρόεδρος Franklin D. Roosevelt έγραψε ότι «το εξέταζε», αλλά «οι εφημερίδες χθες έγραψαν ότι ο Dr Tesla πέθανε». Δεν ξέρουμε τι ακριβώς εξέταζε. Ακολούθησε δεύτερη ακολουθία στα σερβικά, στις 13 Ιανουαρίου. Το σώμα μεταφέρθηκε στο νεκροταφείο Ferncliff στο Ardsley της Νέας Υόρκης, όπου έγινε η αποτέφρωση. Το Μουσείο Nikola Tesla δίνει ως μήνα αποτέφρωσης τον Μάρτιο του 1943.

Από τη Νέα Υόρκη στο Βελιγράδι: τα έγγραφα και η τέφρα

Τα χαρτιά και τα αντικείμενα του Tesla έμειναν σφραγισμένα στην αποθήκη. Σε ένα έγγραφο του FBI, χωρίς ημερομηνία στη μεταγραφή, αναφέρονται «75 κιβώτια και μπαούλα» κάτω από σφραγίδα του Τμήματος Φορολογίας της Πολιτείας της Νέας Υόρκης, με ενοίκιο αποθήκης περίπου 15 δολάρια τον μήνα, που πλήρωνε η Charlotte Muzar ως εκπρόσωπος του Kosanović. Στις 25 Ιουλίου 1944 ο Kosanović, πριν φύγει για το Λονδίνο, πήγε στην αποθήκη και έλεγξε τα υπάρχοντα, κατά το Tesla Memorial Society.

Το 1945, ο συνταγματάρχης Holliday από το Wright Field ζήτησε από το Office of Alien Property φωτοαντίγραφα εγγράφων για έργα εθνικής άμυνας, κατά τα έγγραφα του φακέλου. Ο Lloyd L. Shaulis της υπηρεσίας απάντησε στις 11 Σεπτεμβρίου 1945 και η μεταγραφή προσθέτει ότι τα αντίγραφα «δεν επεστράφησαν ποτέ». Το PBS μιλά για πρόγραμμα με την ονομασία «Project Nick» στη βάση Patterson στο Ντέιτον, όπου στάλθηκαν αντίγραφα εγγράφων για δέσμες σωματιδίων. Τα αντίγραφα εξαφανίστηκαν και κανείς δεν ξέρει τι απέγιναν.

Στις αρχές Σεπτεμβρίου 1951 ο Kosanović έστειλε την κληρονομιά με το πλοίο «Srbija». Το Μουσείο Nikola Tesla γράφει ότι ήταν συσκευασμένη σε 60 δέματα, ανάμεσά τους βαλίτσες, μεταλλικά μπαούλα και βαρέλια, και ότι έφτασε στο λιμάνι της Rijeka τον Σεπτέμβριο του 1951. Η Wikipedia δίνει ως ημερομηνία αποστολής τις 7 Σεπτεμβρίου 1951 και αναφέρει τον δικηγόρο Philip Wittenberg. Τον Ιούνιο του 1952 το υλικό πήγε στη βίλα Genčić, όπου στεγάζεται το μουσείο σήμερα.

Το μουσείο ιδρύθηκε επίσημα στις 5 Δεκεμβρίου 1952 και άνοιξε για το κοινό στις 20 Οκτωβρίου 1955, ως το πρώτο τεχνικό μουσείο της Γιουγκοσλαβίας. Σήμερα έχει πάνω από 160.000 πρωτότυπα έγγραφα, πάνω από 1.500 φωτογραφίες και πάνω από 1.000 σχέδια, και το αρχείο του έχει καταχωριστεί από το 2003 στο πρόγραμμα «Μνήμη του Κόσμου» της UNESCO, κατά τη Wikipedia.

Η τέφρα έμεινε στις ΗΠΑ έως το 1957. Ο Kosanović είχε πεθάνει στις 14 Νοεμβρίου 1956 στο Βελιγράδι, και η γραμματέας του, Charlotte Muzar, έφερε τη λάρνακα στη Γιουγκοσλαβία το 1957, γράφει το Tesla Memorial Society. Δεν υπάρχει λοιπόν τάφος στη Νέα Υόρκη (για άλλους, δες τους τάφους διασήμων του αρχείου). Σήμερα η τέφρα βρίσκεται στο μουσείο, σε σφαιρική λάρνακα πάνω σε πέτρινο βάθρο, σε δικό της χώρο. Το μουσείο την αποδίδει στον Nebojša Mitrić. Η Wikipedia και το Tesla Memorial Society τη χαρακτηρίζουν επίχρυση.

Το «όπλο θανάτου» και τα αρχεία του FBI

Από το 1934 ο Tesla μιλούσε για ένα όπλο δέσμης, που το 1940 ονόμασε «Teleforce». Δεν έχει βρεθεί πρωτότυπο ή σχέδιο εφαρμογής, κατά το inthehistory.com, και το Science History Institute γράφει ότι ο ίδιος «δεν έδωσε ποτέ πολλά στοιχεία» ότι δούλευε. Η φήμη αυτή τροφοδότησε την ιδέα ότι η κυβέρνηση έκρυβε το όπλο.

Ο ισχυρισμός ότι το FBI έκρυβε τις εφευρέσεις του ανάγεται, κατά το inthehistory.com, σε μία πρόταση του John J. O’Neill στη βιογραφία «Prodigal Genius» του 1944. Σύμφωνα με το υπόμνημα του FBI του 1953, στη σελίδα 277 ο O’Neill ισχυριζόταν ότι πράκτορες του FBI μπήκαν στο δωμάτιο μετά τον θάνατο, άνοιξαν το χρηματοκιβώτιο και πήραν προσωπικά αρχεία. Το FBI απάντησε ότι κάτι τέτοιο «δεν φαινόταν πολύ λογικό», και ο J. Edgar Hoover δήλωσε, κατά το inthehistory.com, ότι το Γραφείο δεν είχε τις εφευρέσεις.

Το FBI δημοσιοποίησε αργότερα περίπου 250 σελίδες για τον Tesla με βάση τον νόμο FOIA το 2016, και ακόμη μία παρτίδα το 2018, κατά το History.com. Το MuckRock γράφει ότι το 2018 δόθηκαν 64 ακόμη σελίδες, ανάμεσά τους κατάλογος των χαρτιών που κατασχέθηκαν. Ο Hoover είχε πάρει δεκάδες επιστολές που ζητούσαν να δημοσιευτούν τα χαρτιά.

Όσα δεν έχουν διευκρινιστεί

Ο θάνατος του Τέσλα έχει ακόμη ανοιχτά σημεία. Το πρώτο είναι οι στιγμές του θανάτου: ποιος και πότε ακριβώς τον βρήκε (η Alice Monaghan στις 8 Ιανουαρίου κατά το Tesla Universe, μια καμαριέρα στις 10:45 το βράδυ κατά τη Herald Tribune), και ποια ήταν η ηλικία του στα κείμενα της εποχής (85, 86 ή 87).

Το δεύτερο είναι οι αριθμοί της περιουσίας: το FBI είχε σημειώσει περίπου 80 μπαούλα, ένας κατάλογος μιλά για 75 κιβώτια και μπαούλα, και το Μουσείο Nikola Tesla γράφει ότι έφτασαν 60 δέματα. Η History.com γράφει, με παραπομπή στον Marc Seifer, ότι από περίπου 80 μπαούλα έφτασαν 60, ενώ η Wikipedia γράφει ότι το 1952 στάλθηκαν στο Βελιγράδι 80 μπαούλα. Οι πηγές διαφέρουν και για το πότε εκδόθηκε η απόφαση δικαστηρίου υπέρ του Kosanović: το Μουσείο την τοποθετεί τον Ιανουάριο του 1943, άλλες πηγές το 1952.

Το τρίτο είναι τι ακριβώς υπήρχε στο χρηματοκιβώτιο και τι έλειπε, αν έλειπε κάτι. Το τέταρτο είναι η σοβιετική πληρωμή 25.000 δολαρίων στον Tesla για μελέτη όπλων δέσμης, που το inthehistory.com τοποθετεί το 1935 και το Science History Institute το 1939.

Δεν βρήκα έγγραφο που να αποδεικνύει ότι κρατήθηκαν μυστικά χαρτιά του. Η επιστολή του FBI του 1961 γράφει ότι ορισμένα χαρτιά του από το 1925 έως το 1942 μεταφέρθηκαν στο γραφείο του Custodian για αρχειοθέτηση. Για άλλες περιπτώσεις διασήμων με ανοιχτά ζητήματα, δες τους θανάτους διασήμων και τις τελευταίες στιγμές του αρχείου.

Λιγότερο γνωστά στοιχεία

• Στις 21 Ιουνίου 1943, πέντε μήνες μετά τον θάνατό του, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ έκρινε ότι ισχύουν οι προγενέστερες πατέντες των Lodge, Stone και Tesla, κατά τη Wikipedia· το Tesla Universe το περιγράφει ως απόφαση υπέρ του Tesla ως «πατέρα του ραδιοφώνου».
• Στις 25 Σεπτεμβρίου 1943 ονοματοδοτήθηκε το πλοίο Liberty «S.S. Nikola Tesla», γράφει το Tesla Universe.
• Στο μουσείο δόθηκαν το 1952, ως δωρεά του Kosanović, τα χυτά της νεκρικής μάσκας και ένα εκμαγείο του χεριού του Tesla.
• Στο ξενοδοχείο υπάρχουν δύο πλάκες για τον Tesla: μία στην πόρτα του δωματίου και μία στην πλευρά της 34ης οδού, που δόθηκε από τη Γιουγκοσλαβία και αφιερώθηκε το 2001, κατά το Tesla Universe. Το ίδιο γράφει ότι το δωμάτιο έχει πάρει το όνομα «The Nikola Tesla Room».
• Η Herald Tribune του 1943 του απέδιδε πάνω από 900 εφευρέσεις, ενώ το Tesla Universe γράφει αλλού ότι είχε περίπου 200 πατέντες σε όλο τον κόσμο.
• Στα χρόνια του καθεστώτος Tito, δυτικοί δημοσιογράφοι και ερευνητές δυσκολεύονταν να δουν το αρχείο στο Βελιγράδι, ενώ σοβιετικές αντιπροσωπείες είχαν πρόσβαση, γράφει το PBS.

Χρονολόγιο της υπόθεσης

• 10/07/1856: Γεννιέται στο Smiljan.
• 1884: Φτάνει στη Νέα Υόρκη.
• 1891: Παίρνει αμερικανική υπηκοότητα.
• 1900: Εγκαθίσταται στο Waldorf-Astoria.
• 1923: Τον διώχνουν από το St. Regis για απλήρωτους λογαριασμούς.
• 1930: Φεύγει αναγκαστικά από το Hotel Pennsylvania.
• 02/01/1934: Συμβιβασμός με τη Westinghouse: 125 δολάρια τον μήνα και το νοίκι.
• 1934: Φεύγει από το Hotel Governor Clinton και μετακομίζει στο New Yorker.
• Φθινόπωρο 1937: Τον χτυπά ταξί κοντά στο ξενοδοχείο.
• 05/01/1943: Κρεμά την πινακίδα «Do Not Disturb».
• 07/01/1943: Πεθαίνει τη νύχτα στο δωμάτιο 3327.
• 08/01/1943: Τον βρίσκει νεκρό η καμαριέρα· ανοίγεται το χρηματοκιβώτιο.
• 09/01/1943: Το Office of Alien Property παίρνει τα πράγματά του· φτιάχνεται η νεκρική μάσκα.
• 10/01/1943: Ο La Guardia διαβάζει το μήνυμα στο ραδιόφωνο.
• 12/01/1943: Η κηδεία στον St. John the Divine.
• 25/01/1943 και 27/01/1943: Ο John G. Trump εξετάζει τα χαρτιά, κατά το FBI.
• 03/1943: Η αποτέφρωση στο Ferncliff, κατά το Μουσείο.
• 25/07/1944: Ο Kosanović ελέγχει την αποθήκη πριν φύγει για το Λονδίνο.
• 07/09/1951: Αποστολή της κληρονομιάς στο Βελιγράδι.
• 05/12/1952: Ιδρύεται το Μουσείο Nikola Tesla.
• 20/10/1955: Το μουσείο ανοίγει στο κοινό.
• 14/11/1956: Πεθαίνει ο Kosanović.
• 1957: Η τέφρα φτάνει στο Βελιγράδι.
• 2003: Το αρχείο μπαίνει στο πρόγραμμα «Μνήμη του Κόσμου» της UNESCO.
• 2016: Το FBI δημοσιοποιεί περίπου 250 σελίδες.
• 03/2018: Ακολουθούν 64 σελίδες, με κατάλογο των κατασχεμένων χαρτιών.

Συχνές ερωτήσεις