Ο θάνατος του Αϊνστάιν έγινε λίγο μετά τη μία τα ξημερώματα της Δευτέρας 18 Απριλίου 1955, στο νοσοκομείο του Πρίνστον, όταν έσπασε το ανεύρυσμα της κοιλιακής αορτής του. Ήταν 76 ετών και είχε αρνηθεί το χειρουργείο. Λίγες ώρες αργότερα, ο παθολογοανατόμος Thomas Harvey αφαίρεσε τον εγκέφαλό του χωρίς προηγούμενη άδεια.

Ο Αϊνστάιν στο Πρίνστον: τα τελευταία χρόνια

Ο Albert Einstein γεννήθηκε στις 14 Μαρτίου 1879 στο Ulm της Γερμανίας και πήρε το Νόμπελ Φυσικής για το 1921, με αιτιολογία την ανακάλυψη του νόμου του φωτοηλεκτρικού φαινομένου. Μετά την άνοδο των ναζί γύρισε στις ΗΠΑ τον Οκτώβριο του 1933 και πήρε θέση στο Institute for Advanced Study του Πρίνστον, που κράτησε έως τον θάνατό του. Από το 1935 έμενε στο σπίτι του στο Πρίνστον.

Στο σπίτι τον φρόντιζαν η γραμματέας και οικονόμος του, Helen Dukas, και η θετή κόρη του Margot. Η Dukas είναι και η βασική μάρτυρας των τελευταίων ημερών του: το Princeton University Press βασίζεται στις μαρτυρίες της για να περιγράψει πώς αντιμετώπισε την αρρώστια. Στο Ινστιτούτο συνέχιζε να δουλεύει σε θεωρητικά προβλήματα, και τα χαρτιά του, όπως θα δούμε, ήταν στο προσκέφαλό του ακόμη και την τελευταία νύχτα. Αν σε ενδιαφέρουν και άλλες μεγάλες προσωπικότητες του αρχείου, θα τις βρεις στη σχετική σελίδα.

Τον Απρίλιο του 1955 ασχολούνταν με δύο υποθέσεις. Τη Δευτέρα 11 Απριλίου, σύμφωνα με το βιβλίο του Walter Isaacson «Einstein: His Life and Universe», υπέγραψε το μανιφέστο που είχε συντάξει ο Bertrand Russell για τον κίνδυνο των πυρηνικών όπλων. Το κείμενο δημοσιεύτηκε στις 9 Ιουλίου 1955 στο Λονδίνο, ύστερα από τον θάνατό του, με έντεκα υπογράφοντες, και έγινε η βάση των Συνδιασκέψεων Pugwash.

Την ίδια μέρα, πάντα κατά τον Isaacson, τον επισκέφθηκε ο πρεσβευτής του Ισραήλ Abba Eban, για να συζητήσουν μια ραδιοφωνική ομιλία για τα επτά χρόνια του κράτους. Ο Αϊνστάιν αστειεύτηκε ότι τώρα θα είχε την ευκαιρία να γίνει παγκοσμίως γνωστός. Η ομιλία δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, γιατί ο θάνατος του Αϊνστάιν ήρθε λίγες ημέρες αργότερα.

Το ανεύρυσμα του 1948 και το σελοφάν

Το πρόβλημα στην αορτή του ήταν γνωστό εδώ και χρόνια. Το φθινόπωρο του 1948 ο Αϊνστάιν ζήτησε τη γνώμη του χειρουργού Rudolph Nissen, στο Jewish Hospital του Μπρούκλιν. Στο διερευνητικό χειρουργείο του Δεκεμβρίου ο Nissen βρήκε ένα μεγάλο ανεύρυσμα της κοιλιακής αορτής, που το Medscape το περιγράφει ως «μεγέθους γκρέιπφρουτ». Το ανεύρυσμα είναι διόγκωση του τοιχώματος της αρτηρίας, που αν σπάσει προκαλεί μαζική εσωτερική αιμορραγία.

Ο Nissen δεν το αφαίρεσε. Το τύλιξε με σελοφάν, με την ιδέα ότι ο ιστός γύρω του θα ινωθεί και θα στηρίξει το αδύναμο τοίχωμα. Κατά το Τμήμα Χειρουργικής του Columbia, το υλικό προκάλεσε αντίδραση σε ξένο σώμα, που δημιούργησε ουλώδη ιστό και στένωσε την αρτηρία από κάτω. Ο Αϊνστάιν έφυγε από το νοσοκομείο τρεις εβδομάδες μετά το χειρουργείο, στα 69 του. Η ρήξη ήρθε περισσότερο από πέντε χρόνια αργότερα.

Για την αιτία του ανευρύσματος υπήρξε διαφωνία. Ο Janos Plesch, γιατρός και στενός φίλος του, που τον εξέταζε ανά διαστήματα, πίστευε ότι έφταιγε η σύφιλη, αλλά στο σώμα του δεν βρέθηκε καμία ένδειξη. Το Not Even Past υποστηρίζει ότι πιθανότερος ένοχος ήταν το πολυετές κάπνισμα πίπας, αφού γιατροί και η σύζυγός του Elsa τον είχαν προειδοποιήσει να το κόψει. Είναι άποψη του άρθρου, όχι επίσημο πόρισμα.

Από τις 11 έως τις 17 Απριλίου 1955: οι τελευταίες ημέρες

Ο θάνατος του Αϊνστάιν ήρθε μετά από έξι ημέρες αρρώστιας. Η αφήγηση που ακολουθεί στηρίζεται κυρίως στον Isaacson, και την εισαγωγή στο νοσοκομείο στις 15 Απριλίου την επιβεβαιώνει το Vascular Specialist. Την Τρίτη 12 Απριλίου ο Αϊνστάιν πήγε στο Ινστιτούτο με πόνο στη βουβωνική χώρα, που φαινόταν στο πρόσωπό του. Όταν ο βοηθός του ρώτησε αν είναι καλά, απάντησε ότι όλα πάνε καλά, αλλά δεν ήταν έτσι.

Την Τετάρτη 13 Απριλίου έμεινε σπίτι. Στη μέση του απογεύματος έτρεξε στο μπάνιο και κατέρρευσε, και οι γιατροί του έδωσαν μορφίνη. Η Dukas κοιμήθηκε δίπλα του και του έβαζε πάγο στα χείλη. Το ανεύρυσμα είχε αρχίσει να σπάει. Την Πέμπτη 14 Απριλίου συγκεντρώθηκαν γιατροί στο σπίτι και πρότειναν χειρουργό, αν και οι πιθανότητες επιτυχίας θεωρούνταν μικρές. Εκεί ακούστηκε η φράση που έμεινε στην ιστορία, στην οποία θα επανέλθουμε.

Την Παρασκευή 15 Απριλίου το πρωί η Dukas τον βρήκε να πονά και κάλεσε γιατρό, που διέταξε νοσηλεία. Ο Αϊνστάιν δέχτηκε όταν του είπαν ότι επιβαρύνει τη Dukas. Η Margot τηλεφώνησε στον Hans Albert, τον γιο του, που ήρθε με αεροπλάνο από την Καλιφόρνια, και ο Otto Nathan, φίλος του, ήρθε από τη Νέα Υόρκη.

Στο νοσοκομείο τον είδε και ο Frank Glenn, επικεφαλής χειρουργός του New York Hospital, ο οποίος κατά το Medscape διέγνωσε χολοκυστίτιδα και ανεύρυσμα που διέρρεε, και πρότεινε εκτομή. Ο Αϊνστάιν αρνήθηκε. Ο γιατρός Guy K. Dean είπε στον Τύπο, όπως μεταφέρει η Trenton Evening Times, ότι ο Αϊνστάιν «εναντιωνόταν σφόδρα και με πάθος» σε οποιαδήποτε επέμβαση.

Τον πόνο, γράφει το Princeton University Press με βάση τα λεγόμενα της Dukas, τον άντεχε με ηρεμία και σε στιγμές έπαιρνε μορφίνη. Σε μια ανάπαυλα την τελευταία του μέρα διάβασε εφημερίδα και συζήτησε πολιτική και επιστήμη. Όταν η Dukas σηκωνόταν τη νύχτα να τον δει, της έλεγε: «Κάποτε πρέπει να φύγω, και δεν έχει πραγματικά σημασία πότε». Την Κυριακή 17 Απριλίου ξύπνησε καλύτερα, έκανε υπολογισμούς και μίλησε με τον Hans Albert και τον Nathan. Κοιτάζοντας τις εξισώσεις του είπε: «Να είχα κι άλλα μαθηματικά».

Η Daily Princetonian της 18ης Απριλίου 1955 γράφει ότι εισήχθη «την περασμένη Παρασκευή», δηλαδή στις 15 Απριλίου. Το NPR και η Wikipedia δίνουν 17 Απριλίου.

Η άρνηση του χειρουργείου: «Θέλω να φύγω κομψά»

Η φράση του Αϊνστάιν κυκλοφορεί σε διάφορες εκδοχές. Η Wikipedia γράφει «I want to go when I want. It is tasteless to prolong life artificially», και το Medscape προσθέτει «I have done my share, it is time to go. I will do it elegantly». Ο Isaacson δίνει και τις δύο, στη συζήτηση της Πέμπτης 14 Απριλίου. Στα ελληνικά, το «θέλω να φύγω κομψά» είναι μετάφραση αυτής της αγγλικής εκδοχής, γιατί στις πηγές που ελέγξαμε δεν δίνεται το αρχικό γερμανικό κείμενο.

«It is tasteless to prolong life artificially.» — Albert Einstein, 14 Απριλίου 1955

Η επιλογή του δεν ήταν παρορμητική. Ο Αϊνστάιν είχε ήδη περάσει το χειρουργείο του 1948 και ήξερε ότι το ανεύρυσμα ήταν εκεί. Οι γιατροί που τον είδαν το 1955 πρότειναν εκτομή, αλλά, κατά τον Isaacson, θεωρούσαν την επιτυχία απίθανη. Εκείνος έβλεπε τον θάνατο, όπως διαβάζουμε, ως φυσικό γεγονός, και ζήτησε να μη γίνει μια ακόμη επέμβαση. Δεν υπάρχει στις πηγές μας άλλη εξήγηση από τον ίδιο, γι’ αυτό και δεν προσθέτουμε δική μας.

Δευτέρα 18 Απριλίου 1955: ο θάνατος του Αϊνστάιν

Λίγο μετά τη μία τα ξημερώματα η νοσηλεύτρια που ήταν στο δωμάτιο άκουσε τον Αϊνστάιν να λέει λίγες λέξεις στα γερμανικά, που δεν κατάλαβε. Η Trenton Evening Times του 18 Απριλίου την ονομάζει Alberta Rozsel, και το όνομα γράφεται αλλιώς σε άλλες πηγές. Κατά την ίδια, στη 1:10 πρόσεξε ότι η αναπνοή του άλλαξε. Ο θάνατος καταγράφηκε στη 1:15. Ήταν 76 ετών. Επειδή η νοσηλεύτρια ήταν η μόνη μάρτυρας και δεν μιλούσε γερμανικά, τα τελευταία λόγια του χάθηκαν.

Στο προσκέφαλό του βρέθηκαν το προσχέδιο της ομιλίας για το Ισραήλ και δώδεκα σελίδες εξισώσεων. Η ομιλία άρχιζε: «Μιλάω σήμερα όχι ως Αμερικανός πολίτης και όχι ως Εβραίος, αλλά ως άνθρωπος». Η ανακοίνωση έγινε γύρω στις οκτώ το πρωί, σε κλειστή συνέντευξη Τύπου με τον Hans Albert, τη Dukas και τον μαθηματικό Hermann Weyl, κατά την ίδια εφημερίδα. Η Margot ήταν στο νοσοκομείο και ενημερώθηκε αμέσως. Η Daily Princetonian της ίδιας ημέρας έγραψε ότι, κατά τον Dean, φαινόταν να ανακάμπτει από τη διαρροή στην αορτή και τις επιπλοκές από τη χοληδόχο.

Ο θάνατος του Αϊνστάιν έγινε είδηση σε όλο τον κόσμο και οι αντιδράσεις ήρθαν αμέσως. Ο J. Robert Oppenheimer είπε ότι ο Αϊνστάιν ήταν «ένας από τους μεγάλους ανθρώπους όλων των εποχών». Ο πρόεδρος Eisenhower δήλωσε ότι «κανένας άλλος άνθρωπος δεν συνέβαλε τόσο πολύ στη μεγάλη διεύρυνση της γνώσης του εικοστού αιώνα». Η New York Times αφιέρωσε την επόμενη μέρα εννέα άρθρα και ένα κύριο άρθρο.

Τι έδειξε η νεκροψία μετά τον θάνατο του Αϊνστάιν

Τη νεκροψία μετά τον θάνατο του Αϊνστάιν έκανε ο Harvey, στο ίδιο νοσοκομείο, με τον Otto Nathan να παρακολουθεί, κατά τον Isaacson. Η Daily Princetonian της ίδιας ημέρας τη βάζει λίγο πριν το μεσημέρι, ενώ η Wikipedia δίνει 8:00 το πρωί. Σύμφωνα με την Trenton Evening Times, ο σκληρυμένος ιστός της αρτηρίας είχε σχηματίσει μια φουσκάλα που έσπασε προς την κοιλιά, και ο θάνατος του Αϊνστάιν ήρθε από αργή απώλεια αίματος σε διάστημα ημερών. Το Time γράφει επίσης για «ρήξη ανευρύσματος στην κοιλιακή αορτή».

Στο πρωτοσέλιδο της Daily Princetonian ο Dean λέει ότι μια μικρή διαρροή από τον ανευρυσματικό σάκο προς τους ιστούς πίσω από την αορτή προκάλεσε τον θάνατο. Ο Harvey εξηγεί ότι η αορτή του Αϊνστάιν είχε φουσκώσει «σαν παλιά σαμπρέλα» και τελικά έσπασε, και συνέδεσε το πρόβλημα με την αρτηριοσκλήρυνση. Η ίδια εφημερίδα έγραψε στην αρχή ότι ο φυσικός «υπέκυψε σε καρδιακή νόσο», πριν δώσει αυτές τις λεπτομέρειες. Ο Dean ανέφερε και μια μακροχρόνια πάθηση της χοληδόχου κύστης, ενώ ο Glenn είχε διαγνώσει χολοκυστίτιδα. Επίσημη έκθεση νεκροψίας δεν βρήκαμε, και τα συμπεράσματα για το κάπνισμα ή τη σύφιλη μένουν εκτιμήσεις των συγγραφέων τους.

Η αποτέφρωση και η στάχτη

Ο Αϊνστάιν δεν ήθελε τάφο ούτε προσκύνημα. Ο βιογράφος Brian Burrell, όπως τον παραθέτει το National Geographic, γράφει ότι ζήτησε να αποτεφρωθεί και να σκορπιστεί η στάχτη κρυφά, ώστε να αποφευχθεί η λατρεία. Το σώμα αποτεφρώθηκε στο Trenton το ίδιο απόγευμα, πριν μάθει τα νέα ο περισσότερος κόσμος, κατά τον Isaacson. Το JTA, σε δημοσίευμα της εποχής, τοποθετεί την τελετή στο κρεματόριο του Ewing Cemetery, στο West Trenton, χωρίς θρησκευτικές τελετές.

Παρευρέθηκαν δώδεκα άτομα, ανάμεσά τους ο Hans Albert, η Dukas, ο Nathan και τέσσερα μέλη της οικογένειας Bucky. Ο Nathan απήγγειλε λίγους στίχους του Goethe και, κατά τον Isaacson, πήρε τη στάχτη στον ποταμό Delaware, όπου σκορπίστηκε. Το σημείο όμως αμφισβητείται. Το Find a Grave γράφει επίσης Delaware, το Tombstone Tourist λέει ότι μάρτυρες, φίλοι και συγγενείς τοποθετούν τη διασπορά στους χώρους του Institute for Advanced Study, και το einstein-website.de και η Wikipedia μιλούν για άγνωστο σημείο.

Ο Αϊνστάιν δεν έχει τάφο. Το γράφει ρητά και το einstein-website.de: «There is no grave». Γι’ αυτό δεν υπάρχει σελίδα για εκείνον ανάμεσα στους τάφους διασήμων του αρχείου. Ούτε το σπίτι του στο Πρίνστον είναι μουσείο: κατά τη Wikipedia, είχε ζητήσει να μη γίνει. Για τελετές που έγιναν δημόσια, δες τις κηδείες και τελετές μνήμης.

Αν έχεις δει φωτογραφία ταφόπλακας με το όνομα Einstein, είναι πιθανότατα του γιου του. Ο Hans Albert Einstein γεννήθηκε στις 14/05/1904 στη Βέρνη και πέθανε στις 26/07/1973 από καρδιακή ανεπάρκεια, ενώ παρακολουθούσε συμπόσιο στο Woods Hole της Μασαχουσέτης. Είναι θαμμένος στο Woods Hole Village Cemetery, κατά το Cape News, και στην πλάκα του γράφει: «A life devoted to his students, research, music and nature».

Ο Thomas Stoltz Harvey: ο παθολογοανατόμος

Ο Harvey γεννήθηκε στις 10 Οκτωβρίου 1912 στο Louisville του Κεντάκι. Σπούδασε στο Yale, όπου είχε καθηγητή τον Harry Zimmerman, και στο τρίτο έτος των σπουδών του αρρώστησε από φυματίωση και πέρασε περίπου έναν χρόνο κλινήρης σε σανατόριο. Ήταν παθολογοανατόμος στο νοσοκομείο του Πρίνστον. Δεν ήταν ειδικός στον εγκέφαλο, κατά το NPR. Πέθανε στις 5 Απριλίου 2007, στα 94 του, στο Titusville του Νιου Τζέρσεϊ, από επιπλοκές εγκεφαλικού, σύμφωνα με τη Wikipedia.

Η αφαίρεση του εγκεφάλου: τι ξέρουμε για την άδεια

Λίγες ώρες μετά τον θάνατο του Αϊνστάιν, ο Harvey άνοιξε το κρανίο με ηλεκτρικό πριόνι, κατά τον Isaacson, και αφαίρεσε τον εγκέφαλο, που ζύγιζε 1.230 γραμμάρια. Το Time δίνει 1,22 κιλά. Αφαίρεσε και τα μάτια, που τα έδωσε στον οφθαλμίατρο του Αϊνστάιν, Henry Abrams. Σύμφωνα με το NPR, φυλάσσονται, όπως λέγεται, σε θυρίδα τράπεζας στη Νέα Υόρκη. Ο ίδιος είπε αργότερα: «Ήξερα μόνο ότι είχαμε άδεια για αυτοψία και υπέθεσα ότι θα μελετούσαμε τον εγκέφαλο».

Για την άδεια οι πηγές διαφωνούν. Ο Isaacson γράφει ότι ο Hans Albert ήταν σοκαρισμένος και τηλεφώνησε στο νοσοκομείο, αλλά ο Harvey του εξήγησε την επιστημονική αξία και εκείνος συμφώνησε απρόθυμα, γιατί δεν ήξερε τι δικαιώματα είχε. Σε άλλη εκδοχή, στις 19 Απριλίου 1955 ο Harvey ζήτησε άδεια εκ των υστέρων και ο Hans Albert συναίνεσε με όρο η μελέτη να είναι προσεκτική και τα αποτελέσματα να δημοσιεύονται σε έγκυρα ιατρικά περιοδικά.

Η ίδια η βούληση του Αϊνστάιν αμφισβητείται. Σε βιογραφία του 1979, ο Ronald Clark έγραφε ότι είχε επιμείνει να χρησιμοποιηθεί ο εγκέφαλός του για έρευνα. Το JTA του 1955 έγραφε ότι οι ιστοί αφαιρέθηκαν «όπως όρισε ο μεγάλος επιστήμονας όσο ζούσε», και ότι ο εγκέφαλος θα πήγαινε στον Zimmerman. Νεότερη έρευνα, που παραθέτει η Wikipedia, δείχνει ότι δεν υπήρχε άδεια ούτε από τον ίδιο ούτε από τους στενούς συγγενείς. Και ο Burrell σημειώνει ότι ο Αϊνστάιν δεν ήθελε να μελετηθεί ούτε ο εγκέφαλος ούτε το σώμα του.

Η οικογένεια ζήτησε επίσης να μην υπάρξει δημοσιότητα. Μετά από δημοσίευμα εφημερίδας τον Απρίλιο του 1955, είπε στους γιατρούς ότι δεν ήθελε «καμία δημοσιότητα» για τη μελέτη, κατά το New Jersey Monthly. Ο Harvey έχασε τη θέση του στο νοσοκομείο μετά από δημόσια διαφωνία με τον Zimmerman, ενώ το New Jersey Monthly γράφει ότι έφυγε το 1960. Η ημερομηνία δεν είναι ξεκάθαρη.

Από το Πρίνστον στη Φιλαδέλφεια: οι 240 τομές

Ο Harvey έβαλε φορμόλη στις καρωτίδες, φωτογράφισε τον εγκέφαλο από πολλές γωνίες και τον πήγε στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνιας. Εκεί κόπηκε σε περίπου 240 τεμάχια, ένα κυβικό εκατοστό το καθένα, που στερεώθηκαν σε κολλοδίο, κατά τη Wikipedia. Η δουλειά κράτησε περίπου έξι μήνες, σύμφωνα με το New Jersey Monthly. Η Wikipedia, στη σελίδα για τον ίδιο τον Harvey, γράφει 170 τεμάχια.

Σειρές από πλάκες πήγαν σε ειδικούς, ανάμεσά τους ο Zimmerman. Ο ίδιος κράτησε τα υπόλοιπα σε δύο βάζα με φορμόλη στο υπόγειο του σπιτιού του στο Πρίνστον. Για σχεδόν σαράντα χρόνια έλεγε στους δημοσιογράφους ότι απέχει ένα χρόνο από τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων, σύμφωνα με το NPR.

Από το Κάνσας στο Μιζούρι: ο εγκέφαλος σε κουτί μηλίτη

Ο γάμος του Harvey διαλύθηκε, και η γυναίκα του, κατά το NPR, απείλησε να πετάξει τον εγκέφαλο. Εκείνος τον πήρε στη Μέση Δύση. Στη Wichita του Κάνσας φύλαγε τον εγκέφαλο, κατά το alfavita.gr, σε κουτί μηλίτη κάτω από ψυγείο μπίρας. Στο Μιζούρι έχασε το 1988 την ιατρική του άδεια, αφού απέτυχε σε τριήμερη εξέταση επάρκειας, κατά το Today I Found Out. Στο Lawrence του Κάνσας δούλεψε σε γραμμή παραγωγής, και ο William Burroughs ήταν φίλος ή γείτονάς του, ανάλογα με την πηγή.

Ο θρύλος λέει ότι ο Burroughs έλεγε στους φίλους του πως μπορούσε να πάρει «ένα κομμάτι του εγκεφάλου του Αϊνστάιν όποτε ήθελε», χωρίς ποτέ να πάρει. Το 1978 ο Steven Levy, τότε ανώτερος συντάκτης του New Jersey Monthly, τον βρήκε στη Wichita. Ο εγκέφαλος ήταν σε δύο μεγάλα βάζα Mason μέσα σε κουτί με την ετικέτα «Costa Cider». Ο Harvey δέχτηκε να μιλήσει με τον όρο να μη δημοσιευτούν αδημοσίευτα επιστημονικά στοιχεία. Ο Nathan, όπως γράφει ο Levy, αναστατώθηκε που μίλησε καθόλου.

Το ταξίδι του 1997 με τον Michael Paterniti

Το 1997, στα 84 του κατά το Time, ο Harvey έκανε με τον συγγραφέα Michael Paterniti ένα ταξίδι από την ανατολική στη δυτική ακτή, με ένα νοικιασμένο Buick Skylark. Ο εγκέφαλος ήταν σε δοχείο Tupperware. Προορισμός ήταν το Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, όπου έμενε η Evelyn Einstein, εγγονή του Αϊνστάιν. Ήταν θετή κόρη του Hans Albert και της Frieda και είχε ακούσει φήμες ότι μπορεί να ήταν βιολογική κόρη του Αϊνστάιν.

Η Evelyn δεν ήθελε τον εγκέφαλο. Ο Harvey τον ξέχασε στο σπίτι της και εκείνη τον επέστρεψε, κατά το Today I Found Out. Η ανάλυση DNA δεν ήταν δυνατή, αφού η βαλσάμωση την είχε εμποδίσει, κατά τη Wikipedia, και τα ερωτήματά της έμειναν αναπάντητα. Ο Paterniti έγραψε το βιβλίο «Driving Mr. Albert» (2000). Το 1998, στα 86 του, ο Harvey έδωσε το υπόλοιπο, ακέραιο μέρος στον Elliot Krauss, παθολογοανατόμο στο Πρίνστον.

Οι μελέτες για τον εγκέφαλο του Αϊνστάιν

Η πρώτη μελέτη δημοσιεύτηκε το 1985 στο Experimental Neurology, από τη Marian Diamond του Μπέρκλεϊ. Συνέκρινε τον εγκέφαλο του Αϊνστάιν με έντεκα εγκεφάλους ελέγχου. Η διαφορά στην αναλογία γλοιακών κυττάρων προς νευρώνες ήταν στατιστικά σημαντική μόνο στην αριστερή κάτω βρεγματική περιοχή (περιοχή 39 του Brodmann). Ο Αϊνστάιν ήταν 76 ετών, ενώ οι εγκέφαλοι ελέγχου είχαν μέσο όρο 64.

Οι S. S. Kantha και Terence Hines επέκριναν τη μεθοδολογία της, ο Hines το 1998. Το 1996 οι Anderson και Harvey μελέτησαν την περιοχή 9 του Brodmann και δεν βρήκαν διαφορά στον αριθμό των νευρώνων. Ο φλοιός του Αϊνστάιν ήταν λεπτότερος, με πιο πυκνά κύτταρα.

Το 1999 η Sandra Witelson και η ομάδα της, στο McMaster, δημοσίευσαν στο Lancet ότι λείπει το βρεγματικό επικάλυμμα, ότι ένα τμήμα της σχισμής του Sylvius δεν υπάρχει και ότι οι βρεγματικοί λοβοί ήταν 15% πλατύτεροι. Χρησιμοποίησαν φωτογραφίες του 1955, όχι τον ίδιο τον εγκέφαλο.

Το 2012 ο Dean Falk και ο Frederick Lepore δημοσίευσαν στο Brain, στις 16 Νοεμβρίου, μελέτη σε 14 φωτογραφίες που είχαν ξαναβρεθεί, όπου περιέγραφαν «εξαιρετικούς» φλοιούς σε πολλές περιοχές. Σύμφωνα με το Rutgers, η δεξιά προμετωπιαία περιοχή είχε μια έλικα παραπάνω, και ο εγκέφαλος δεν ήταν σφαιρικός. Το 2013, η μελέτη των Men και συνεργατών βρήκε πιο εκτεταμένες συνδέσεις στο μεσολόβιο, σε σύγκριση με ηλικιωμένους και με 26χρονους.

Ο ψυχολόγος Terence Hines, του Pace University, υποστηρίζει ότι οι έξι μελέτες συγκρίνουν έναν μόνο εγκέφαλο με μια χαλαρή ομάδα, ότι οι ερευνητές δεν ήταν τυφλοί ως προς την ταυτότητα και ότι ακόμη και έγκυρες διαφορές δεν δείχνουν αιτία της ιδιοφυΐας. Το alfavita.gr παραθέτει επίσης ότι ο εγκέφαλος ζύγιζε λίγο λιγότερο από τον μέσο όρο, κάτι που διέψευσε τη σύνδεση νοημοσύνης και μεγέθους.

Πού βρίσκεται σήμερα ο εγκέφαλος

Το 2010 οι κληρονόμοι του Harvey μετέφεραν το υλικό που είχαν στο National Museum of Health and Medicine, μαζί με 14 άγνωστες ως τότε φωτογραφίες ολόκληρου του εγκεφάλου. Το Rutgers δίνει το 2011 για τη δωρεά των φωτογραφιών, και η χρονολογία διαφέρει ανάμεσα στις πηγές. Στο μουσείο ο Lepore είχε οκτώ ώρες για να τις φωτογραφίσει, όπως αφηγείται το ίδιο πανεπιστήμιο.

Το Μουσείο Mütter της Φιλαδέλφειας απέκτησε 46 μικρά τεμάχια και από το 2013 εκθέτει λεπτές τομές σε πλάκες μικροσκοπίου. Σύμφωνα με το alfavita.gr, είναι το μόνο μέρος όπου το κοινό μπορεί να τον δει σε μόνιμη έκθεση. Επιστήμονες που θέλουν πρόσβαση σε υλικό στο Πρίνστον πρέπει να υποβάλουν πειστική πρόταση, και ορισμένα δείγματα που είχε μοιράσει ο Harvey δεν έχουν βρεθεί.

Όσα δεν έχουν διευκρινιστεί

Ο θάνατος του Αϊνστάιν είναι καλά τεκμηριωμένος, αλλά γύρω του μένουν τρία ερωτήματα ανοιχτά. Το πρώτο είναι η άδεια για τον εγκέφαλο: οι πηγές δίνουν τρεις διαφορετικές εκδοχές, και ο Harvey και ο Hans Albert, που θα μπορούσαν να τις ξεκαθαρίσουν, δεν ζουν πια. Το δεύτερο είναι οι ημερομηνίες γύρω από τον θάνατο του Αϊνστάιν, αφού η εισαγωγή στο νοσοκομείο τοποθετείται στις 15 ή στις 17 Απριλίου, και ο πόνος ξεκίνησε στις 12 ή στις 13.

Το τρίτο είναι οι λεπτομέρειες: ο ακριβής αριθμός των τεμαχίων (240 ή 170), το πού σκορπίστηκε η στάχτη (στον Delaware, στους χώρους του Ινστιτούτου ή σε άγνωστο σημείο, ανάλογα με την πηγή), και τα τελευταία γερμανικά λόγια του Αϊνστάιν, που δεν τα κατέγραψε κανείς. Για την απάντηση στο κάπνισμα ή τη σύφιλη δεν υπάρχει πόρισμα. Για άλλες περιπτώσεις διασήμων με ανοιχτά ζητήματα, δες τους θανάτους διασήμων και τις τελευταίες στιγμές του αρχείου.

Λιγότερο γνωστά στοιχεία

• Μετά τον θάνατο του Chaim Weizmann, το 1952, ο Ben-Gurion πρόσφερε στον Αϊνστάιν την προεδρία του Ισραήλ και εκείνος αρνήθηκε, γράφοντας ότι ήταν «ταυτόχρονα λυπημένος και ντροπιασμένος» που δεν μπορούσε να δεχτεί.
• Το επόμενο πρωί, ένα παιδί της πέμπτης δημοτικού στο Πρίνστον είπε: «Ο μπαμπάς μου έχει τον εγκέφαλό του», κατά τον Isaacson.
• Η στάχτη σκορπίστηκε λιγότερο από δώδεκα ώρες μετά τον θάνατο, σύμφωνα με το Today I Found Out, από μια μικρή ομάδα στενών προσώπων.
• Ο εγκέφαλος ζύγιζε 1.230 γραμμάρια, λίγο λιγότερο από τον μέσο όρο, κατά το alfavita.gr.
• Ο φίλος του Janos Plesch πίστευε ότι το ανεύρυσμα οφειλόταν σε σύφιλη. Στο σώμα του Αϊνστάιν δεν βρέθηκε καμία ένδειξη.
• Το σπίτι της Mercer Street 112 κηρύχθηκε εθνικό ιστορικό μνημείο το 1976. Ανήκε στη Margot έως τον θάνατό της το 1986 και το Institute for Advanced Study το αγόρασε το 2012. Είναι ιδιωτική κατοικία και δεν είναι ανοιχτό στο κοινό.
• Το Albert Einstein Memorial του Robert Berks, στην Ουάσιγκτον, είναι ύψους περίπου 3,7 μέτρων και στήθηκε το 1979, για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του.

Χρονολόγιο της υπόθεσης

• 14/03/1879: Γεννιέται στο Ulm της Γερμανίας.
• 10/1933: Επιστρέφει στις ΗΠΑ και παίρνει θέση στο Institute for Advanced Study.
• 12/1948: Ο Nissen βρίσκει το ανεύρυσμα και το τυλίγει με σελοφάν.
• 11/04/1955: Υπογράφει το μανιφέστο Russell–Einstein.
• 13/04/1955: Καταρρέει στο σπίτι του.
• 14/04/1955: Αρνείται το χειρουργείο.
• 15/04/1955: Εισάγεται στο νοσοκομείο του Πρίνστον.
• 18/04/1955: Ο θάνατος του Αϊνστάιν, στη 1:15· νεκροψία, αφαίρεση του εγκεφάλου και αποτέφρωση.
• 19/04/1955: Ο Hans Albert συναινεί εκ των υστέρων, με όρους, κατά μία εκδοχή.
• 09/07/1955: Δημοσιεύεται το μανιφέστο Russell–Einstein.
• 08/1978: Ο Steven Levy βρίσκει τον εγκέφαλο στη Wichita.
• 1985: Η πρώτη μελέτη, της Marian Diamond.
• 1988: Ο Harvey χάνει την ιατρική του άδεια στο Μιζούρι.
• 1997: Ταξίδι Harvey και Paterniti προς το Μπέρκλεϊ.
• 1998: Ο Harvey δίνει τον εγκέφαλο στον Krauss στο Πρίνστον.
• 1999: Μελέτη Witelson στο Lancet.
• 05/04/2007: Πεθαίνει ο Harvey, στα 94 του.
• 2010: Οι κληρονόμοι του Harvey μεταφέρουν το υλικό στο National Museum of Health and Medicine.
• 16/11/2012: Δημοσιεύεται η μελέτη των Falk και Lepore.
• 2013: Το Μουσείο Mütter εκθέτει τομές του εγκεφάλου.

Συχνές ερωτήσεις